Το θέμα της πορνείας στην ευρωπαϊκή τέχνη παρουσιάζει το παρισινό Μουσείο Ορσέ, με μια εντυπωσιακή έκθεση που φέρνει τον τίτλο «Λάμψη και αθλιότητα: Εικόνες της πορνείας 1850-1910». Για πρώτη φορά πραγματοποιείται ένα αφιέρωμα που έχει στο επίκεντρο την απεικόνιση του αγοραίου έρωτα από μεγάλους καλλιτέχνες και προτείνει παράλληλα μια σημαντική κοινωνιολογική έρευνα για τα ήθη της εποχής.
Στα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα στη Γαλλία, ενώ η Δεύτερη Αυτοκρατορία επεδίωκε να προβάλει το παράδειγμα της αρετής, η επέλαση του καπιταλισμού αναστατώνει τις συμβάσεις, προωθεί την ελευθεριότητα και την εμπορευματοποίηση των σωμάτων. Η πορνεία κυριαρχεί.
Οι οίκοι ανοχής πολλαπλασιάζονται, ο επί πληρωμή έρωτας διαδίδεται και τροφοδοτεί την έκλυση ηθών, την ακολασία που ανθεί πίσω από την κοινωνική υποκρισία.
Μαρτυρία για την εμπορία του σώματος δίνουν οι καλλιτέχνες. Απεικονίζουν τη λάμψη και τη μιζέρια που βιώνουν εταίρες, πόρνες, γυναίκες της νύχτας, χορεύτριες, σερβιτόρες σε ζυθοπωλεία, υπηρέτριες, πλύστρες που πουλούν ηδονή.
Διάσημοι ζωγράφοι, όπως ο Μανέ, ο Βαν Γκογκ, ο Πικάσο, ο Ντεγκά, ο Τουλούζ Λοτρέκ, ο Φορέν, ο Μπερό, ο Ντερέν, ο Βλαμένκ, αλλά και συγγράφεις, όπως ο Ζολά, ο Μοπασάν, δημιουργούν έργα που έχουν θέμα τις «μοιραίες γυναίκες». Ντυμένες με εντυπωσιακές τουαλέτες, που τις κάνουν να μοιάζουν με πριγκίπισσες, οι εταίρες προβάλλουν προκλητικά τα θέλγητρά τους σε κοσμικές εκδηλώσεις.
Στον δρόμο, στο θέατρο ή στην όπερα, είναι συχνά δύσκολο να διακρίνει κανείς τις έντιμες γυναίκες από τις γυναίκες ελευθερίων ηθών. Αυτή η ασάφεια δημιουργεί ένα παιχνίδι που εξάπτει τη φαντασία των καλλιτεχνών.
Αρκετοί πίνακες απεικονίζουν οίκους ανοχής, καφετέριες, μπιραρίες, κοσμικές εκδηλώσεις, δείχνουν την ατμόσφαιρα της εποχής και τις διφορούμενες σχέσεις παραβατικότητας ανδρών και γυναικών που ασκούν το αρχαιότερο επάγγελμα του κόσμου.
Η έκθεση προβάλλει ιδιαίτερα έργα που εκφράζουν τη σκοτεινή όψη της πορνείας. Απεικονίζουν την αθλιότητα του αγοραίου έρωτα στο πεζοδρόμιο, τις πόρνες που βιώνουν τη μιζέρια, τη βία, το κυνηγητό από την αστυνομία, την κατάπτωση. Την εποχή εκείνη η Γαλλία μαστιζόταν από υψηλά ποσοστά αλκοολισμού και σεξουαλικά μεταδιδόμενων ασθενειών. Οι ιερόδουλες θεωρούνταν φορείς νοσημάτων και διαφθορείς των ανδρών.
Ορισμένα έργα του Εντουάρ Μανέ, του Ντεγκά, του Βαν Γκογκ απεικονίζουν γυναίκες που νιώθουν μελαγχολία, θλίψη ή έχουν παραδοθεί στη μέθη.
Αυστηρό έλεγχο προσπαθεί να επιβάλει το κράτος στην πορνεία, την οποία οι μεγαλοαστοί πελάτες θεωρούν «αναγκαίο κακό». Οι πίνακες του Ντεγκά, του Λοτρέκ, του Εμίλ Μπερνάρ παρουσιάζουν τις φαντασιώσεις τους για τη διεγερτική πυρετώδη ατμόσφαιρα των οίκων ανοχής. Απεικονίζουν επίσης προσωπικές σκηνές, δείχνουν γυμνές γυναίκες, στο λουτρό, ενώ φροντίζουν το κορμί τους ή περιμένουν τον πελάτη.
Η ανάπτυξη της φωτογραφίας στον 19ο αιώνα πρόσφερε ένα νέο μέσο για την απεικόνιση της πορνείας. Σε μικρές αίθουσες, κρυμμένες πίσω από κόκκινες κουρτίνες, οι επισκέπτες της έκθεσης βλέπουν τολμηρές φωτογραφίες σεξουαλικών περιπτύξεων, ομαδικών ερώτων. Οι φωτογράφοι δημιουργούν στα εργαστήριά τους σκηνοθετημένες εικόνες με έντεχνες αναπαραστάσεις των κοσμικών σαλονιών ή των μπουντουάρ, που χρησίμευαν συχνά σαν προθάλαμος για την έναρξη της σεξουαλικής προσέγγισης.
Το Μουσείο του Ορσέ πλαισίωσε την εικαστική παρουσίαση της πορνείας με αναπαράσταση του ντεκόρ της εποχής. Σε βιτρίνες εκτίθενται αντικείμενα, ντοκουμέντα, βιβλία, περιοδικά, αφίσες. Οι επισκέπτες μπορούν να δουν αποσπάσματα από ταινίες όπως τη «Νανά» του Ζαν Ρενουάρ και την «Ηδονή» του Μαξ Οφίλς.
Σε μια αίθουσα φιλοξενείται η «πολυθρόνα του έρωτα ή καρέκλα του αισθησιασμού», ειδικά φτιαγμένη ώστε ο πελάτης να μπορεί να απολαμβάνει τις ερωτικές εξυπηρετήσεις δύο γυναικών ταυτόχρονα. Κατασκευάστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα για τον πρίγκιπα της Ουαλίας και μελλοντικό βασιλιά Εδουάρδο Ζ’, ο οποίος επισκέφθηκε το Παρίσι για αναψυχή.
Για να δείξει την αλληλεπίδραση ανάμεσα στην καλλιτεχνική αποτύπωση της πορνείας και στη σκληρή πραγματικότητα, η έκθεση αντλεί φωτογραφικό και ενημερωτικό υλικό από τα αρχεία της αστυνομίας. Η έκθεση πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία του Μουσείου Βαν Γκογκ του Αμστερνταμ και της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας.
Info:
διάρκεια μέχρι τις 17 Ιανουαρίου 2016.
