Με τίτλο «Διαλεκτική με τη μινωική τέχνη» η ομαδική έκθεση με έργα 28 σύγχρονων εικαστικών καλλιτεχνών φέρνει στο επίκεντρο έναν από τους λαμπρότερους και σημαντικότερους πολιτισμούς που αναπτύχθηκαν και εξελίχθηκαν στο προϊστορικό Αιγαίο. Ο μινωικός πολιτισμός θεωρείται ο πρώτος μεγάλος ευρωπαϊκός πολιτισμός με υψηλή τέχνη και αισθητική, ανακτορικά κέντρα σπουδαίας αρχιτεκτονικής, επιτεύγματα στη θάλασσα και στο εμπόριο, ανθρώπους που δημιουργούν, ζουν ειρηνικά, λατρεύουν τη θεά της γονιμότητας και τη μητέρα φύση και είναι οι πρώτοι που αποκτούν σύστημα γραφής. Οι εικαστικοί που συμμετέχουν, συνδιαλέγονται με όλες τις εκφάνσεις του μινωικού πολιτισμού και «μετουσιώνουν στοιχεία της μινωικής τέχνης στα έργα τους, φιλτραρισμένα και ιδωμένα μέσα από τη μοναδική καλλιτεχνική τους ταυτότητα», γράφουν οι διοργανωτές.
Η έκθεση (τα εγκαίνια αύριο Τετάρτη στις 19.00, στην αίθουσα περιοδικών εκθέσεων του Φιλολογικού Συλλόγου Παρνασσός) εντάσσεται στις δραστηριότητες της Επιτροπής Πρωτοβουλίας για την ανάδειξη των έξι μινωικών ανακτόρων στην Κρήτη -Ζάκρος, Κνωσός, Φαιστός, Μάλια, Ζώμινθος, Κυδωνία- ως Παγκόσμιων Μνημείων της UNESCO που θα συμβάλει στη διεθνή προβολή της διαχρονικότητας του ελληνικού πολιτισμού. Παράλληλα, έχει σκοπό την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης για τον μινωικό πολιτισμό.
«Στις συνθήκες του σημερινού παγκόσμιου περιβάλλοντος, η Παγκόσμια κληρονομιά αντιμετωπίζει σοβαρές απειλές και η ενεργός συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, ως συμμετοχική δημοκρατία, στη βιώσιμη ανάπτυξη και στην προστασία της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς θεωρείται σημαντική σύμφωνα με τις Διακηρύξεις και Αποφάσεις Διεθνών Διασκέψεων», αναφέρουν οι διοργανωτές. Οι ίδιοι συγκέντρωσαν περισσότερα από 50 έργα διαφορετικών τεχνοτροπιών, τα περισσότερα εκ των οποίων δημιουργήθηκαν ειδικά για τη διοργάνωση ενώ όλα εμπνέονται από τον μινωικό πολιτισμό. Τα κεραμικά αγγεία, οι περίφημοι ζωγραφιστοί πίθοι, τα περίτεχνα κοσμήματα, οι χρυσοί σφραγιδόλιθοι, αλλά και τα είδη καθημερινής χρήσης που καλύπτουν μια ευρεία γκάμα σκευών, μαζί με τις εντυπωσιακές νατουραλιστικές τοιχογραφίες με τα ζωντανά χρώματα που αναπαριστούν αποσπάσματα του καθημερινού βίου, τη θεά με τα φίδια, σκηνές από ταυροκαθάψια, τις ωραίες Μινωίτισσες στα παλάτια ή τον «Πρίγκιπα με τα κρίνα» αποκαλύπτουν έναν πολιτισμό που διέπεται από αξίες, όπως η μόρφωση των νέων και η χαρά της δημιουργίας, ενώ η δομή της κοινωνίας είναι μητριαρχική – οι γυναικείες θεότητες λατρεύονται και γυναίκες έχουν ενεργό ρόλο στην κοινωνία.
«“Η ιδιαιτερότητα και η παγκόσμια ακτινοβολία του κρητικού πολιτισμού έγκειται αναμφίβολα στη ρίζα της δημιουργίας του”, όπως αναφέρει ο Οδυσσέας Ελύτης σε ένα από τα τελευταία έργα του (“Τα δημόσια και τα ιδιωτικά”), καθώς δημιουργήθηκε και μπήκε στην ιστορία όχι με πολέμους, αλλά στη ζωή με τον ήλιο στην κοιλιά, “όπως συνηγορούν έμμεσα όλα τα έργα τέχνης που μας άφησαν. Από τις νωπογραφίες αρχινώντας, όπου η χρωματική αντίληψη εκδηλώνεται με μιαν αθωότητα που χρειάστηκε να περάσουν χιλιετίες όχι καν για να την ξαναβρούμε, αλλά με κόπους και με γνώση να την ξαναφτιάξουμε περνώντας ύστερα στους απείρου ποικιλίας δακτυλιόλιθους, αυτά τα ωάρια ενός κόσμου μαγικού […]” έγραφε ο Ελύτης», όπως θυμίζουν οι διοργανωτές στο σημείωμα που συνοδεύει την έκθεση.
Η έκθεση
Χωρίζεται στις πέντε θεματικές: «Τα μινωικά ανάκτορα», «Η μινωική γραφή», «Το ελαιόδενδρον στη μινωική Κρήτη», «Η τεχνική» και «Η θεματική των μινωικών τοιχογραφιών». Οι ενότητες παρουσιάζονται με τη μορφή εποπτικού υλικού ενώ «ομαδοποιούν διακριτικά τα έργα σύγχρονης τέχνης, ώστε ο επισκέπτης να γίνεται μέτοχος μιας διαλεκτικής σχέσης, που αποδεικνύει πως η αρχαία τέχνη παραμένει πάντα επίκαιρη, αρκεί να ιδωθεί μέσα από ένα νέο πρίσμα». Η έκθεση πλαισιώνεται από βιντεοπροβολή, η οποία παρακολουθεί την επιρροή των ανακαλύψεων του αρχαιολόγου Αρθουρ Εβανς, που αντιστοιχούσαν με την Belle Époque και την Art Nouveau καθώς και με τα κινήματα του μοντερνισμού σε όλες τις επονομαζόμενες Καλές Τέχνες, με αποτέλεσμα την ευρεία διάδοση του μινωικού πολιτισμού.
«Τα μοντερνιστικά κινήματα της δεκαετίας του 1920-1930 έκαναν ευρύτερα γνωστό τον μινωικό πολιτισμό με αποτέλεσμα κοινωνικο-πολιτιστικές επιδράσεις στις σύγχρονες τέχνες και τον πολιτισμό, όπως στην αρχιτεκτονική, το σχέδιο, τη μόδα, τον χορό, τα νέα θρησκευτικά κινήματα, τη λογοτεχνία, τη σκηνογραφία, τη διακόσμηση εσωτερικών χώρων, τη μουσική, τη ζωγραφική». Κατεξοχήν τέτοια περίπτωση, όπως αναφέρεται στο υλικό της έκθεσης, είναι ο ζωγράφος, σκηνογράφος, ενδυματολόγος Léon Bakst (1866-1924): «Kατά τη λεγόμενη ρωσική “Αργυρή Εποχή” (1889-1917)», διαβάζουμε, «οι θεατρικές παραγωγές του για όπερα και μπαλέτο, αρχικά για τα Ρωσικά Μπαλέτα, καταδεικνύουν τα ενδιαφέροντά του για την Ελλάδα της αρχαϊκής εποχής και της εποχής του Χαλκού. Μελέτησε τα ελληνικά εκθέματα στο μουσείο Ερμιτάζ, ενώ επισκέφθηκε την Κρήτη το 1907 την εποχή που ζούσε στο Παρίσι. Από το 1912 οι παραγωγές του φέρουν πλήθος μινωικών διακοσμητικών στοιχείων και χρωμάτων. Οι στάσεις χορευτών παραπέμπουν σε απεικονίσεις μινωικών αγγείων και τοιχογραφιών».
Αλλη περίπτωση είναι ο Ted Shawn, πατέρας του αμερικανικού χορού, ο οποίος στις 17 Δεκεμβρίου 1919 ερμήνευσε πρώτη φορά τον σύντομο σόλο χορό Gnossienne ως μέρος του ρεπερτορίου Denishawn Dancers στο Λος Αντζελες. «Επέλεξε ως μουσική συνοδεία τη σύνθεση του Erik Satie, Gnossienne No. 1 (1890). Ως ιερέας της Κνωσού εκτελεί τον τελετουργικό του χορό μπροστά στον βωμό της θεάς των φιδιών. Είναι γνωστό ότι διεξήγαγε έρευνα από βιβλία και μουσεία ως βάση για τις “προσαρμογές” του. Η χορογραφία του με στιλιζαρισμένες κινήσεις παραπέμπει σε απεικονίσεις των τοιχογραφιών της Κνωσού. Η τοιχογραφία του ρυτοφόρου και του “Πρίγκιπα με τα κρίνα” επηρέασε τις λεπτομέρειες του κουστουμιού του. Τα ρολά του υφάσματος ερμηνεύτηκαν ότι αναπαριστούν τα φίδια της θεάς. Το κουστούμι Gnossienne σώζεται ως μέρος της συλλογής Killinger που φυλάσσεται στο State University της Φλόριντα Η χορογραφία περιλαμβάνονταν στα προγράμματα της περιοδείας της Απω Ανατολής (1925-1926)».
Τα μέλη της Επιτροπής Πρωτοβουλίας είναι: Αργίτη Γιώτα, πολιτικός μηχανικός, τ. μέλος Κεντρικής Αντιπροσωπείας ΤΕΕ· Γεωργία Βαχαρίδη, δικηγόρος Αθηνών και διαπιστευμένη διαμεσολαβήτρια· Ηλιάδης Νίκος, δρ πολιτικός μηχανικός, τ. ειδικός γραμματέας υπ. Παιδείας· Κωσταράς Κώστας, οικονομολόγος, Αρχαιολόγος, ξεναγός, Μεθοδίου Ελένη, αρχαιολόγος, πρώην Σύμβουλος στη Μ.Ε.Α. UNESCO, Παυλόπουλος Δημήτρης, Μηχανολόγος Ηλεκτρολόγος, τ. μέλος Δ.Ε. ΤΕΕ, τ. μέλος Δ.Σ. ΕΛΟΤ, τ. διευθυντής ΟΣΕ.
Συμμετέχουν οι καλλιτέχνες: Γιάννης Αδαμάκης, Μαργαρίτα Βασιλάκου, Νίκος Βισκαδουράκης, Δήμητρα Γούναρη, Δικαία Δεσποτάκη, Μαρία Ζιάκα, Σαράντης Καραβούζης, Μαριγώ Κάσση, Μαρίνα Κουτσοσπύρου, Ελενα Κυρκιλή, Ελένη Λύρα, Πένη Μαναβή, Μιχάλης Μανουσάκης, Ευστρατία Μαχαιρίδη, Κλεοπάτρα Μουρσελά, Ρούλη Μπούα, Σοφία Παπαδοπούλου, Μαρία Πάστρα, Σπυριδούλα Πολίτη, Κωνσταντίνος Ράμμος, Αγγελος Σκούρτης, Σωτήρης Σόρογκας, Βασίλης Σούλης, Κώστας Σπανάκης, Γιάννης Στεφανάκις, Μαίρη Σχοινά, Δέσποινα Τσάκνη, Αλέκος Φασιανός.
♦ Πληροφορίες: Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός, πλ. Αγ. Γεωργίου Καρύτση 8. Διάρκεια έκθεσης: 9-19 Οκτωβρίου 2024. Ωρες λειτουργίας: Τρ., Πέμ., Παρ.11.00-14.30 και 17.30-20.00, Τετ. και Σάββ.11.00-14.30, Κυριακή και Δευτέρα κλειστά.
