Γράφοντας στους τοίχους τη δική της ιστορία

Η Εθνική Πινακοθήκη εγκαινιάζει στις 12 Δεκεμβρίου την έκθεση της Ρένας Παπασπύρου «Επιφάνειες, οδηγίες χρήσης – Η διαλεκτική ανάμεσα στην καθημερινότητα και την ύλη». Η έκθεση, που θα έχει διάρκεια μέχρι τις 16 Ιουνίου 2024, είναι η πρώτη μιας σειράς δράσεων που ανήκουν στο νέο πρόγραμμα του μουσείου με τίτλο «Ενδιάμεσος Χώρος».

Πρόκειται για ένα ευέλικτο πρόγραμμα με συνεχή ροή ανάμεσα σε ατομικές ή ομαδικές εκθέσεις, εργαστήρια, επιτελεστικές δράσεις, θεματικά αφιερώματα, παρουσιάσεις και διατομεακά προγράμματα που θα ενεργοποιεί κάθε φορά διαφορετικούς χώρους τόσο στον εσωτερικό όσο και στον περιβάλλοντα χώρο του κτιρίου. Στόχος του προγράμματος, όπως επισημαίνει η διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, Συραγώ Τσιάρα, είναι να τροφοδοτήσει με σύγχρονες επιμελητικές και θεωρητικές προσεγγίσεις την ανάγνωση της μόνιμης συλλογής, των αρχείων και της ιστορίας της ΕΠΜΑΣ και να γίνει ο δίαυλος επικοινωνίας η γέφυρα που θα συνδέσει το παρελθόν με το παρόν και το μέλλον.

Η έκθεση «Επιφάνειες, οδηγίες χρήσης…» έχει σημείο εκκίνησης το έργο Balbeeks της Ρένας Παπασπύρου που ανήκει στη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης και δείχνει μια γυναικεία μορφή να αναδύεται στον χώρο. Περιλαμβάνει επίσης έργα της δημιουργού που αντιπροσωπεύουν όλα τα στάδια της δουλειάς της από το 1976 μέχρι σήμερα και δύο νέα έργα που δημιούργησε ειδικά για την έκθεση.

Η Ρένα Παπασπύρου, η πρώτη γυναίκα καθηγήτρια σε εργαστήριο της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, μετατρέπει την καθημερινότητά της σε πεδίο έρευνας και δημιουργίας, μελετά –από τη δεκαετία του 60 μέχρι σήμερα– με συνέπεια, αφοσίωση, χιούμορ και ευαισθησία την ύλη ως φορέα εικόνων.

Το 1972 προβάλλει μεγάλες σκιές στον οικείο χώρο του δωματίου της και βρίσκεται αντιμέτωπη με τον ιδιαίτερο μορφολογικό χαρακτήρα του τοίχου, της επιφάνειας της ύλης. Εκεί, ζωγραφίζει με το ελάχιστο χρωστικό μέσο, το μολύβι. Στην πορεία, αρχίζει να χρησιμοποιεί για το έργο της τα καθημερινά υλικά που έχει στη διάθεσή της στο σπίτι (το χαρτί και το δάπεδο), καθώς και αυτά που συναντά μέσα στην πόλη (ξύλο, λαμαρίνες, αποσπάσματα από τοίχους εγκαταλειμμένων σπιτιών, άσφαλτο και αργότερα μωσαϊκά και πλαστικοποιημένες επιφάνειες). Αργότερα, καταγράφει τις εικόνες που ανακαλύπτει συνειρμικά στις επιφάνειες. Οπως χαρακτηριστικά το περιγράφει, «η εικόνα στην ύλη δημιουργείται αποκλειστικά από τα ιδιαίτερα μορφολογικά στοιχεία της κάθε επιφάνειας. Η φαντασία του θεατή –του όποιου θεατή– την ανιχνεύει και την απομονώνει μέσα από ένα πλήθος τυχαίες μορφές που συνυπάρχουν πάνω στην ίδια επιφάνεια».

Τα υλικά που χρησιμοποιεί η καλλιτέχνις «καταγράφουν τις κοινωνικοπολιτικές και αρχιτεκτονικές μεταβάσεις της πόλης εδώ και περίπου 50 χρόνια», επισημαίνει η επιμελήτρια της έκθεσης, θεωρητικός τέχνης Σοφία-Ελίζα Μπουράτση. «Το έργο της Παπασπύρου στο σύνολό του θέτει θεμελιώδη ερωτήματα γύρω από την πολλαπλότητα της εικόνας, τη σχέση της ύλης (αντικειμενικός κόσμος) με το βλέμμα (υποκειμενικότητα), την αισθητική εμπειρία της καθημερινής ζωής και τη δυνατότητα του ανθρώπινου νου να δημιουργεί εικόνες και να κάνει ελεύθερους συνειρμούς».

Ετσι, η Ρένα Παπασπύρου, με το έργο της «καταλαμβάνει απρόσμενα σημεία της ΕΠΜΑΣ δίνοντάς τους νέα μορφή και νέα λειτουργία. Η έκθεση προκαλεί με τον τρόπο αυτό μια σειρά συναντήσεων: ανάμεσα στον θεατή και την εικόνα, στην ιστορία των καθημερινών υλικών και το παρόν τους ως έργα τέχνης, στο ίδιο το μουσείο και τον αστικό ιστό μέσα στον οποίο εντάσσεται».