Ο ψηλός κορμός ενός δέντρου, αδρός, χωρίς κλαδιά και φύλλα, με τις ρίζες του να προβάλλουν, είναι το πρώτο που αντικρίζει ο επισκέπτης ανεβαίνοντας τα σκαλιά της γκαλερί Gagosian, στο Κολωνάκι. Ο θαυμασμός διαδέχεται την έκπληξη μαθαίνοντας ότι είναι ένα δέντρο από σίδερο και γύψο, ριζωμένο σε μαρμάρινη βάση, τόσο αληθινό όμως… Πρόκειται για γλυπτό του Τζουζέπε Πενόνε, σπουδαίου Ιταλού καλλιτέχνη, εκπρόσωπου της Aρτε Πόβερα, ο οποίος μας ξενάγησε χθες στην πρώτη του ατομική έκθεση στην Αθήνα με τίτλο «Impronte di corpi nell’aria / Bodies Imprinted in the Air». Περιλαμβάνει έργα που δημιούργησε από τη δεκαετία του 1970 έως και σήμερα, ορισμένα ειδικά για την Gagosian της Αθήνας, χρησιμοποιώντας μάρμαρο από την Καράρα.
Με φήμη διεθνή, πλούσιο έργο πέντε δεκαετιών και βιογραφικό που γεμίζει πολλές σελίδες, με εκθέσεις στα μεγαλύτερα μουσεία σε όλο τον κόσμο, τα οποία έχουν έργα στις συλλογές τους (από την Tate στο Λονδίνο, το Beaubourg στο Παρίσι μέχρι το Museum of Modern Art στη Νέα Υόρκη και το Palazzo della Civiltà Italiana στη Ρώμη), με εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας σε Σαν Φρανσίσκο, Βερσαλίες, Φλορεντία, Madison Square Park της Νέας Υόρκης αλλά και στο Λούβρο του Αμπού Ντάμπι, ο Πενόνε έβαλε μια γλυπτή λεύκα στα νερά της Βενετίας, στη φετινή Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής. Παραμένει καλλιτέχνης σεμνός και προσιτός, ένας δημιουργός που εμπιστεύεται τη «δύναμη» των χεριών του και επιμελείται τα πάντα: από το στήσιμο των έργων μέχρι τον μηχανισμό που μεταφέρει τα πιο ογκώδη από αυτά.
Γεννημένος στο Γκαρέσιο της Ιταλίας πριν από 74 χρόνια, ζει και εργάζεται στο Παρίσι και το Τορίνο, ενώ επεκτείνει συνεχώς τις παραμέτρους της τέχνης εξετάζοντας την αλληλεπίδραση μεταξύ του ανθρώπινου σώματος και της φύσης. Από την αρχή της καριέρας του, στα τέλη της δεκαετίας του 1960, ως εκφραστής του κινήματος της Αρτε Πόβερα, έχει χρησιμοποιήσει και αντιπαραβάλει υλικά τόσο αρχαία όσο και σύγχρονα, «ακατέργαστα» και τεχνητά – όπως μπρούτζο, δέρμα, ξύλο, πέτρα και αγκάθια ακακίας.
Επίκαιρη η αθηναϊκή έκθεσή του, μας θυμίζει τις καταστροφές στη φύση από την ανθρώπινη παρέμβαση και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Πήρε, όπως μας εξηγεί ο Ιταλός καλλιτέχνης, τον τίτλο της από μια σειρά νέων γλυπτικών έργων σε μπρούτζο και μάρμαρο που παραπέμπουν σε φυτά τα οποία φυτρώνουν μέσα από την πέτρα, σαν να προέρχονται από τη γη. Πάνω σε μεγάλα κομμάτια μάρμαρο με ανάγλυφα που μιμούνται τις ανθρώπινες φλέβες, προβάλλουν μικρά και μεγάλα μεταλλικά κλαδιά. Οπως λέει ο ίδιος, αυτά τα συμπλέγματα (όπως στο έργο «Pelle di marmo-oro /Skin of Marble-Gold» του 2006) καθιστούν ασαφή τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ ζωικού και οργανικού, δείχνουν τις μετασχηματιστικές φυσικές διεργασίες της γέννησης και της ανάπτυξης, του θανάτου και της φθοράς.
Σε άλλες συνθέσεις ενσωματώνει εικόνες του χεριού του, όπως στη φωτογραφία «Guanti (Gloves)» του 1972 – από τα πιο πρώιμα έργα της έκθεσης. Αυτή η πρακτική επαναλαμβάνεται και σε πιο πρόσφατα έργα του, όπως στο «Rotazione» (Rotation, 2020), το οποίο απεικονίζει ένα χέρι κατά την πράξη της δημιουργίας πολλαπλών αποτυπωμάτων.
Με τη δύναμη των υλικών, την αιχμή της εννοιολογικής τέχνης αλλά και με την ευαισθησία ενός ποιητή ο Τζουζέπε Πενόνε δημιουργεί γλυπτά γεμάτα ενέργεια. Οπως την επιβλητική σύνθεση με δύο μεγάλους κυλίνδρους που τους αγκαλιάζουν μπρούτζινα κλαδιά. Ο ίδιος σημειώνει: «Δύο μαρμάρινες στήλες στέκονται όρθιες η μία πλάι στην άλλη, έρχονται σε επαφή: δίνουν την εντύπωση ότι σφιχταγκαλιάζονται. Οι προεξέχουσες φλέβες της μιας αφήνουν ίχνη στην άλλη που δέχεται αυτό το φιλί, κι ένας αδυσώπητος κισσός τις συνδέει»…
⚫ INFO: Gagosian, Αναπήρων Πολέμου 22, Kολωνάκι. Μέχρι 13 Νοεμβρίου.
