Koσμοπολίτης, πρωτοποριακός εικαστικός με προσωπικό οπτικό αλφάβητο και διεθνές εκτόπισμα, ο Κωνσταντίνος Ξενάκης έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 89 ετών. Γεννήθηκε το 1931 στο Κάιρο, σπούδασε αρχιτεκτονική, διακόσμηση εσωτερικών χώρων και ζωγραφική στο Παρίσι, όπου εγκαταστάθηκε το 1973, αφού πρώτα έμεινε για ένα διάστημα στο Βερολίνο, ενώ τα τελευταία χρόνια ζούσε στην Αθήνα. Η πολιτική κηδεία του θα γίνει την Τετάρτη, στις 10 π.μ. στο Α’ Νεκροταφείο.
Ο Κωνσταντίνος Ξενάκης δημιούργησε προσωπικούς κώδικες με το έργο του που βρίσκεται σε διάλογο με το πολιτιστικό παρελθόν και στέκεται κριτικά στη σύγχρονη κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα. Με αφετηρία τα ιερογλυφικά, το ελληνικό αλφάβητο αλλά και το λατινικό και το ιαπωνικό μέχρι τα διεθνή σήματα κυκλοφορίας δομεί και αποδομεί σχήματα, σύμβολα, λέξεις και έννοιες και τις επανασυνθέτει σε νέους κώδικες που μεταφέρουν μηνύματα και ορίζουν τρόπους επικοινωνίας.
Το 1967 στο Λουντ της Σουηδίας έκανε το πρώτο του «εικαστικό περιβάλλον», ενώ μεγάλα μνημειακά σύνολά του, καθώς και τοιχογραφίες και ανάγλυφα, έχουν παρουσιαστεί σε δημόσιους χώρους σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις. Οπως τα έργα του «Εκ-στασις» με ηλεκτροκινητικά γλυπτά, μουσική και μίμους (Παρίσι, 1969), «Οι κώνοι που έβγαζαν καπνούς», το 1972, μπροστά από τη Σχολή Καλών Τεχνών του Βερολίνου καθώς και οι ανάγλυφες κεραμικές πορείες έκτασης 670 τ.μ. για τον σταθμό αποχέτευσης της γαλλικής Κροσν (1985).
Πάντα ανήσυχος, πάντα παρεμβατικός, ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για τις επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης και τον καταιγισμό πληροφοριών, που θεωρούσε παράνοια του αιώνα μας. «Αυτή η υπερπαραγωγή ιδιωμάτων και μηνυμάτων, αυτό το επικοινωνιακό μποτιλιάρισμα, όπου η πληθώρα εκμηδενίζει τη σημασία των λέξεων και των σημείων, με ώθησαν να καταγράψω και να περιγράψω αυτό το χάος με τον τρόπο ενός «γραφέα» των νεότερων χρόνων ή ενός σημειολόγου της εποχής μου, που θα ’ριχνε στη θάλασσα μια μπουκάλα με τις γραφές και τα μηνύματά του», έλεγε το 2014, με την ευκαιρία της έκθεσής του «No way out-Εικαστικές καταγραφές: χάρτες και κώδικες» στην γκαλερί Citronne, στον Πόρο.
«Με τους νέους μου χάρτες, ευρωπαϊκούς και παγκόσμιους, καταπιάνομαι με μια ποιητική διάθεση, με τον κόσμο αυτό, τον κόσμο της παγκοσμιοποίησης, τη νέα τάξη πραγμάτων, με άλλα λόγια με την παγκόσμια διακυβέρνηση και το πολιτικό τελετουργικό, το κράτος βίας.
Αυτή η χαρτογράφηση της κρίσης με απασχολεί όλο και περισσότερο και πιστεύω πως ο καλλιτέχνης-δημιουργός ευθύνεται με τη σιωπή του. Ζητώ το έργο μου να συμμετέχει στην ευρύτερη παιδεία και στην καταπολέμηση του μονοπωλίου εξουσίας που ασκείται ανά τον πλανήτη όπου οι πνευματικές αξίες έχουν χαθεί, ενώ τη θέση τους έχει πάρει η «οικονομία». Κάποτε το χρήμα ήταν το μέσο, τώρα είναι αυτοσκοπός. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αναζητώ την υπέρβαση στο έργο μου. Αυτή άλλωστε μας οδηγεί σε μια οικουμενική δημιουργία».
H Citronne έχει προγραμματίσει σε συνεργασία με το Αρχαιολογικό Μουσείο Πόρου την έκθεση «Κωνσταντίνος Ξενάκης. Ελλάδα και κώδικες γραφής», από τις 27 Ιουνίου έως τις 4 Οκτωβρίου.
