Η πολιτική τέχνη είναι διαφήμιση και αφίσα

«Ο Μιχάλης Κατζουράκης είναι από τους τελευταίους σημαντικούς υπερασπιστές της αφαιρετικής προσέγγισης». Με αυτά τα λόγια ο Αγγελος Δεληβορριάς, ως μέλος της διοικητικής επιτροπής του Μουσείου Μπενάκη πλέον, αφού η θέση του νέου διευθυντή έχει προκηρυχθεί, υποδέχτηκε τον παλιό του φίλο στο κτίριο της οδού Πειραιώς. Αιτία, η μεγάλη αναδρομική έκθεση «Μιχάλης Κατζουράκης. Παραλλαγές 1954-2014», που εγκαινιάστηκε χθες. Τι καλύτερο δώρο για τα γενέθλιά του, αφού ο φημισμένος, πολυσχιδής καλλιτέχνης γιόρταζε τα 82 χρόνια του.

«Ολες τις μορφές έκφρασης, αρχιτεκτονική, ντιζάιν, ζωγραφική, γλυπτική, έχει τιμήσει ο Κατζουράκης, με υψηλής ποιότητας έργα», συνέχισε ο Αγγ. Δεληβορριάς. Εχει κάνει ορισμένες από τις εμβληματικές αφίσες του ΕΟΤ, που διαφήμισαν την Ελλάδα στο εξωτερικό τη δεκαετία του ’60. Με τον συνεργάτη του Φ. Κάραμποτ καλλιέργησε το ντιζάιν -όταν η λέξη ήταν ακόμα άγνωστη- σε εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους, ακόμα και σε κρουαζιερόπλοια. Στα εικαστικά έργα του ανιχνεύεται η ποιητική γεωμετρία των βιωμένων χώρων.

Ευθυτενής, προσιτός, με σπινθηροβόλο βλέμμα, ο Μιχάλης Κατζουράκης διατηρεί την περιέργεια του ερευνητή, ενώ στον λόγο του είναι λιτός – όπως και στα έργα του. «Είμαι διαρκώς σε μια έρευνα, τουλάχιστον όσο υπάρχω», μας είπε. «Ξεκινώντας από μια αφηρημένη αίσθηση της τέχνης δεν μου αρέσουν τα μηνύματα. Δεν κάνω πολιτική τέχνη. Γιατί τότε είναι διαφήμιση ή αφίσα με κοινωνικό περιεχόμενο. Ασφαλώς όμως μου αρέσει κάποιος που θα δει ένα έργο μου να αισθανθεί όπως εγώ».

Με οδηγό τον επιμελητή της έκθεσης Χριστόφορο Μαρίνο περιηγηθήκαμε χθες στις «Παραλλαγές», στο ισόγειο του μουσείου. Είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα, αποκαλυπτική αναδρομική με μια ιδιομορφία: δεν ακολουθεί αυστηρή χρονολογική σειρά, αλλά χωρίζεται σε θεματικές ενότητες με παραλλαγές πάνω σε ιδέες και θέματα, που διατρέχουν την πολύχρονη πορεία του καλλιτέχνη και εμπλουτίζονται από το αρχείο του. Ιδιαίτερα αναδεικνύεται η στενή του σχέση με τη φωτογραφία.

Εδώ και 60 χρόνια ο Μ. Κατζουράκης ασχολείται με τις επεμβάσεις του ανθρώπου στο αστικό τοπίο. Περπατά στην πόλη συλλέγοντας ίχνη που βρίσκονται διάσπαρτα μέσα της. Ξαναπερνά από τα ίδια μέρη με διαφορά ετών, παρατηρεί και καταγράφει με τον φωτογραφικό του φακό τις μεταβολές. Οι σωροί αντικειμένων και εναποθέσεις υλικών εξάπτουν το ενδιαφέρον του: στοιβαγμένες ψαροκασέλες, καυσόξυλα και κασόνια το ένα πάνω στο άλλο, βιβλία, κοντέινερ, παρατημένα βαγόνια. Αλλες φορές το βλέμμα του στέκεται σε εισόδους και εξόδους, ανοίγματα και περάσματα όπως πόρτες και παράθυρα, ενίοτε φραγμένα με σανίδες ή καλυμμένα με εφημερίδες. Στην εποχή των υπολογιστών τα ονομάζει χιουμοριστικά «Windows».

Δεν έχει σημασία αν βρίσκεται στην Αθήνα, στην αγαπημένη του Μύρινα της Λήμνου, σε μια μητρόπολη του εξωτερικού ή σε κάποια χώρα της Ασίας για να συνδυάσει τα αρχιτεκτονικά στοιχεία διαφόρων πολιτισμών στα έργα του. Ετσι, ένας τσιμεντένιος μαντρότοιχος σχολείου, που έβλεπε καθημερινά στο Παλαιό Ψυχικό, όπου κατοικεί, συνομιλεί με μια αντίστοιχη μάντρα που κατέγραψε σε ένα ταξίδι του στο Βιετνάμ το 2009 και τελικά μετατρέπεται στο γλυπτό «Mandra» (2011): ένας λευκός τοίχος με πολύχρωμα σπασμένα γυαλιά, ελκυστικά αλλά και επικίνδυνα…

Κι ακόμα, μια σειρά φωτογραφιών με πέτρινες στήλες από την αρχαία πόλη Πολονάρουα της Σρι Λάνκα, την οποία επισκέφτηκε το 1995, αποτελούν αφορμή για τα γλυπτά «Incontri». Κατασκευασμένα με νευρομετάλ σε διάφορα χρώματα, σε πολλές εκδοχές και ποικίλα μεγέθη, έχουν τοποθετηθεί σε βάθρα μέχρι κεντρικές πλατείες.

Eνας παραμορφωτικός καθρέφτης που διαχρονικά στρεβλώνει την πραγματικότητα, πλεκτές «ανθοδέσμες» από γαλβανισμένη λαμαρίνα που μοιάζουν με ικεμπάνα, ξύλινες γεωμετρικές επιφάνειες που διακοσμούσαν γραφεία και ξενοδοχεία -πρόδρομοι της εγκατάστασής του στη στάση Πανόρμου του Μετρό- είναι ορισμένα ακόμα έργα της αναδρομικής.

Μας αποχαιρετά με ένα ιδιόμορφο πορτρέτο του. Ο ίδιος στέκεται πίσω από ένα ημιδιάφανο «παράθυρο» όπου φαίνονται μόνο τα πόδια του – ένα ακόμα παιχνίδι με το είναι και το φαίνεσθαι, με το έξω και το μέσα.

Τούρτα με κεράκι

«Η έκθεση γίνεται για τον Τσίπρα, όχι για τον Κατζουράκη»… Γνωστός χιουμορίστας ο Αγγελος Δεληβορριάς δεν έπαψε να πειράζει τον καλλιτέχνη, για τον οποίο ετοίμασε χθες και μια έκπληξη: μια τούρτα με κεράκι για τα γενέθλιά του. Ο δε Κατζουράκης, όταν τον ρώτησαν για την ηλικία του, θυμήθηκε τον φίλο του, κορυφαίο γλύπτη, Γιώργο Ζογγολόπουλο: «Οταν έγινε 98 τού ευχήθηκαν να τα εκατοστίσει. Κι εκείνος τους απάντησε: «Μόνο; Τι σας έκανα;»».

Info:

Μουσείο Μπενάκη-Κτίριο Οδού Πειραιώς, Πειραιώς 138, τηλ. 210 3453111. Μέχρι 5/4.