Η γοητεία της τελειότητας δίπλα στη φθαρμένη ατέλεια

Ο Πολωνός Igor Mitoraj δείχνει, ακόμα και μετά το θάνατό του, να συμμετέχει ενεργά, με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο στη μαγεία του αρχαιολογικού χώρου της Πομπηίας.

Η συλλογή του αποτελούμενη από χάλκινα γλυπτά, είναι εκτεθειμένη μέσα στις υπέροχες αρχαιολογικές ανασκαφές της Πομπηίας από τον περασμένο Μάιο, τότε που έγιναν τα αποκαλυπτήρια των τριάντα εντυπωσιακών γλυπτών του που βρίσκονται σκόρπια ανάμεσα στο δραματικό και απόκοσμο τοπίο της θρυλικής πόλης.

Ένα μοναδικό Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, το οποίο όπως περιγράφεται από την UNESCO, είναι χωρίς άλλο ανάλογο οπουδήποτε στον κόσμο. 

Μέχρι τον προσεχή Ιανουάριο, τα έργα αυτά πρόκειται να συγκατοικήσουν μαζί με μερικά από τα πιο ιερά λείψανα της αρχαιολογικής τοποθεσίας, όπως τον ναό της Αφροδίτης, σχηματίζοντας μια μεταθανάτια έκθεση που χαρακτηρίζει τη βαθιά, καλλιτεχνική σχέση του Mitoraj και που εδράζεται ουσιαστικά μεταξύ του κλασικισμού και του σύγχρονου πολιτισμού.

Με έναν άκρως προσωπικό τρόπο που έχει καθιερώσει την καλλιτεχνική του κληρονομιά σε όλο τον κόσμο, τα γλυπτά του Mitoraj μεταφέρουν μοναδική αντιπαράθεση μεταξύ της περιρρέουσας αστάθειας και της διαχρονικής δύναμης, ωσάν η αινιγματική παρουσία τους να ανακόπτει τη σχέση μεταξύ παρελθόντος και παρόντος.

Μέσα από το χαμένο και το ανεξερεύνητο, το έργο Mitoraj έχει ενσωματωμένη διαρκώς μια περίεργη θεατρική αίσθηση και ποιότητα που πιθανότατα οφείλεται στην πρόωρη εκπαίδευσή του στην Ακαδημία Τεχνών της Κρακοβίας δίπλα στον δάσκαλό του Tadeusz Kantor (1915-1990), έναν αξιοσημείωτο θεατρικό συγγραφέα και καλλιτέχνη με επαναστατικές θεατρικές παραστάσεις στην Πολωνία και στο εξωτερικό.

Όπως περιγράφει ο ίδιος ο Mitoraj, ‘η τέχνη μου είναι ένα παράδειγμα αυτής της διχοτόμησης. Η γοητεία της τελειότητας δίπλα στην φθαρμένη ατέλεια’! Ως εκ τούτου, η τοποθέτηση των έργων του Mitoraj σε ένα περιβάλλον βαριάς πολιτιστικής και ιστορικής σημασίας, φαίνεται σαν φυσιολογική εταιρική σχέση. 

Το 2011, ο Mitoraj παρουσίασε επίσης, μία από τις σημαντικότερες εκθέσεις της καριέρας του στην Κοιλάδα των Ναών στο Αγκριτζέντο της Σικελίας, ένα άλλο σημαντικότατο Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

Εκεί, ανάμεσα στα ελληνικά ερείπια του 5ου αιώνα π.Χ., οι μυθολογικές μορφές και οι επιβλητικές προτομές του Mitoraj, επανέλαβαν την παρουσία του μεγάλου πολιτισμού που κάποτε είχε ανθίσει εντυπωσιακά στην περιοχή.  

Πιο πρόσφατα, το 2014, ο Mitoraj έγινε ο πρώτος εν ζωή σύγχρονος καλλιτέχνης που παρουσίασε έργα του στην περίφημη Πλατεία των Θαυμάτων (Piazza dei Miracoli), μπροστά από τον κεκλιμένο Πύργο της Πίζας.

Η σημερινή έκθεση στην Πομπηία περιλαμβάνει τριάντα από τα πιο επιβλητικά χάλκινα γλυπτά του, μια αντανάκλαση της βαρύνουσας σημασίας του περιβάλλοντος χώρου. Η έκθεση των έργων του Mitoraj ανάμεσα στα αρχαιολογικά ερείπια της Πομπηίας ήταν μια μεγάλη φιλοδοξία του καλλιτέχνη, ένα σημαντικό πολιτιστικό γεγονός, μια πραγματική απόδειξη για την πλουσιοπάροχη καλλιτεχνική κληρονομιά του Mitoraj.

Όπως δήλωσε ο νομικός, συγγραφέας και υπουργός Πολιτισμού της γειτονικής χώρας, Ντάριο Φραντσεσκίνι, ο ηλικιωμένος Mitoraj είχε ήδη επιλέξει τις ακριβείς θέσεις για τα τριάντα γλυπτά του στην Πομπηία, πριν από το θάνατό του, τον Οκτώβριο του 2014.

Μετά από επιθυμία του καλλιτέχνη και υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Ιταλού Luca Pizza, τα τριάντα ογκώδη γλυπτά που απεικονίζουν μυθολογικούς χαρακτήρες, τοποθετήθηκαν σε θέσεις-κλειδιά στον αρχαιολογικό χώρο της Πομπηίας, από το Φόρουμ έως την Βασιλική και την Οδό της Αφθονίας (Via dell’ Abbondanza), παραπέμποντας σε όνειρα που αναδύθηκαν μέσα από τα ερείπια της άτυχης πόλης του Βεζούβιου και ταυτόχρονα υπενθυμίζοντας σε μας την βαθιά αξία του κλασικισμού στο σύγχρονο πολιτισμό.

«Τα έργα, επιβάλλουν τους εαυτούς τους σε μένα. Εγώ είμαι στην πραγματικότητα, ο σκλάβος τους», δήλωσε κάποια στιγμή ο παγκοσμίου φήμης καλλιτέχνης. 

«Μοντέλα μου είναι οι άνθρωποι του σήμερα, οι άνθρωποι που ζουν αυτή τη στιγμή», είπε. 

Μετά τον θάνατο του Mitoraj στο Παρίσι, τον Οκτώβριο του 2014, οι στάχτες του μεταφέρθηκαν στην τελευταία κατοικία τους στην Pietrasanta, όπου είχε κάνει το σπίτι του.

Ποιος ήταν

Ο Igor Mitoraj (1944-2014), ήταν Πολωνός, αλλά γεννημένος στη Γερμανία.

Μετά την αποφοίτησή του, από την Κρακοβία, το 1968, μετακόμισε στο Παρίσι για να συνεχίσει τις σπουδές του εκεί, και λίγο αργότερα, γοητευμένος από την τέχνη και τον πολιτισμό της Λατινικής Αμερικής, πέρασε ένα χρόνο ταξιδεύοντας και ζωγραφίζοντας σε όλο το Μεξικό.

Εκείνη η εμπειρία του, τον έστρεψε τελικά προς την γλυπτική.

Έχοντας εργαστεί στο παρελθόν με πήλινα και χάλκινα, το 1979, σε ένα ταξίδι στην Ιταλία, τον έκανε να χρησιμοποιήσει και το μάρμαρο ως κύριο μέσο του και το 1983 έστησε ένα στούντιο στην Pietrasanta, στη βόρεια Τοσκάνη.

Η προτίμησή του σε ογκώδη έργα με ακρωτηριασμένα σώματα, τονίζει σύμφωνα με τους κριτικούς, τη ζημιά που υπέστησαν από τον αμείλικτο χρόνο τα γνήσια κλασικά γλυπτά.

• Στην Πομπηία, όπου ο Θεόφιλος Γκοτιέ έγραψε ότι μόνο «δύο βήματα ξεχωρίζουν την αρχαία ζωή από τη σύγχρονη», το τελευταίο όνειρο του Mitoraj θα βρίσκεται σε δημόσια θέα μέχρι τον Ιανουάριο του 2017.