SOS για «αυθαίρετες επεμβάσεις» σε μνημεία

«Δραματική έκκληση» απευθύνει το Ελληνικό Τμήμα του ICOMOS προς το υπουργείο Πολιτισμού προκειμένου να σταματήσει «τις αυθαίρετες επεμβάσεις», όπως τις χαρακτηρίζει, σε αρχαιολογικούς χώρους της Αθήνας, συμπεριλαμβανομένης της Ακρόπολης. Καταγγέλλει ότι οι μεγάλες επεμβάσεις στη νοτιοανατολική πλευρά, στο εσωτερικό των αρχαίων τειχών, αποσκοπούν στην εγκατάσταση δεύτερου ανελκυστήρα και ζητά από το ΥΠΠΟ να καταθέσει άμεσα στην UNESCO τους φακέλους των μελετών και των αποφάσεων που συνοδεύουν τα έργα.

Να σημειώσουμε ότι ενώ οι εργασίες λειτουργικής και αισθητικής αναβάθμισης συνεχίζονται στην Αρχαία Αγορά με πυρετώδεις ρυθμούς, όπως μαθαίνουμε, προκειμένου να ολοκληρωθούν μέχρι το καλοκαίρι, αναμένεται η απάντηση της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη από το βήμα της Βουλής στη σχετική ερώτηση που κατέθεσαν δεκατέσσερις βουλεύτριες και βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. με πρωτοβουλία της Καλλιόπης Βέττα. Η «Εφ.Συν.», που έχει αναδείξει το θέμα για τις εργασίες στην Αρχαία Αγορά και τον Κεραμεικό («Εργα “αναβάθμισης” ή υποβάθμισης;», 26/3/26), συνεχίζει να λαμβάνει διαμαρτυρίες για «αναστηλωτικές» επεμβάσεις, οι οποίες ωστόσο δεν περιλαμβάνονται στις περιγραφές των έργων, όπως η «ανακατασκευή» με οπλισμένο σκυρόδεμα επάνω στα θεμέλια του Νοτιοδυτικού Ναού της Αθηναϊκής Αγοράς.

Λίγες μέρες πριν από τον ετήσιο εορτασμό της Διεθνούς Ημέρας Μνημείων (18/4), το Ελληνικό Τμήμα του ICOMOS αναφέρεται σε όλα τα έργα που εκτελούνται αυτόν τον καιρό πέριξ της Ακρόπολης και διατυπώνει, ακόμα μια φορά, επιστημονικές αντιρρήσεις και προβληματισμούς μαζί με ενστάσεις. Στην ανοιχτή επιστολή κάνει λόγο για «αυθαίρετες επεμβάσεις» με πρόσχημα την εξυπηρέτηση επισκεπτών, οι οποίες απαξιώνουν τις περιβάλλουσες αρχαιότητες και επηρεάζουν την Ακρόπολη. Θυμίζει ότι πριν από τέσσερα χρόνια (Απρίλιος 2022) είχε επισκεφτεί την Ακρόπολη Συμβουλευτική Αποστολή εκπροσώπων της UNESCO και του ICOMOS, μετά τη διεθνή κατακραυγή που ξέσπασε για τα έργα του υπουργείου Πολιτισμού στον φυσικό βράχο της Ακρόπολης και τη διάστρωσή του με τσιμέντο.

«Η έκθεση της Αποστολής πρότεινε διορθώσεις για τα έργα που ήταν τετελεσμένα, ωστόσο για τα σχεδιαζόμενα έργα κάλυψης του βράχου και για τη δυτική πρόσβαση συνέστησε στο υπουργείο Πολιτισμού να συμμορφωθεί εφεξής με τις κατευθυντήριες οδηγίες διαχείρισης των UNESCO/ICCROM/ICOMOS/ITCN (2002) και της Σύμβασης Παγκόσμιας Κληρονομιάς» γράφει το ICOMOS και θυμίζει ότι στις συστάσεις περιλαμβάνεται και η κατάθεση μελετών για οποιαδήποτε επέμβαση.

«Το υπουργείο Πολιτισμού παρουσίασε την έκθεση της Αποστολής ως δήθεν επαινετική, υποβαθμίζοντας παράλληλα τις συστάσεις για συμμόρφωση με τις οδηγίες της Σύμβασης Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Αντίθετα, όμως, με τις συστάσεις της έκθεσης της Αποστολής, το υπουργείο Πολιτισμού, με πρόσχημα λειτουργικές ανάγκες, συνεχίζει την κατασκευή ογκωδών εγκαταστάσεων από μπετόν αρμέ, αδιαφορώντας για το εθνικό νομικό πλαίσιο και τις διεθνώς αποδεκτές οδηγίες διαχείρισης μνημείων».

Για τα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη γράφει:

● Ακρόπολη: Για τα έργα στη ΝΑ γωνία του αρχαιολογικού χώρου, που παραμένει κλειστή τα τελευταία δύο χρόνια και ο αποκλεισμός έχει επεκταθεί προς Βορρά και Δύση «με τη δικαιολογία της εκτέλεσης δομικών εργασιών α. για τη μετατροπή του παλαιού Μουσείου Ακρόπολης, ώστε να εξυπηρετήσει νέες λειτουργίες, β. για την ανακαίνιση και επέκταση των χώρων υγιεινής και γ. για τη στερέωση των τειχών της Ακρόπολης και άλλων αρχαιοτήτων.

Φαίνεται πολύ πιθανό ότι οι μεγάλες επεμβάσεις στη νοτιοανατολική γωνία της Ακρόπολης, ακριβώς στο εσωτερικό των αρχαίων τειχών, αποσκοπούν στην εγκατάσταση δεύτερου ανελκυστήρα, όπως ήδη έχει ανακοινώσει η υπουργός Πολιτισμού. Αναρωτιέται κανείς γιατί, αντί να κατασκευαστεί νέος ανελκυστήρας, δεν επισκευάζεται ο ήδη υπάρχων, ο οποίος συνήθως είναι εκτός λειτουργίας λόγω τεχνικών προβλημάτων, όπως έχει ομολογήσει και η ηγεσία του ΥΠΠΟ».

● Ωδείο Ηρώδου Αττικού: Θα παραμείνει κλειστό για τρία χρόνια σχεδόν, λόγω έργων ανακατασκευής και αποκατάστασης. «Από τη σχετική αλληλογραφία του ΥΠΠΟ, που είναι προσβάσιμη, προκύπτει ότι η μελέτη και η εκτέλεση του έργου θα ανατεθούν σε βάθος χρόνου, με κλειστές μη διαφανείς διαδικασίες, χωρίς να είναι γνωστό αν διασφαλίζεται η εκτέλεση σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία και το διεθνές κανονιστικό πλαίσιο».

● Αρχαία Αγορά: «Νέα κτίρια ανεγείρονται εδώ και έναν χρόνο στα βόρεια του αρχαιολογικού χώρου, για να στεγάσουν λειτουργίες έκδοσης και ελέγχου εισιτηρίων. Αντί συστηματικής ανασκαφής, χρησιμοποιήθηκαν βαρέα ερπυστριοφόρα μηχανήματα. Η εμφανής κατακόρυφη επιφάνεια της επίχωσης καλύφθηκε με ψηλό τοίχο αντιστήριξης από οπλισμένο σκυρόδεμα, με νοτιοδυτικό προσανατολισμό. Νέο δάπεδο από σκυρόδεμα στρώθηκε πάνω από την Παναθηναϊκή Οδό, που διασχίζει την Αγορά από βορειοδυτικά προς νοτιοανατολικά. Στη νοτιοανατολική γωνία της Αγοράς, τα θεμέλια ενός ρωμαϊκού ναού, γνωστού ως “Νοτιοδυτικός Ναός”, καλύπτονται με όγκους μπετόν αρμέ, που χύνονται επί τόπου. Οι βαθμίδες της κρηπίδας, η βάση των τοίχων και το κατώφλι της θύρας του σηκού έχουν ήδη ανακατασκευαστεί με οπλισμένο σκυρόδεμα. Κατά πάσα πιθανότητα, προβλέπεται και η ανέγερση των ιωνικών κιόνων που βρέθηκαν στην ανασκαφή και αποδίδονται (σε δεύτερη χρήση) στη βόρεια όψη του ναού. Η αρχική θέση των κιόνων ήταν στον κλασικό ναό της Αθηνάς Σουνιάδος.

Ωστόσο, η ανέγερση των κιόνων δεν μπορεί να δικαιολογήσει την κάλυψη του αρχαίου θεμελίου κάτω από ογκώδεις κατασκευές οπλισμένου σκυροδέματος. Παράλληλα, βορειοδυτικά του ναού, πάνω από σωζόμενα αυθεντικά ρωμαϊκά σκαλοπάτια, στη δυτική πλευρά της Παναθηναϊκής Οδού, ανακατασκευάζονται σκαλοπάτια από μπετόν αρμέ, για να επιτραπεί η πρόσβαση σε μια χαμηλότερη πλατφόρμα μπροστά από το ανατολικό άκρο της Μέσης Στοάς. Φαίνεται ότι δεν υπάρχουν κατάλληλες μελέτες για τις ανακατασκευές, καθώς όλες οι εργασίες εμφανίζονται στο πλαίσιο έργων αποστράγγισης ομβρίων υδάτων».

● Κεραμεικός: Ο αρχαιολογικός χώρος είναι απροσπέλαστος και περιφραγμένος περιμετρικά λόγω των έργων με προσβάσιμη μόνο την είσοδο από την οδό Αγίων Ασωμάτων. «Ο αποκλεισμός του χώρου, με υψηλά πανό, από τον αστικό περίγυρο και η απαράδεκτη οικοδομική πρακτική, που εφαρμόζεται στην αγορά των Αθηνών, προκαλούν σοβαρές ανησυχίες ως προς τις μεθόδους υλοποίησης των ανασκαφικών εργασιών στον Κεραμεικό, των εργασιών ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου και των υλικών κατασκευής».

Η επιστολή του ICOMOS αναφέρει ότι οι προαναφερόμενες επεμβάσεις «αναιρούν την αυθεντικότητα και βλάπτουν την ακεραιότητα των μνημείων, παραβιάζοντας τις Διεθνείς Συμβάσεις και τα Κανονιστικά Κείμενα για την αποκατάσταση και διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, όντας ασύμβατες με τις αρχές της Σύμβασης Παγκόσμιας Κληρονομιάς, όπως συνιστάται στην Εκθεση της Συμβουλευτικής Αποστολής UNESCO/ICOMOS, στον Χάρτη της Βενετίας του 1964 και στον Χάρτη του ICOMOS του 2003». Καταγγέλλει επίσης ότι με βάση τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του δεν έχουν κατατεθεί στην UNESCO και στα συμβουλευτικά όργανα οι μελέτες και οι αποφάσεις.