Ο σκηνοθέτης που εξύμνησε το φως και τον έρωτα

Ο Γιώργος Πανουσόπουλος, σπάνια περίπτωση ανθρώπου και καλλιτέχνη, υπήρξε ο ταλαντούχος σκηνοθέτης που με τον φακό του δημιούργησε εικόνες που εξυμνούν το φως και την ομορφιά. Κινηματογράφησε οκτώ ταινίες και μάλλον το έφερε βαρέως γιατί θα ήθελε να είναι περισσότερες. Μέσα από αυτές ωστόσο εμπλούτισε τον ελληνικό κινηματογράφο με μικρά αριστουργήματα, δημιούργησε «εικόνες και ήχους» που έφτιαξαν ταινίες που συναντούν απ’ ευθείας τις αισθήσεις του θεατή. Ηταν διαρκώς παρών στην εξέλιξη της εγχώριας κινηματογραφίας ως κορυφαίος διευθυντής φωτογραφίας αλλά και σεναριογράφος, μοντέρ, παραγωγός και κυρίως ως φίλος και συνεργάτης των Ελλήνων κινηματογραφιστών, συνομήλικων και νεότερων, που στήριζε και υποστήριζε.

Η οικογένειά του ανακοίνωσε χθες την απώλεια του Γιώργου Πανουσόπουλου, σε ηλικία 84 ετών, με το συγκινητικό και αντιπροσωπευτικό για εκείνον σημείωμα «Σήμερα η ψυχή του Γιώργου Πανουσόπουλου αποφάσισε πως το σώμα του είναι πολύ μικρό και δεν θα μπορούσε πια να τη χωρέσει. Και ήθελε να ελευθερωθεί. Και έτσι ταξίδεψε πάνω από το Αιγαίο προς το φως που πάντα και παντού έψαχνε. Θα είναι πάντα στην καρδιά και το μυαλό μας με όλα όσα μας προσέφερε και φυσικά με τις ταινίες του που για πάντα θα κουβαλούν τα κομμάτια της ψυχής του που τους αφιέρωσε».

Ο Γιώργος Πανουσόπουλος ήταν σεμνός δημιουργός αν και υπήρξε μια κινηματογραφική σχολή από μόνος του. Δημιούργησε ταινίες με γήινα υλικά με φόντο άλλοτε το αστικό τοπίο και άλλοτε το Αιγαίο, έφερε την ποίηση και το πάθος στη μεγάλη οθόνη, μας έδειξε τη χώρα που ζούμε αλλιώς, ύμνησε τον έρωτα και τη γυναίκα, κατέγραψε την επανάσταση των ενστίκτων στη «Μανία», ταινία ορόσημο του ελληνικού κινηματογράφου. Υπήρξε μετρ να καθρεφτίζει με χιούμορ, συναίσθημα αλλά και αισθησιασμό τα αστικά και μεσοαστικά ήθη. Στις ταινίες του με ισορροπημένη αφηγηματική επεξεργασία καταγράφει τις καταστάσεις αλλά και τους χαρακτήρες που μεταμορφώνονται σε σύμβολα των τάξεων που εκπροσωπούν.

Συνδημιουργός της Φιλμικής Εταιρείας, μαζί με τον Νίκο Περάκη και τον Γιώργο Τσεμπερόπουλο αποτέλεσαν την ιστορική τριάδα του ελληνικού σινεμά και συνδέθηκαν με βαθιά φιλία μέχρι σήμερα. Ανανέωσαν τον χώρο-ταμπού της διαφήμισης με εκατοντάδες διαφημιστικά με κινηματογραφικά χαρακτηριστικά και στήριζαν ο ένας τον άλλον στις ταινίες τους κάνοντας χρέη σε διαφορετικά πόστα της παραγωγής. Συνεργάστηκαν οι τρεις τους σε ταινίες-σταθμούς του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου, όπως το «Ταξίδι του μέλιτος», «Οι Απέναντι» του Γιώργου Πανουσόπουλου, «Αρπα Κόλα», «Λούφα και Παραλλαγή» του Νίκου Περάκη, «Ξαφνικός Ερωτας» του Γιώργου Τσεμπερόπουλου.

Γεννημένος στην Κηφισιά το 1942, ο Γιώργος Πανουσόπουλος σπούδασε φωτογραφία και κινηματογράφο στο εξωτερικό.

Ξεκίνησε ως βοηθός οπερατέρ το 1962 στη Φίνος Φιλμ και τρία χρόνια αργότερα ανέλαβε διευθυντής φωτογραφίας στη γαλλο-ελληνική παραγωγή του Αδωνη Κύρου «Το μπλόκο». Ως διευθυντής φωτογραφίας συνεργάστηκε σε μερικές από τις σημαντικότερες ταινίες του ελληνικού σινεμά όπως το ριζοσπαστικό ντοκιμαντέρ «Θηραϊκός Ορθρος» του Σταύρου Τορνέ και του Κώστα Σφήκα για τη Σαντορίνη, «Χάππυ Νταίη» του Παντελή Βούλγαρη, «Κιέριον» του Δήμου Θέου, «Ιωάννης ο Βίαιος» της Τώνιας Μαρκετάκη, όπου συνεργάστηκαν στη φωτογραφία με τον Γιώργο Αρβανίτη, «Ευρυδίκη ΒΑ 2037» του συνοδοιπόρου του Νίκου Νικολαΐδη με τον οποίο τους συνέδεε βαθιά φιλία, εκτίμηση και αγάπη. Θεωρούσε τη συγκεκριμένη ασπρόμαυρη ταινία ως την καλύτερη προσωπική του δουλειά στη φωτογραφία. Ενώ συνεργάστηκε επίσης με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο, τον Νίκο Παναγιωτόπουλο, τον Αλέξη Δαμιανό κ.ά. Το 1967 γύρισε την μικρού μήκους ταινία «Αβραάμ εγέννησε Ισαάκ, Ισαάκ εγέννησε Ιακώβ, Ιακώβ εγέννησε…» που λογοκρίθηκε από τη χούντα.

Πρωταγωνίστρια

Με την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του «Ταξίδι του Μέλιτος» κάνει θεαματικό του ντεμπούτο, το 1978, στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Η ταινία εστιάζει στην τρίτη ηλικία μέσα από μία πρωτότυπη δραματική ψυχογραφία και το καστ βετεράνων ηθοποιών που περιλαμβάνει τους Σταύρο Ξενίδη, Αλέκα Παΐζη, Μαλαίνα Ανουσάκη, Κούλη Στολίγκα. Τον πρωταγωνιστικό ρόλο έχει η αγαπημένη του γυναίκα και μούσα του, Μπέτυ Λιβανού. Η ταινία κερδίζει το βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Σκηνοθέτη, ενώ ο Σταύρος Ξενίδης και η Μπέτυ Λιβανού τα βραβεία Α´ Ανδρικού και Γυναικείου Ρόλου αντίστοιχα.

Ακολουθούν «Οι Απέναντι», το 1981, που καταγράφει τα ερωτικά αδιέξοδα με φόντο το αστικό τοπίο, η πιο διάσημη ίσως ταινία της καριέρας του, όπου ο Πανουσόπουλος κοιτάζει ηδονοβλεπτικά, όπως και ο ήρωάς του, την αθηναϊκή πραγματικότητα της δεκαετίας του ’80. Τους πρωταγωνιστικούς ρόλους ενσαρκώνουν ιδανικά ο Αρης Ρέτσος και η Μπέτυ Λιβανού, ενώ παίζουν επίσης οι Δημήτρης Πουλικάκος, Κωνσταντίνος Τζούμας, Γιώργος Σίσκος κ.ά.

Η εκρηκτική «Μανία», το 1985, ένα διονυσιακό ξέσπασμα των ανθρώπινων πόθων και ενστίκτων, μια καθηλωτική ταινία για την εποχή κάνει πάταγο. Διαγωνίστηκε στο 36ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου και αποτελεί έναν προσωπικό άθλο του Γιώργου Πανουσόπουλου που εκτός από σκηνοθέτης είχε καθήκοντα παραγωγού, σεναριογράφου, διευθυντή φωτογραφίας και μοντέρ.

Ακολουθούν το «Μ’ Αγαπάς;» το 1988 που διαγωνίστηκε στο 46ο Διεθνές Φεστιβάλ της Βενετίας, η «Ελεύθερη Κατάδυση» το 1995, «Μια Μέρα τη Νύχτα» το 2001, η «Τεστοστερόνη» το 2004 και η τελευταία ταινία της καριέρας του το 2018, «Σ’ Αυτή τη Χώρα Κανείς Δεν Ηξερε να Κλαίει».

Ιδιαίτερη τιμή

Η Μπέτυ Λιβανού, τον Νοέμβριο, στο 66ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο της βράβευσης 37 εμβληματικών ηθοποιών, είχε δηλώσει: «Φέτος κλείνω 55 χρόνια στο σινεμά, αλλά νιώθω πως όλα έγιναν χθες. Νιώθω τιμή, όμως θα ήθελα να αφιερώσω αυτό το βραβείο στον Γιώργο Πανουσόπουλο».