Ενας από τους πιο σημαντικούς και επιδραστικούς φωτογράφους της εποχής μας, πρωτοπόρος στη σύνδεση του ντοκουμέντου με τη φαντασία, ο Νεοϋορκέζος Ρότζερ Μπάλεν (Roger Ballen) που ζει στη Νότια Αφρική, γνωστός για το ιδιαίτερο, σκοτεινό και ψυχολογικό του ύφος, -συνοψίζεται στον χαρακτηρισμό Ballenesque, που παραπέμπει στο ονομά του- βρίσκεται αυτές τις ημέρες στην Αθήνα. Αφορμή και αιτία η αναδρομική εκθεσή του με τίτλο «Shadows of the Mind» («Σκιές του Νου») , που εγκαινιάστηκε χθες στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς και διανθίστηκε με δική του ομιλία.
Αδύνατον να μείνει κάποιος αδιάφορος μπροστά στις ασπρόμαρες εικόνες του Μπάλεν, στις αντιθετικές συνθέσεις όπου άνθρωποι, ζώα, αντικείμενα και παιδικά σχέδια, συνυπάρχουν σε παράδοξες σκηνές. Ο καλλιτέχνης «ζουμάρει» στο ανοίκειο, στους «αουτσάιντερ», φέρνει στο προσκήνιο αυτά που βρίσκονται στο περιθώριο των κοινωνιών μας. Αλλωστε και ο ίδιος που αναφέρεται στον εαυτό του ως «outsider», το περιγράφει ως εξής: «Στόχος μου ήταν να γκρεμίσω τα όρια ανάμεσα στη φωτογραφία και τις άλλες τέχνες, βγάζοντας τη φωτογραφία από την αυτο-απομόνωσή της».
Αλληλεπίδραση
Η έκθεση σε επιμέλεια του Ηρακλή Παπαϊωάννου συνδιοργανώνεται από το Μουσείο Μπενάκη, το Momus-Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης και το Studio Roger Ballen, με την υποστήριξη του ΕΜΣΤ. Εκτείνεται από το ντοκουμέντο των πρώιμων έργων μέχρι το ψυχολογικό θέατρο που έγινε η σκηνή του έργου του από τις αρχές του 2000, καταλήγοντας στο έγχρωμο περιεχόμενο του τελευταίου βιβλίου του Spirits and Spaces.
Εδώ και πέντε δεκαετίες, η φωτογραφία του Μπάλεν βρίσκεται σε διαρκή εξέλιξη. Αρχικά, εννοιακά εστίασε με τη λογική του ντοκουμέντου στη ζωή των ανθρώπων γύρω του, ενώ εργαζόταν ως γεωλόγος σε αγροτικές περιοχές της Νότιας Αφρικής. Καθώς όμως η αλληλεπίδραση με τα θέματά του έγινε βαθύτερη, στράφηκε στον εσωτερικό κόσμο της ανθρώπινης ψυχής, οδηγώντας σε ένα είδος «μυθοπλαστικού ντοκουμέντου». Το έργο του έχει θεμελιώσει τη δική του αισθητική: το Ballenesque – ένα θέατρο του μυαλού φτιαγμένο από οργανικούς και ανόργανους χαρακτήρες, φαντάσματα, ζώα και το παράλογο. Υφολογικά, οι τετράγωνες φωτογραφίες του προχώρησαν από την ωμή λιτότητα του ασπρόμαυρου σε πιο εκλεπτυσμένα σκηνοθετημένες έγχρωμες σκηνές.
Ρεπερτόριο
Η αναδρομική έκθεση περιλαμβάνει έργα από διάφορες φωτογραφικές σειρές, όπως Dorps (1986), Platteland (1994), Outland (2001), Shadow Chamber (2004), Boarding House (2009), Asylum of Birds (2013), Theatre of Apparitions (2016) και Spirits and Spaces (2025). Επιδεικνύει το εύρος της πρακτικής του Μπάλεν καθώς επιχειρεί να ενώσει τη φωτογραφία, το σχέδιο και την εγκατάσταση, επεκτείνοντας διαρκώς το ρεπερτόριό του.
Γεννημένος στη Νέα Υόρκη το 1950, ο Ρότζερ Μπάλεν ζει και εργάζεται στη Νότιο Αφρική τα τελευταία 40 χρόνια. Εχει εκδώσει περισσότερα από 25 βιβλία. Τα έργα του βρίσκονται σε περισσότερες στις σημαντικότερες διεθνώς συλλογές μουσείων. Υπήρξε επίσης δημιουργός αρκετών αναγνωρισμένων ταινιών μικρού μήκους που συσχετίζονται με τις φωτογραφικές του σειρές. Είναι ένας από τους καλλιτέχνες που εκπροσώπησαν τη Νότιο Αφρική στην Μπιενάλε της Βενετίας το 2022. Είναι επίσης ιδρυτής και διευθυντής του Inside Out Centre for the Arts και του Roger Ballen Centre for Photography στο Γιοχάνεσμπουργκ που στοχεύει στο να αναδεικνύει διεθνή και αφρικανικά θέματα μέσα από την τέχνη και τα εκπαιδευτικά προγράμματα.
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Μουσείο Μπενάκη/ Πειραιώς 138. Διάρκεια εκθεσης: 6 Νοεμβρίου-25 Ιανουαρίου 2026. Ξεναγήσεις από τον επιμελητή της έκθεσης Ηρακλή Παπαϊωάννου: 29 Νοεμβρίου, ώρα 17:00 και 30 Νοεμβρίου, ώρα 12:00. Η συμμετοχή στις ξεναγήσεις επιβαρύνει το εισιτήριο της έκθεσης κατά €2. Δυνατή η προαγορά εισιτηρίου στο tickets.benaki.org.
