Εν αναμονή της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) βρίσκεται η οριστική αναστολή ή η υλοποίηση του έργου του τελεφερίκ στο Κάστρο της Μονεμβασιάς. Την Τετάρτη εκδικάστηκαν οι δύο προσφυγές (παρουσία όλων των αντιδίκων), που είχαν καταθέσει ο Σύλλογος Φίλων Μονεμβασιάς, η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), η Οργάνωση Γη και πολίτες που κατοικούν στην καστροπολιτεία. Το ΣτΕ έχει διατάξει, από τον περασμένο Ιούνιο, την αναστολή των εργασιών μέχρι την τελική απόφαση. Η έκδοσή της αναμένεται άμεσα καθώς τα χρονοδιαγράμματα είναι πλέον πιεστικά για το έργο που δρομολογούν το υπουργείο Πολιτισμού και η Δημοτική Αρχή και είναι ενταγμένο στο Ταμείο Ανάκαμψης το οποίο ολοκληρώνεται στο τέλος του 2025. Διαρροές αναφέρουν ότι η χώρα μας μαζί με άλλες ευρωπαϊκές θα ζητήσουν παράταση ενός έτους, κάτι που ωστόσο δεν έχει δρομολογηθεί επισήμως έως σήμερα.
Τώρα πώς είναι δυνατόν ένα έργο τόσο μεγάλης κλίμακας να ολοκληρωθεί μέσα σε λίγους μήνες, στην περίπτωση που το ΣτΕ δώσει το πράσινο φως, είναι κρίσιμο ερώτημα που θα πρέπει να απαντηθεί από το ΥΠΠΟ και τον Δήμο Μονεμβασιάς. Θυμίζουμε ότι η κατασκευή του τελεφερίκ έχει πυροδοτήσει πλήθος αντιδράσεων, έχει εντάξει τη Μονεμβασιά στον κατάλογο της Europa Nostra με τα «7 Περισσότερο Απειλούμενα Μνημεία» για το 2025, ενώ οι οριστικές μελέτες έτυχαν της ομόφωνης θετικής γνωμοδότησης των μελών του ΚΑΣ, τον περασμένο Απρίλιο.
Η Europa Nostra, η μεγάλη πανευρωπαϊκή μη κυβερνητική οργάνωση για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, έδωσε στη δημοσιότητα (19 Σεπτεμβρίου 2025) την τεχνική έκθεση-κόλαφο 41 σελίδων για το τελεφερίκ, η οποία βασίζεται σε εκτενή μελέτη, δημόσια διαβούλευση και επιτόπια επίσκεψη κλιμακίου ειδικών. Η ομάδα των εμπειρογνωμόνων (καθηγητές, αρχιτέκτονες, ιστορικοί, συντηρητές) επισκέφτηκε τη χώρα μας το χρονικό διάστημα 10-13 Ιουλίου 2025 και βρέθηκε τόσο στην Αθήνα όπου διοργανώθηκε ανοιχτή συνάντηση στην έδρα της ΕΛΛΕΤ όσο και στη Μονεμβασιά. «Η ομάδα αναγνωρίζει και υποστηρίζει τη δέσμευση του υπουργείου Πολιτισμού για τη διευκόλυνση της πρόσβασης των ατόμων με αναπηρίες. Ωστόσο, διαπίστωσε ότι η συγκεκριμένη πρόταση για εγκατάσταση τελεφερίκ -λόγω της κλίμακας, του σχεδιασμού και της τοποθεσίας της- εγείρει σοβαρές ανησυχίες σχετικά με την οπτική αλλοίωση, την αρχαιολογική επιβάρυνση και τη μη αναστρέψιμη επίδραση στον φυσικό βραχώδη σχηματισμό και το τοπίο. Η ανησυχία δεν αφορά τον στόχο της προσβασιμότητας, ο οποίος υποστηρίζεται πλήρως, αλλά την καταλληλότητα της προτεινόμενης τεχνικής λύσης», αναφέρει η έκθεση για το έργο με προϋπολογισμό 6.800.350 ευρώ, το οποίο δεν συνάδει με τον κηρυγμένο αρχαιολογικό χώρο. Οπως έχουν επισημάνει επιστημονικοί φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις, θα επιβαρύνει και θα αλλοιώσει τη φυσιογνωμία του αλλά και το φυσικό περιβάλλον της περιοχής Natura με 130 είδη πουλιών.
Η ομάδα των ειδικών κατά την επίσκεψή της στη Μονεμβασιά έκανε αυτοψία στην Ανω και την Κάτω Πόλη, συναντήθηκε με πολιτιστικούς φορείς, συνομίλησε με πολίτες, όχι όμως και με εκπροσώπους του υπουργείου Πολιτισμού και της δημοτικής αρχής. Παρά τις επανειλημμένες προσκλήσεις, ο δήμαρχος Μονεμβασιάς αρνήθηκε να συναντηθεί με την αποστολή.
«Η απουσία συμμετοχής θεσμικών φορέων, όπως το υπουργείο Πολιτισμού και ο δήμος, κατά τη διάρκεια της επιτόπιας επίσκεψης συνέβαλε στη διαμόρφωση της αντίληψης περί έλλειψης διαλόγου με την τοπική κοινότητα και τους ειδικούς», αναφέρει η έκθεση.
Ανάμεσα στις συστάσεις που κάνει είναι:
● Αναστολή της κατασκευής του τελεφερίκ έως ότου επιλυθούν όλα τα εκκρεμή νομικά και διαδικαστικά ζητήματα και ολοκληρωθεί μια πλήρης ανασκόπηση εναλλακτικών λύσεων.
● Εναρξη διαφανούς και συμμετοχικής διαβούλευσης με τις τοπικές κοινότητες, την κοινωνία των πολιτών, ειδικούς και συναρμόδιους εθνικούς και διεθνείς φορείς.
● Διενέργεια αρχαιολογικής έρευνας στις περιοχές που επηρεάζονται από οποιαδήποτε παρέμβαση, πριν από τον σχεδιασμό των παρεμβάσεων.
● Εκπόνηση πλήρους ανάλυσης εναλλακτικών λύσεων, συμπεριλαμβανομένων τεχνικών προτάσεων με χαμηλότερο αντίκτυπο, ειδικά σχεδιασμένων για άτομα με αναπηρίες.
● Διατήρηση της αρχικής διαδρομής πρόσβασης προς την Ανω Πόλη ως κύριας διαδρομής και μελέτη μιας λιγότερο επεμβατικής λύσης για άτομα με περιορισμένη κινητικότητα.
● Προτεραιότητα σε παρεμβάσεις για τη βελτίωση της προσβασιμότητας μέσω της αρχικής διαδρομής, όπως εγκατάσταση χειρολαβών, πλευρικών ραμπών και αντιμετώπιση της ολισθηρότητας του εδάφους.
● Διασφάλιση της δημοσίευσης και προσβασιμότητας όλων των αρχαιολογικών, τεχνικών και περιβαλλοντικών μελετών, ιδιαίτερα όταν εμπλέκεται δημόσια χρηματοδότηση.
● Διενέργεια συνολικής μελέτης φέρουσας ικανότητας και επίπτωσης στο τοπίο, λαμβάνοντας υπόψη το προστατευόμενο καθεστώς και την εξαιρετική οικουμενική αξία του χώρου.
● Προστασία των μη ανασκαμμένων αρχαιολογικών περιοχών της Ανω Πόλης μέσω μη επεμβατικών προσεγγίσεων που διατηρούν τις δυνατότητες για μελλοντική έρευνα.
● Εξερεύνηση της δυνατότητας υποψηφιότητας για ένταξη στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, διαφυλάσσοντας την ακεραιότητα του χώρου εν όψει της ένταξής του στον ενδεικτικό κατάλογο της Ελλάδας.
● Ενίσχυση της διατομεακής συνεργασίας, περιλαμβάνοντας το υπουργείο Πολιτισμού, τις τοπικές αρχές και ανεξάρτητους φορείς πολιτιστικής κληρονομιάς, ώστε να διασφαλιστεί μια ισορροπημένη προσέγγιση που συνδυάζει την προσβασιμότητα, την προστασία της κληρονομιάς και την ανάπτυξη της κοινότητας.
Ο Δημήτρης Πλάντζος, καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο ΕΚΠΑ, μετά τη δημοσιοποίηση της έκθεσης έγραψε: «Το Κάστρο της Μονεμβασιάς, ένας από τους πιο εκπληκτικούς βυζαντινούς και μεσαιωνικούς οικισμούς της Ελλάδας, βρίσκεται τώρα στο επίκεντρο μιας συζήτησης που ξεπερνά τα τείχη του.
Νέα έκθεση Ευρωπαίων εμπειρογνωμόνων προειδοποιεί κατά του προτεινόμενου έργου τελεφερίκ, το οποίο κινδυνεύει να σημαδέψει το τοπίο, να ενοχλήσει τα εύθραυστα αρχαιολογικά στρώματα και να μειώσει την κληρονομιά σε ένα ακόμη τουριστικό προϊόν.
Δεν πρόκειται μόνο για τη Μονεμβασιά. Αντανακλά ένα ευρύτερο πρότυπο στην Ελλάδα, όπου η πολιτιστική διαχείριση συχνά ταλαντεύεται μεταξύ εταιρικών συμφερόντων που πιέζουν για γρήγορη “ανάπτυξη” και μια στοργική πρόσοψη προστασίας της κληρονομιάς. Πίσω από τη ρητορική της “προσβασιμότητας” και της “βιωσιμότητας”, συχνά βλέπουμε έργα που δίνουν προτεραιότητα στο βραχυπρόθεσμο κέρδος αντί στη μακροπρόθεσμη διατήρηση.
Η έκθεση ζητά εναλλακτικές λύσεις (αποκατάσταση παλαιών μονοπατιών, βελτίωση μέτριων υποδομών και συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων), μέτρα που θα σέβονται τόσο την ιστορία της περιοχής όσο και τον ζωντανό χαρακτήρα της.
Η Μονεμβασιά αξίζει κάτι καλύτερο. Η Ελλάδα αξίζει καλύτερα. Η κληρονομιά δεν είναι ένα σκηνικό για το εταιρικό θέαμα, είναι ένα κοινό αγαθό, μια εύθραυστη κληρονομιά που πρέπει να φροντίζεται με ειλικρίνεια και όραμα».
