Φωτογραφική έκθεση: Το ελληνικό θαύμα στην Τασκένδη

Το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού στο Ουζμπεκιστάν έχει την τιμή και την χαρά να σας σας προσκαλέσει στην φωτογραφική έκθεση που οργανώνει με θέμα ΄Το Ελληνικό θαύμα στην Τασκένδη΄, από  2 ως 18 Οκτωβρίου 2025. Η έκθεση φωτογραφίας θα λάβει χώρα στο πολιτιστικό κέντρο Δήμου Αθηναίων «Μελίνα» στο Γκάζι.

Ο ελληνισμός της Τασκένδης κρύβει μια μοναδική και πλούσια ιστορική και πολιτισμική παρακαταθήκη βγαλμένη μέσα από τις πιο  ηρωικές σελίδες της ελληνικής ιστορίας .

Στα τέλη Αυγούστου 1949, ο Δημοκρατικός  Στρατός της Ελλάδας (ΔΣΕ) ηττήθηκε στη μάχη του Γράμμου, σηματοδοτώντας το τέλος του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου (1946-1949).  

Οι μαχητές του ΔΣΕ και κάποιοι από τις οικογένειές τους υποχώρησαν προς την Αλβανία, όπου και συγκεντρώθηκαν. Από την Αλβανία μεταφέρθηκαν είτε στις Λαϊκές Δημοκρατίες της Ανατολικής Ευρώπης είτε στη Σοβιετική Ένωση. Οι ηλικιωμένοι, οι ανάπηροι, οι τραυματίες και τα γυναικόπαιδα που χρειάζονταν ειδική περίθαλψη σε σανατόρια, νοσοκομεία και κέντρα φροντίδας παιδιών στάλθηκαν σε προορισμούς της Ανατολικής Ευρώπης. Όσοι  παρέμειναν, νέοι μαχητές και νέες μαχήτριες, καθώς και το αξιωματικό σώμα του Δημοκρατικού Στρατού, στάλθηκαν στη μακρινή Τασκένδη, την πρωτεύουσα του Σοβιετικού Ουζμπεκιστάν. Θεωρήθηκαν    οι πιο ικανοί να συνεχίσουν τον αγώνα εκτός συνόρων. Ήταν ένα δύσκολο ταξίδι με πλοίο και τρένο που διήρκεσε αρκετές εβδομάδες κάτω από απάνθρωπες συνθήκες.

Εκτιμάται ότι πάνω από 100.000 Έλληνες πολίτες βρέθηκαν στην πολιτική προσφυγιά, με 12.000 να φτάνουν στην Τασκένδη μέχρι το τέλος του 1949. Μέσα σε αυτή την ομάδα εξόριστων, υπήρχαν περίπου 16.500 μέλη του Κομμουνιστκού Κόμματος Ελλάδας (ΚΚΕ), και οι μισοί από αυτούς κατέληξαν στην Τασκένδη. Το ΚΚΕ μπορεί να μετέφερε την έδρα του στο Βουκουρέστι, αλλά η πολιτική καρδιά και ψυχή του ΚΚΕ και του ΔΣΕ ήταν η Τασκένδη. Ό,τι συνέβαινε στην Τασκένδη είχε σημασία, καθώς είχε αντίκτυπο στις υπόλοιπες προσφυγικές κοινότητες. 

Οι Έλληνες αντάρτες εγκαταστάθηκαν γρήγορα σε στρατώνες που πριν στέγαζαν Ιάπωνες αιχμαλώτους πολέμου οι οποίοι είχαν πρόσφατα αναχωρήσει. Σε περίπου 2 χρόνια οι Έλληνες έχτισαν εκεί διώροφα σπίτια  σε αυτό που έγινε γνωστό ως οι 14 «Πολιτείες», 12  στην Τασκένδη και 2 στα περίχωρά της, το Τσιρτσικ. Στις περιοχές αυτές ζούσε σχεδόν αμιγής ελληνικός πληθυσμός. Κάθε Πολιτεία είχε το δικό της σχολείο για ελληνική και ρωσική γλώσσα και το δικό της Πολιτιστικό Κέντρο. Κάποιες Πολιτείες είχαν συγκροτήσει δικές τους ποδοσφαιρικές ομάδες (με οργανωμένο εσωτερικό πρωτάθλημα) αλλά και μουσικά συγκροτήματα. 

Το 1964 ιδρύθηκε πλέον επίσημα ο “Σύλλογος Πολιτικών Προσφύγων στην Σοβιετική Ένωση” με 3ορωφο κτήριο για γραφεία και σχολείο ενώ μέσα στο ίδιο οικόπεδο οι Έλληνες έχτισαν θέατρο χωρητικότητας 250 καθισμάτων το οποίο έγινε στο εξής επίκεντρο όλων των πολιτιστικών δραστηριοτήτων. Εκεί σήμερα στεγάζεται και η Ελληνική Κοινότητα.

Παρά τις προκλήσεις και τις δυσκολίες των πρώτων χρόνων, οι Έλληνες άρχισαν γρήγορα να ξαναχτίζουν τη ζωή τους και να γίνονται παραγωγικοί πολίτες. Ο αριθμός τους αυξήθηκε ραγδαία, καθώς πολλοί ήταν νέοι ενήλικες που αποφάσισαν να δημιουργήσουν οικογένειες, ενώ καταβλήθηκαν μεγάλες προσπάθειες μέσω του Ερυθρού Σταυρού για την επανένωση των εξόριστων μελών των οικογενειών τους που ήταν διασκορπισμένα σε διάφορες χώρες. Μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1960, η κοινότητα αριθμούσε περίπου 35.000 άτομα.

Δόθηκε μεγάλη έμφαση στην εκπαίδευση, στην εξάλειψη του αναλφαβητισμού και γενικά στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων όλων. Οι περισσότεροι απασχολούνταν στις διάφορες βιομηχανικές επιχειρήσεις που ιδρύθηκαν στην Τασκένδη κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Από αγρότες μετατράπηκαν γρήγορα σε εξειδικευμένους εργάτες, τεχνικούς και επιστήμονες. Ακόμη μεγαλύτερη πρόοδος σημειώθηκε με την επόμενη γενιά, όπου τα παιδιά μιλούσαν πλέον άπταιστα ρωσικά. 

Καθώς το 1964 οργανώθηκε ο Σύλλογος καταβλήθηκαν μεγάλες προσπάθειες για τη διατήρηση της πολιτιστικής τους ταυτότητας. Μεγάλα Φεστιβάλ, θεατρικές και αθλητικές εκδηλώσεις όπως η “Σπαρτακιαδα” ενίσχυαν τον πατριωτισμό και την εθνική ενότητα.  Ο εορτασμός των ελληνικών παραδόσεων με έντονο τον εθνικό χαρακτήρα βρισκόταν στο επίκεντρο της κοινοτικής ζωής. Αυτό που δεν έφυγε ποτέ από το μυαλό τους ήταν η επιθυμία να επιστρέψουν μια μέρα στην Ελλάδα, την πατρίδα τους. 

Υπήρχαν βέβαια πολλά ανυπέρβλητα εμπόδια στις πρώτες δεκαετίες, αλλά η επαναπατρισμός απέκτησε γοργούς ρυθμούς μετά την επιστροφή της δημοκρατίας στην Ελλάδα το 1974 και την γενική αμνηστία για τους Έλληνες πολιτικούς πρόσφυγες και την αποκατάσταση των πολιτικών τους δικαιωμάτων που δόθηκε το 1982. 

Τα χρόνια που ακολούθησαν σηματοδότησαν μια φθίνουσα πορεία για τον Ελληνισμό του Ουζμπεκιστάν. Μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ και την οικονομική πανωλεθρία των πρώην Σοβιετικών χωρών όπως το Ουζμπεκιστάν οι Έλληνες βρέθηκαν σε δεινή θέση. Από το 2005 και μετά καθώς η Ρωσία επανέκαμψε οικονομικά και επειδή η Ελλάδα ουσιαστικά σταμάτησε τη χορήγηση υπηκοότητας στους ομογενείς μεγάλα κύματα μικτών ελληνικών οικογενειών μετεγκαταστάθηκαν στη Ρωσία κάτι το οποίο έχει ενταθεί δυστυχώς και στις μέρες μας.

Το 1996 το τριώροφο κτήριο με την μεγάλη αυλή του κατασχέθηκε από το Δήμο και δόθηκε στον Ερυθρό Σταυρό λόγω αδυναμίας να καλυφθούν τα έξοδα συντήρησής του από την Ελληνική Κοινότητα. Το 2019 ο Ελληνικός Σύλλογος έμοιαζε περισσότερο  με εγκαταλειμμένο κτίσμα και έφτασε στα πρόθυρα της απαλλοτρίωσης από το Δήμο.

Η νέα διοίκηση ανέλαβε το δύσκολο έργο της διάσωσης του κτίσματος, της ανακαίνισης του και της επανίδρυσης της Κοινότητας και της αναγέννησης του Ελληνισμού.

Το “ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ” (ΚΕΠ)  αναγνωρίστηκε  το 2020 από το Ουζμπεκικο κράτος ως ο επίσημος φορέας της Ελληνικής Κοινότητας η οποία αριθμεί   περίπου 1.500 άτομα μικτής φυσικά εθνικής καταγωγής. Είναι παιδιά και εγγόνια των εξόριστων αγωνιστών και των εκτοπισθέντων Ποντίων οι οποίοι με την πάροδο των δεκαετιών μετακινήθηκαν προς στην Τασκένδη από τις επαρχίες του Καζακστάν και του Ουζμπεκιστάν οπού είχαν αποσταλεί.

Ευχαριστούμε θερμά τον Δήμο Αθηναίων για την παραχώρηση της αίθουσας <<Μελίνα>>. Σας περιμένουμε με χαρά στην έκθεση φωτογραφίας , τα εγκαίνια της οποίας θα γίνουν την Πέμπτη, 2 Οκτωβρίου 2025 και ώρα 18.00.  Θα παρουσιαστούν ελληνικοί και ουζμπέκικοι χοροί και θα κεραστεί  παραδοσιακό ουζμπέκικο έδεσμα <<Πλόβ>>

Η διοίκηση του Κέντρου Ελληνικού Πολιτισμού στο Ουζμπεκιστάν