«Υπάρχουν δύο φύλα: φασίστες και αντιφασίστες»

Μετά την έκδοση του τελευταίου του βιβλίου «Who’s afraid of gender?» («Ποιος φοβάται το φύλο;») στα ελληνικά από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια, το Eteron έφερε στη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης το Judith Butler, ένα άτομο που έχει σημαδέψει ανεξίτηλα τις σπουδές φύλου και την queer θεωρία.

«Υποθέτω ότι είμαστε εδώ, επειδή έχουμε ανάγκη να βρισκόμαστε. Να είμαστε μαζί». Ετσι ξεκίνησε την ομιλία του το Judith Butler την περασμένη Πέμπτη το απόγευμα στην Κυψέλη και μας ένωσε με τον πιο απλό, ταπεινό τρόπο.

«Κανένα μας δεν μπορεί να γίνει τίποτα, χωρίς να έχουμε η μία το άλλο», θα συμπλήρωνε λίγο αργότερα το Butler και τα χειροκροτήματα έπεφταν βροχή. Οχι γιατί έλεγε κάποια υψηλή θεωρία για το φύλο και κατέρριπτε το ένα στεγανό μετά το άλλο, όπως έχει κάνει στο παρελθόν με την «Αναταραχή Φύλου», αλλά κυρίως γιατί μιλούσε απευθείας στις καρδιές μας.

Δεκάδες κόσμου πλημμύρισαν από νωρίς το μεσημέρι τη Φωκίωνος Νέγρη για να προλάβουν να πιάσουν θέση μέσα στη Δημοτική Αγορά. Ο κόσμος υποδέχτηκε με αγάπη και θέρμη το άτομο που άλλαξε μια για πάντα τη θεωρία φύλου και την queer θεωρία και πριν καλά καλά ξεκινήσει η ομιλία ακούστηκε το σύνθημα «Λευτεριά στην Παλαιστίνη» πολλάκις, μιας και το Butler είναι από τα άτομα στις ΗΠΑ που μιλούν (και) κατά της γενοκτονίας του παλαιστινιακού λαού. Μαζί στο πάνελ ήταν η Αθηνά Αθανασίου, καθηγήτρια Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, και το Μυρτώ Τσιλιμπουνίδη, συγγραφέας και ερευνήτρια (που αυτοπροσδιορίζεται επίσης με το ουδέτερο γένος), και η χημεία τους στη συζήτηση που ακολούθησε ήταν συγκινητική. Η Αθηνά Αθανασίου μάλιστα υπογράμμισε ότι «είναι πολιτικά αδιανόητο να μην είμαστε μαζί» και ότι «ένα από τα δώρα της νέας queer γενιάς είναι η πολιτική των αντωνυμιών».

Το Judith Butler μας είπε ότι η δημοκρατία είναι ευάλωτη, σημειώνοντας ότι υπάρχει μόνο όσο υπάρχουν άνθρωποι να παλεύουν για αυτήν. Μιλώντας για το φαντασιακό μιας κοινωνίας και το γεγονός ότι δεν λειτουργεί ξεχωριστά από την πολιτική δράση, τόνισε ότι δεν θα κάναμε όλες αυτές τις δράσεις, αν δεν είχαμε φανταστεί διαφορετικά έναν άλλο κόσμο. «Δεν θα ήσασταν εδώ αν δεν είχατε ήδη φανταστεί τον κόσμο αλλιώς» είπε, υπογραμμίζοντας ότι πρέπει να καταλάβουμε και να επιβεβαιώσουμε ότι έχουμε ακόμη αυτήν τη δύναμη. Τη δύναμη της φαντασίας μας.

Κατά το Butler, οφείλουμε να αναρωτηθούμε «πώς θα έμοιαζε ένας κόσμος όπου τα τρανς άτομα έχουν κατοχυρωμένα δικαιώματα ή ένας κόσμος όπου οι γυναίκες θα κυκλοφορούν στον δρόμο χωρίς φόβο» και να βρούμε τις «αντιφασιστικές επιθυμίες μας». Το αντιφασιστικό πάθος που μας κινητοποιεί.

Μίλησε για κοινότητες που είναι ευάλωτες, αλλά και γενναίες, καθώς είναι αυτές που πρέπει να αλληλοϋποστηρίζονται για να επιβιώσουν, και είπε ότι η εξάρτηση (πάνω στην οποία έχει «πατήσει» η αποικιοκρατία) θα πρέπει να αντικατασταθεί από την αλληλοεξάρτηση, με βασική στόχευση την ισότητα, τη ριζοσπαστική ευγένεια και τη δημοκρατία, καθώς και την ισότητα στις ζωές που πενθούμε.

Φυσικά, δεν δίστασε να μιλήσει για τα τρανς άτομα, όλο τον «πόλεμο» που δέχονται παγκοσμίως από τις ΗΠΑ μέχρι την Αθήνα (όπου «δικές μας» δευτεροκυματικές φεμινίστριες εκφράζουν εδώ και εβδομάδες ακραία τρανσφοβικό και σεξεργατοφοβικό λόγο και ακόμη και το Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ αρνείται να βάλει βέτο στη συμμετοχή τους στη φετινή διοργάνωση).

Θυμός για την «πατριαρχική Αριστερά»

Το Butler αναγνώρισε ότι σε χαλεπούς καιρούς πρέπει να κάνουμε και δύσκολες συμμαχίες, σημειώνοντας πως «η αλληλεγγύη είναι ζόρικη». Με τον διαθεματικό λόγο του, που εκτεινόταν από την αφαίρεση δικαιωμάτων, την οικονομική εξαθλίωση, μέχρι τη βία στα σύνορα, τις απελάσεις, τη διάσωση μεταναστ(ρι)ών στη θάλασσα και τη γενοκτονία στην Παλαιστίνη που μας έχει μουδιάσει, τόνισε ότι πρέπει να συνδέσουμε όλα αυτά τα ζητήματα.

Πολύ εύστοχο ήταν και το σχόλιο που έκανε με το οποίο ταυτίστηκε το κοινό: «Πρέπει να σας το πω. Είμαι λίγο θυμωμένο με την πατριαρχική Αριστερά. Φαντάζομαι ότι και κάποια από εσάς θα είστε» και ακούστηκαν από το πλήθος έντοντα χειροκροτήματα και κραυγές αγανάκτησης, λόγω της συνεχιζόμενης απογοήτευσης των queer και φεμινιστικών ομάδων από την Αριστερά.

«Το φύλο είναι περίπλοκο, επειδή όλα μας σχετιζόμαστε με αυτό μέσω της φαντασίας σε κάποιο βαθμό. Είναι πολύπλοκα και βαθιά οικεία ερωτήματα που πρέπει να θέσουμε στον εαυτό μας σε σχέση με το φύλο» ανέφερε, αναλύοντας στη συνέχεια το πώς η Δεξιά και η Ακροδεξιά εργαλειοποιούν τους φόβους της κοινωνίας και κατασκευάζουν στο φαντασιακό του λαού έναν δήθεν «κίνδυνο» για την κοινωνία που υποτίθεται θα σπείρει το φύλο και η συζήτηση γύρω από αυτό. Κάτι που θα ήταν αδύνατο να συμβεί αν δεν προϋπήρχε ήδη ο φόβος του λαού για την επιβίωσή του, λόγω της αυξανόμενης ακρίβειας και επισφάλειας.

Το Butler έκανε έπειτα αναφορά σε ένα σύνθημα που χρησιμοποιεί το τρανσφεμινιστικό κίνημα Ni Una Menos στην Αργεντινή. «Υπάρχουν δύο φύλα: φασίστες και αντιφασίστες» είπε και τα χειροκροτήματα ακούστηκαν μέχρι και τον ομφαλό της Γης. Στο τελευταίο του βιβλίο «Who’s afraid of gender?» το Judith Butler αναρωτιέται τι έχει απογίνει το φύλο και σε τι πρέπει να δώσουμε προσοχή. Η ακαδημαϊκή θεωρία δεν είναι πολυτέλεια, όπως είπε, είναι αναγκαία, αφού συνοδεύει τις ζωές μας έξω από τα αμφιθέατρα, στον ακτιβισμό και το ίδιο το δικαίωμα στην ύπαρξη.

Η ημέρα αυτή θα μείνει στην ιστορία της queer Αθήνας, αφενός γιατί ήρθε σε μια πολιτική συγκυρία που φεμινιστικό και ΛΟΑΤΚΙ+ κίνημα δέχονται πυρά από παντού κι αφετέρου γιατί ήταν ένα συλλογικό αγκάλιασμα των φόβων και μια αναζωπύρωση της επιθυμίας για δράση. Για τη διεκδίκηση ενός κόσμου όπως τον φανταζόμαστε, φεμινιστικό, αντιφασιστικό και πολύχρωμο, ακόμη και με ζόρικες συμφωνίες.