Ο Γάλλος «τελετάρχης» των Ολυμπιακών στο Παρίσι

Κατεξοχήν άνθρωπος του θεάτρου, δημιουργικά εμμονικός, αφοσιωμένος, ρηξικέλευθος. Αυτοί οι χαρακτηρισμοί συνόδευαν τον, γεννημένο στη Ρουέν το 1982, ηθοποιό και σκηνοθέτη Thomas Jolly (Τομά Ζολί) πολύ προτού να γίνει γνωστό –τον Νοέμβριο του 2022, όταν ο ίδιος παραιτήθηκε γι’ αυτό τον λόγο από το Εθνικό Κέντρο Δραματικής Τέχνης Le Quai d’Angers που διηύθυνε από το 2020– ότι θα αναλάβει «τελετάρχης» της Εναρξης και Λήξης Ολυμπιακών Αγώνων (26/7-11/8) αλλά και αργότερα των Παραολυμπιακών (28/8-8/9) στο Παρίσι. Καθώς βέβαια μετράμε αντίστροφα μέχρι την Τελετή Εναρξης των Ολυμπιακών, την Παρασκευή στις 19.30 ώρα Γαλλίας (20.30 δική μας) και ο ίδιος περνά αυτά τα τελευταία 24ωρα διατηρώντας το «στρατηγείο» του σε ένα πολυτελές δωμάτιο ξενοδοχείου στον 16ο όροφο, με θέα στην καρδιά της γαλλικής πρωτεύουσας και τον Σηκουάνα που θα αξιοποιηθεί στο έπακρο μεθαύριο, είναι η στιγμή να διατρέξουμε το βιογραφικό του.

Και να επισημάνουμε κατ’ αρχάς τη, μέχρι πρότινος, πιο εμβληματική στιγμή της εργογραφίας του, αυτήν που τον σύστησε με τον εντυπωσιακότερο τρόπο στον κόσμο του περίφημου Φεστιβάλ της Αβινιόν και της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας. Ηταν το 2014, όταν ο Ζολί παρουσίαζε τη σεξπιρική τριλογία του «Ερρίκου Στ’» στην Αβινιόν σε μία ροκ εν ρολ-γκόθικ εκδοχή 18ωρης παράστασης με 7 διαλείμματα, την οποία προετοίμαζε από το 2010. Αργότερα πρόσθεσε στο ενεργητικό του και το ανέβασμα, στην Αβινιόν και πάλι, με τον ίδιο σκηνοθέτη και πρωταγωνιστή, του «Ριχάρδου Γ’» (ολοκληρώνοντας την άτυπη τετραλογία του «Πολέμου των Ρόδων»). To 2016 ήταν ο ίδιος στον οποίο το Φεστιβάλ της Αβινιόν εμπιστεύτηκε την κεντρική εορταστική παράσταση για τα 70ά του «γενέθλια» κι εκείνος παρουσίασε στον Κήπο του Ceccano, το πρωτότυπο έργο «Le Ciel, la nuit et la pierre glorieuse» («Ο ουρανός, η νύχτα και ο ένδοξος λίθος»), ανακαλώντας σε 16 επεισόδια διανθισμένα με φουτουριστικές προβολές όλο το φεστιβαλικό παρελθόν και επινοώντας το φεστιβαλικό μέλλον μέχρι το 2086. Στην Αβινιόν και πάλι την ίδια χρονιά ανέβασε τη «Σχεδία της Μέδουσας» (1942) του Γερμανού Γκέοργκ Κάιζερ, έργο αναφοράς του εξπρεσιονιστή Γερμανού δραματουργού.

Το ρεπερτόριο που μοιάζει να γοητεύει τον Ζολί δεν περιορίζεται σε εποχές, περιόδους, κλασικό ή σύγχρονο έργο ή αισθητικά είδη ωστόσο. Από τον Σενέκα μέχρι τον Μαρκ Ρέιβενχιλ, από τον Μαριβό έως τη θεατρική μεταφορά του «Toâ» του Σασά Γκιτρί και από το κωμικό «Fantasio» του Οφενμπαχ έως τη σύγχρονη όπερα «Macbeth Underworld» του συνθέτη Pascal Dusapin στην παγκόσμια πρεμιέρα της στο Théâtre de La Monnaie, μοιάζει να γοητεύεται από τους λιγότερο βατούς ήρωες, τους πιο σκοτεινούς και βίαιους ή από ένα στοίχημα που βάζει κάθε φορά με τον εαυτό του να κάνει θέατρο με ό,τι δεν έχει εκ γενετής στόφα θεάτρου. Με τη θεατρική ομάδα «La Piccola Familia» που ίδρυσε στη Ρουέν μόλις ολοκλήρωσε τις σπουδές του (πρώτα κοντά στους O. Lopez, J.-P. Dupuy και R. Pareja και αργότερα στη Σχολή του γαλλικού Εθνικού Θεάτρου στη Βρετάνη), «αντιμετώπισε εξαρχής», διαβάζουμε στον γαλλικό Τύπο, «το θέατρο ως πολιτική τέχνη κι έκτοτε προσπαθούσε πάντα να εξερευνήσει την Ιστορία αμφισβητώντας όλες τις προαποφασισμένες βεβαιότητες για τον ψυχισμό των ανθρώπων και των κοινοτήτων τους». Ο ίδιος, που από όταν θυμάται τον εαυτό του ήθελε να παίξει την «Κλεοπάτρα» στο θέατρο και που μεγάλωσε αντιμετωπίζοντας συχνά ακραίο μπούλινγκ, είναι και βιωματικά υπέρμαχος της συμπερίληψης. Είναι όμως κι ένας ούτως ή άλλως πολύ σύγχρονος δημιουργός. Παρατηρεί για τη γενιά του: «Μεγαλώσαμε με ένα εργαλείο που άλλαξε εντελώς τη συμπεριφορά όλων: το διαδίκτυο. Η προσβασιμότητα στα πολιτιστικά “αντικείμενα”, όποια κι αν είναι αυτά, οδηγεί στην αποϊεράρχησή τους. Στην οθόνη του υπολογιστή μου μπορώ να έχω ανοιχτό, ταυτόχρονα, ένα βίντεο της Μπιγιονσέ κι ένα άρθρο για τον Ντελέζ, ενώ διαβάζω Μέτερλινκ».

Θα είναι αυτά άραγε χρήσιμα αλλά και διακριτά στη μεθαυριανή mega-κλίμακα της Τελετής Εναρξης, με 1 δισ. τηλεθεατές; Αν και απαγορεύεται να κάνει οποιοδήποτε spoiler όσων ετοιμάζει, σε δηλώσεις του στον γαλλικό ή τον αγγλικό Τύπο, εντοπίζονται «κλειδιά». Οπως αυτό για την αρχική προσέγγισή του: «Στην αρχή ήμουν συγκλονισμένος. Αναρωτήθηκα πώς θα μπορούσα να δημιουργήσω μια παράσταση όπου ο καθένας θα μπορεί να αισθάνεται ότι εκπροσωπείται ως μέρος αυτής της μεγάλης ένωσης». Ή «η Γαλλία έχει μια ιστορία που δεν σταμάτησε ποτέ να κατασκευάζεται, να αποδομείται και να αναδομείται. Παραμένει ζωντανή», είπε πρόσφατα επικαλούμενος τη φήμη της χώρας για διαμαρτυρίες, απεργίες και διαδηλώσεις στο πλαίσιο «της συνεχούς επανεξέτασης της ταυτότητας και των αξιών μας». Και βέβαια: «Οταν παρακολουθούμε το “Emily in Paris” ή την “Amélie”, ξέρουμε ότι αυτό δεν είναι το πραγματικό Παρίσι. Θα παίξουμε πάντως με όλα αυτά τα κλισέ, αλλά θα τα αμφισβητήσουμε επίσης. Παρίσι είναι επίσης κι ένα ζωντανό νεανικό στοιχείο και διαφορετικοί πολιτισμοί που διασταυρώνονται στους δρόμους». Και τέλος: «Η τελετή θα πει ότι η Γαλλία είναι ένα πλήθος πολλών διαφορετικών ανθρώπων με πολλές διαφορετικές κουλτούρες. Θα πει ότι η Γαλλία είναι μια χώρα ανοιχτή στους άλλους, μια χώρα πλούσια από την επαφή της με άλλες κουλτούρες και πολιτισμούς. Θα διατρανώσει ότι είμαστε όλοι ενωμένοι μέσα στην διαφορετικότητά μας. Οταν ακούω τους αθλητές να μιλάνε στο Ολυμπιακό Χωριό σε διαφορετικές γλώσσες, καταλαβαίνοντας όμως ο ένας τι εννοεί ο άλλος, τότε βλέπω μια ουτοπία που ενώνει τον κόσμο σε έναν τόπο».

Στην Τελετή Εναρξης θα παρευρεθούν περίπου 300.000 άτομα, τα περισσότερα από τα οποία έχουν προσκληθεί, βάσει της πρόθεσης του Ζολί να εορταστεί η συμπεριληπτικότητα. Ο αρχικός σχεδιασμός ήταν για μια τελετή 100% δωρεάν, με εκατομμύρια να παρακολουθούν την παρέλαση από τις όχθες του ποταμού. Αυτές οι φιλοδοξίες προσέκρουσαν όμως στην άρνηση της γαλλικής κυβέρνησης που επέβαλε ονομαστικό εισιτήριο.

Διατηρείται πάντως η αρχική ευχή του Ζολί για την πρώτη Τελετή Εναρξης στην ιστορία των Ολυμπιακών που δεν θα γίνει σε στάδιο: 94 πλοιάρια θα πλεύσουν μεθαύριο στον Σηκουάνα περνώντας τις εθνικές αποστολές από τα ομορφότερα μνημεία της πόλης υπό το φως του ήλιου που δύει.

Ο Ζολί οραματίστηκε επίσης ένα γιγάντιο μπαλέτο σε 12 πράξεις με εκατοντάδες χορευτές να σταθμεύουν στις πολλές γέφυρες που εκτείνονται στο ποτάμι-ορόσημο της γαλλικής πρωτεύουσας. Οι πρόβες πραγματοποιούνται βέβαια σε μυστικές τοποθεσίες διάσπαρτες σε όλη τη Γαλλία. Το μυστήριο έχει προκαλέσει πολλές εικασίες, με μερικές από τις πιο τολμηρές θεωρίες να αναφέρουν τη χρήση υποβρυχίων στον Σηκουάνα και πολλούς να στοιχηματίζουν για τη συμμετοχή της Σελίν Ντιόν, της (αγαπημένης του «τελετάρχη») Λέιντι Γκάγκα και της Γαλλο-Μαλιανής χιπ-χόπερ Αγια Νακαμούρα – που για την ώρα είναι και η μόνη σίγουρη, καθώς η συμμετοχή της υπήρξε εξαρχής επιθυμία του απερχόμενου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν. Οπότε λίγο ακόμα υπομονή.