Μόλις μπαίνεις στην γκαλερί Bernier, στο Θησείο, νομίζεις ότι παίζεις σε ταινία επιστημονικής φαντασίας και καλτ τρόμου μαζί, σαν ο Στίβεν Σπίλμπεργκ να συνεργάστηκε με τον συγχωρεμένο Γουές Κρέιβεν του «Scream».
Eίναι όμως η έκθεση του Αμερικανού καλλιτέχνη Τόνι Αουρσλερ, πρωτοποριακού στην εξέλιξη της βίντεο αρτ, με τίτλο «classifier cascades».
Στα νέα του έργα, τα οποία έκανε ειδικά για την Αθήνα, με ευφάνταστο, αιχμηρό και καυστικό τρόπο συνδέει την τεχνολογία με την τέχνη και την ανθρώπινη ταυτότητα.
Εξερευνά τον «τολμηρό καινούργιο κόσμο» που γεννιέται με την παγκόσμια εξάπλωση της σάρωσης προσώπου και έχει πολλαπλές εφαρμογές: από τον έλεγχο στα διαβατήρια, τη χρήση των τραπεζικών καρτών και την ανάλυση προφίλ στο facebook, ώς την ηλεκτρονική παρακολούθηση.
Τα έργα του, μεγάλα πάνελ από αλουμίνιο με αφαιρετικά πρόσωπα, ενσωματώνονται σε βιντεο-οθόνες που απεικονίζουν στόματα και μάτια, έχουν ατομικά σημάδια, σχήματα του DNA, γεωμετρικά σχέδια και αλγόριθμους.
Οι ανθρώπινες εκφράσεις, το ψυχολογικό προφίλ συνδυάζονται με το ηλεκτρονικό προφίλ και τη συσσώρευση βιομετρικών δεδομένων.
Παλιός μας γνώριμος, αφού εκθέτει για όγδοη φορά στην Αθήνα, ο διάσημος καλλιτέχνης θα παρευρίσκεται στα αυριανά εγκαίνια.
«Η αναγνώριση προσώπου είναι ένα περίπλοκο θέμα. Εργάζομαι πάνω σε αυτό για περισσότερο από έναν-ενάμιση χρόνο και αισθάνομαι πως μόλις τώρα αρχίζω να την κατανοώ», μας λέει ο Αουρσλερ.
«Νομίζω ότι αυτή η έκθεση ανοίγει μια πόρτα. Θα μπορούσες να πεις το κουτί της Πανδώρας. Αρχικά, οι επισκέπτες μπορεί να σκεφτούν ότι αυτά τα έργα ακολουθούν την παράδοση του κυβισμού και σίγουρα θα αντιληφθούν την ηχώ της υψηλής τεχνολογίας. Στην πραγματικότητα είναι η σύνδεση της σάρκας με την τεχνολογία, η οποία είναι ανθρώπινο δημιούργημα, αλλά σαφώς δεν έχει ανθρώπινες ιδιότητες. Ελπίζω ότι τα έργα θα συντελέσουν στην επίγνωση των επιπτώσεων που έχει στη ζωή μας η αναγνώριση προσώπου και θα αποτυπώσουν αυτό που αντιλαμβάνομαι ως νέα εικόνα του εαυτού, όχι πάντα ορατή».
Γέννημα-θρέμμα της Νέας Υόρκης, ο 58χρονος καλλιτέχνης έχει εκθέσει σε μεγάλα μουσεία σε όλο τον κόσμο (Μetropolitan και Whitney-Νέα Υόρκη, Stedelijk Museum-Αμστερνταμ, Ηelsinki City Art Museum-Φινλανδία, Kunstverein Hannover-Γερμανία), ενώ έχει συμμετάσχει δύο φορές στην Documenta.
Από τη δεκαετία του ’80 δημιουργεί εικόνες τρισδιάστατες, μεγάλες βίντεο-εγκαταστάσεις με κούκλες, αλλά και τις περίφημες σειρές «Eye Series» και «Talking Heads», όπου μεγεθυσμένα μάτια και χείλη προβάλλουν πάνω σε γκροτέσκα πρόσωπα.
Κεντρικός άξονας της δουλειάς του είναι το ανθρώπινο σώμα και πώς αυτό επηρεάζεται από τη βία, τα μίντια, τη σεξουαλικότητα, τις ψυχικές διαταραχές, την τεχνολογία. «Ο πειραματισμός κρατά τα πράγματα φρέσκα. Είναι απλά στη φύση μου ο συνδυασμός νέων και παλαιών μέσων», τονίζει.
• Η δική σας σχέση με τον ηλεκτρονικό υπολογιστή ποια είναι;
Προσπαθώ να καταλάβω τα όρια της επικοινωνίας μέσω του υπολογιστή. Είναι ασφαλώς ένα θαυμάσιο εργαλείο, αλλά την ίδια στιγμή σού απορροφά τον χρόνο, ενώ επίσης δημιουργεί μια σύγχυση στην ανθρώπινη αλληλεπίδραση. Επομένως ο υπολογιστής είναι κάτι πολύ εύπλαστο, ένας σύγχρονος ψηφιακός πηλός. Ολα τα όμορφα πράγματα μπορούν να γίνουν από αυτόν με τρόπο που φαίνεται απόλυτα φυσικός. Μου αρέσει να τον βλέπω να δουλεύει και να τον περιγελώ.
• Η τεχνολογία μπορεί να γίνει επικίνδυνο εργαλείο στα χέρια της εξουσίας;
Από τη στιγμή που οι πρόγονοί μας έπιασαν για πρώτη φορά στα χέρια τους την πέτρα, μπορούσαν να τη χρησιμοποιήσουν ως όπλο ή εργαλείο. Αυτό συμβαίνει και σήμερα, αλλά τα πάντα είναι πιο διευρυμένα, πιο έντονα. Εγώ ενδιαφέρομαι περισσότερο για τις ψυχολογικές προεκτάσεις αυτών των κινδύνων. Για να κατανοήσουμε τους ανθρώπους πρέπει να έχουμε κάποια στοιχειώδη γνώση των τεχνολογικών εξελίξεων.
• Εχετε μιλήσει πάντως για το «βαθύ πρόσωπο του facebook που έχει ξεπεράσει το FBI».
Υπάρχει πάντα κέρδος και απώλεια με τέτοια θέματα, όπως η αναγνώριση προσώπου. Για παράδειγμα, κάθε κατάστημα θα ξέρει ποιες είναι οι επιθυμίες σας με το που μπαίνετε και το FBI θα γνωρίζει κάθε έγκλημα που έχετε διαπράξει ή σκέφτεστε να διαπράξετε. Αλλά το ερώτημα είναι ποιες είναι οι συνέπειες από την παντελή έλλειψη ιδιωτικής ζωής. Φοβάμαι πως προς τα εκεί κατευθυνόμαστε.
• Βλέπετε ένα εφιαλτικό, οργουελικού τύπου μέλλον;
Πολλοί συγγραφείς και σκηνοθέτες έχουν φανταστεί πολύ χειρότερα για το μέλλον από ό,τι ο Οργουελ. Εγώ θα το περιέγραφα σαν τον πίνακα «Ο κήπος των επίγειων απολαύσεων» του Ιερώνυμου Μπος, ο οποίος ήταν 500 χρόνια μπροστά από την εποχή του. Νομίζω ότι το θέμα δεν είναι τι θα συμβεί, αλλά τι δεν θα συμβεί και γιατί. Εν τω μεταξύ το σημαντικό για όλους μας είναι να προφυλάξουμε τα πράγματα που αγαπάμε. Και κατά κάποιον τρόπο η τέχνη συνδέεται με αυτή τη διαδικασία.
• Σε ένα τέτοιο περιβάλλον είναι εύκολο να διατηρήσετε ως καλλιτέχνης την ατομικότητά σας;
Πάντα εκπλήσσομαι πώς πήρα τη σωστή απόφαση να γίνω καλλιτέχνης και κατάλαβα ότι ήταν το μόνο που μπορούσα να κάνω σε μια εποχή που η τέχνη ήταν στο περιθώριο της κοινωνίας. Το να ενεργοποιείς τον κόσμο πολιτιστικά είναι μια πολύ ισχυρή δύναμη κατά την άποψή μου. Και τώρα, που νιώθω ότι μπορώ να κάνω σχεδόν τα πάντα, απτά ή εφήμερα, αντλώ τη θετική ενέργεια που με κρατά αισιόδοξο.
• Η αρχαία ελληνική τέχνη εξακολουθεί να σημαίνει κάτι σε έναν σύγχρονο καλλιτέχνη όπως εσείς;
Απολύτως. Μια από τις αγαπημένες μου αναφορές για την αρχαία ελληνική γλυπτική έχει να κάνει με το γεγονός ότι η ιστορία της τέχνης την εντάσσει στο «πάλλευκο», το υπέρτατο υλικό του μαρμάρου. Πάντα πίστευα ότι ο μινιμαλισμός και ο «λευκός κύβος» στη σύγχρονη τέχνη συνδέονταν με αυτό. Κι όμως, όλα ξεφούσκωσαν όταν ανακαλύψαμε ότι τα αρχαία ελληνικά γλυπτά ήταν πολύχρωμα, με κόκκινα χείλη. Η εκ νέου ανάγνωση αυτής της ιστορίας με εμπνέει πολύ.
Η σύγχρονη Αθήνα θα γεννηθεί από την πάλη που δίνει σήμερα
• Δεν είναι η πρώτη φορά που έρχεστε στην Αθήνα. Ποια είναι η εντύπωσή σας γι’ αυτήν, ιδιαίτερα μετά τα όσα έχουν γραφτεί και ειπωθεί τελευταία για την Ελλάδα;
Ηρθα για πρώτη φορά στην Αθήνα στις αρχές του ’80 με μια χαμηλού κόστους τηλεοπτική εκπομπή και έκτοτε επέστρεψα πολλές φορές σε συνεργασία με την γκαλερί Bernier. Εχω πετύχει και την εποχή που συζητούσατε για την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Εχω επισκεφτεί τα περισσότερα αξιοθέατα και κρατάω πάντα την εντύπωση της προοδευτικής ποιότητας του ελληνικού πολιτισμού. Ωστόσο υπάρχει μια αναντιστοιχία ανάμεσα στη ρομαντική Αθήνα ως λίκνο του δυτικού πολιτισμού και τη σημερινή Αθήνα με τον οικονομικό και πολιτιστικό αγώνα που δίνει. Πιστεύω ότι μέσα από αυτή την πάλη θα προκύψει ο ορισμός της σύγχρονης Αθήνας.
Info:
Τόνι Αουρσλερ: «classifier cascades», 1/10 έως 19/11.
Γκαλερί Βernier/Eliades, Eπταχάλκου 11, Θησείο, τηλ. 2103413935
