Ο Σαντιάγο Καλατράβα, ο σούπερ σταρ της σύγχρονης αρχιτεκτονικής, αλλάζει το τοπίο στους Δίδυμους Πύργους. Από τη μια σχεδίασε το τεράστιο «Oculus» για τον σταθμό του μετρό, με μια εντυπωσιακή, αέρινη είσοδο η οποία θυμίζει πουλί που πετάει – ίσως το περιστέρι της ειρήνης.
Από την άλλη τον μικρό, ιδιαίτερα ξεχωριστό, ναό του Αγίου Νικολάου, που είχε καταστραφεί ολοσχερώς από την κατάρρευση του Νότιου Πύργου του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου κατά την τρομοκρατική επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.
Aπό σήμερα και μέχρι τις 24 Οκτωβρίου μπoρούμε να δούμε στο κεντρικό κτίριο του Μουσείου Μπενάκη την έκθεση «Η ανοικοδόμηση του ελληνορθόδοξου ναού του Αγίου Νικολάου στο «Σημείο Μηδέν»», που αποκαλύπτει βήμα βήμα τα στάδια της αναδημιουργίας αυτού του τοπόσημου μέσα από τρεις αρχιτεκτονικές μακέτες, σχέδια, ακουαρέλες, ψηφιακές αποδόσεις και οπτικοακουστικό υλικό.
Περικυκλωμένο από ουρανοξύστες, το μοναδικό μη κοσμικό κτίριο στο Σημείο Μηδέν θα βρίσκεται περίπου εννέα μέτρα πάνω από το επίπεδο του δρόμου και θα ορθώνεται λίγο ψηλότερα από το φύλλωμα των βελανιδιών του Μνημείου του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου.
Με υποβλητικό και ανάλαφρο τρούλο και 40 φεγγίτες ο ναός είναι κατασκευασμένος από λεπτή, λευκή πέτρα και φύλλα γυαλιού που φωτίζονται εσωτερικά. Σχεδόν διάφανος, λάμπει τη νύχτα και καθυποβάλλει δημιουργώντας ατμόσφαιρα μυσταγωγίας και πνευματικής ανάτασης. Μοιάζει με καντήλι αναμμένο στη μνήμη των ανθρώπων που σκοτώθηκαν εκείνη την τραγική μέρα, η οποία σημάδεψε τη Νέα Υόρκη, την Αμερική και όλη την υφήλιο.
Συνδυάζοντας τη βυζαντινή παράδοση με τη σύγχρονη αρχιτεκτονική ο διάσημος Ισπανός αρχιτέκτονας βάζει την υπογραφή του σε μια λιτή, αφαιρετική, ίσως την πιο μεταμοντέρνα ελληνορθόδοξη εκκλησία. Οδηγός του ήταν η Αγία Σοφία της Κωνσταντινούπολης, αλλά και ο ναός του Αγίου Σωτήρος στη Χώρα (σήμερα έχει μετατραπεί σε μουσείο και τζαμί), ενώ η επίσκεψή του στο Αγιον Ορος εδρασε καταλυτικά στην κατανόηση του ελληνορθόδοξου πνεύματος.
Βλέποντας στην έκθεση τα χρωματιστά αρχιτεκτονικά σχέδιά του από τον εσωτερικό του ναού, τα οποία έχουν ποιότητες ζωγραφικής, αντιλαμβανόμαστε γιατί βλέπει την αρχιτεκτονική ως τέχνη ο ρηξικέλευθος Καλατράβα, ο οποίος έχει εισπράξει πλήθος θετικών, αλλά και αρνητικών σχολίων από τους Αθηναίους για το στέγαστρο του ΟΑΚΑ και την πεζογέφυρα στην Κατεχάκη.
Με μια σειρά από άλλα σχέδια μας αποκαλύπτει πώς σταδιακά μεταμόρφωσε σε ναό το ψηφιδωτό της Παναγίας με το Θείο Βρέφος που βρίσκεται στην είσοδο του Νάρθηκα, στην Αγία Σοφία. Με μοναδικό τρόπο, σχεδόν μαγικά, αφαιρώντας και ανασυνθέτοντας, ένωσε τη μορφή της Παναγίας με τις μορφές του Ιουστινιανού στα δεξιά (κρατάει την Αγία Σοφία) και του Μέγα Κωνσταντίνου στα αριστερά (κρατάει την Κωνσταντινούπολη) και δημιούργησε την πρόσοψη του ναού του Αγίου Νικολάου και τον τρούλο.
Οι εργασίες για την ανοικοδόμηση της εκκλησίας έχουν ξεκινήσει και σύντομα οι επισκέπτες θα μπορούν να θαυμάσουν όλα τα σημεία της. Τη χαμηλή αψίδα της εισόδου, που σχηματίζει μια στεγασμένη στοά βάθους περίπου δυόμισι μέτρων. Το τύμπανο και τον τρούλο, που παρότι δίνουν την εντύπωση της μονοκόμματης ύλης, η επιφάνειά τους χωρίζεται σε 40 ελάσματα, σε ανάμνηση των 40 παραθύρων του τρούλου της Αγίας Σοφίας.
Την είσοδο στον κυρίως ναό μέσω της «Βασιλικής Πύλης», που είναι ένα ζεύγος διάφανων συρόμενων θυρών. Τη διακριτική εικονογράφηση, με την εικόνα του Παντοκράτορα Χριστού στο κέντρο του θόλου και το χαμηλό τέμπλο του εικονοστασίου.
Κι ακόμα δύο μη τελετουργικούς χώρους, τις αίθουσες Πένθους και Κοινότητας. Από την πρώτη οι επισκέπτες θα αντικρίζουν τη δυτική όψη του Πάρκου Ελευθερίας και του Μνημείου του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου, ενώ η δεύτερη θα είναι ανοιχτή για εκδηλώσεις συμβάλλοντας στην κοινωνική λειτουργία του οικοδομήματος.
«Ο σχεδιασμός του ναού θα πρέπει να είναι σύμφωνος με τις παραδόσεις και το τελετουργικό της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, αλλά ταυτόχρονα να αναγνωρίζει το γεγονός ότι ζούμε στον 21ο αιώνα» έχει δηλώσει ο αρχιεπίσκοπος Αμερικής Δημήτριος. Γι’ αυτό και ο ναός της ελληνορθόδοξης εκκλησίας της Αμερικής σχεδιάστηκε με τέτοιο τρόπο ώστε ένα μέρος του να είναι για λατρεία, προσευχή, διαλογισμό, φιλοξενία και ένα μέρος του να είναι ανοιχτό για όλο τον κόσμο, ανεξάρτητα από το θρήσκευμά τους.
Μουσείο Μπενάκη, Κουμπάρη 1. Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 25 Οκτωβρίου. Προτάθηκε στο μουσείο από τον Σαντιάγο Καλατράβα και τη διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα.
