Το μνημειακό δείγμα αστικού σχεδιασμού της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, που αποκαλύφθηκε πριν από πέντε χρόνια κατά τις εργασίες στο μετρό Θεσσαλονίκης, στον σταθμό Βενιζέλου, μένει αμετακίνητο στη θέση του προκειμένου να «διασωθεί η αυθεντικότητά του». Η νέα πρόταση του Δήμου Θεσσαλονίκης προβλέπει την κατά χώραν ανάδειξη των αρχαιοτήτων και προτείνει την προσωρινή κατάργηση του σταθμού μετεπιβίβασης.
Αυτό αποφασίστηκε κατά πλειοψηφία στην τελευταία, παρ’ ολίγον 6ωρη, συνεδρίαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου το βράδυ της Τρίτης. Τοποθετήθηκαν σχεδόν όλα τα μέλη διατυπώνοντας την κοινή άποψη -ακόμα και τα δύο που μειοψήφησαν- ότι πρόκειται για μοναδικό μνημείο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και η πρόταση του δήμου είναι προς τη σωστή κατεύθυνση.
«Πουθενά στον κόσμο δεν έχει διασωθεί αντίστοιχο δείγμα της κοσμικής βυζαντινής ζωής». Διατύπωσαν φόβους για την απόσπαση και επανατοποθέτηση των ευρημάτων, έθιξαν το γεγονός ότι η Αττικό Μετρό δεν έχει καταθέσει τη σχετική μελέτη απόσπασης ως όφειλε, τόνισαν ότι η προτεραιότητα του Συμβουλίου είναι η προστασία των αρχαιοτήτων, αλλά και την ανάγκη προφύλαξης του βυζαντινού μνημείου από τις καιρικές συνθήκες.
Η καινούργια απόφαση ανατρέπει την προηγούμενη του ΚΑΣ (Δεκέμβριος 2014, επικυρωμένη με υπουργική απόφαση του Κ. Τασούλα τον Ιανουάριο του 2015), σύμφωνα με την οποία θα γινόταν απόσπαση και επανατοποθέτηση των ευρημάτων (θα διατηρούνταν το 85% του συνόλου). Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών στον σταθμό, θα συνυπήρχαν μετρό και αρχαία.
Αυτό πλέον αποτελεί παρελθόν. Το θέμα ήρθε προχθές εκ νέου στο ΚΑΣ, με αναπομπή από τον αν. υπουργό Πολιτισμού Νίκο Ξυδάκη. Από τον Ιούνιο σε ευρεία σύσκεψη (παρουσία του αν. υπουργού Υποδομών, Μεταφορών Χ. Σπίρτζη, του δημάρχου Θεσσαλονίκης, της αν. γ.γ. υπ. Πολιτισμού Μ. Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη) οι απόψεις συνέκλιναν προς τη διατήρηση και ανάδειξη των αρχαιοτήτων, με τρόπο, μάλιστα, που θα απεμπλέκονταν από την κατασκευή του μετρό.
Αυτό που κατατέθηκε είναι «κυρίως μια ιδέα, μια πρόταση που αφορά την παραμονή in situ των αρχαιοτήτων», είπε στο ΚΑΣ ο Γιάννης Μπουτάρης και τόνισε ότι στόχος είναι να αποτελέσει διαχρονικά μέρος της σύγχρονης ζωής και όχι ένα μνημείο κάτω από τη γη, όπου θα έχουν πρόσβαση μόνο οι χρήστες του μετρό. «Είναι αφορμή ώστε το μετρό να γίνει αποτύπωμα πολιτισμού και όχι ένα μνημείο λαθών και καταστροφών».
Η νέα πρόταση κάνει λόγο για προσωρινή κατάργηση του σταθμού («δεν είναι βέβαιη η αναγκαιότητα της λειτουργίας του εκεί») και την οργανική ένταξη του συνόλου στη σύγχρονη ζωή της πόλης. Σύμφωνα με τη μελέτη (εκπονήθηκε από την Α. Αλεξοπούλου σε συνεργασία με το Τμήμα Αρχιτεκτόνων του ΑΠΘ), θα υπάρχει υπόγεια διάβαση στην Εγνατία.
Οι πλατείες Αλκαζάρ και Καπνεργατών θα «ταπεινωθούν» σταδιακά από το 0 στα 3 μέτρα επιτρέποντας την πρόσβαση στον αρχαιολογικό χώρο, ο οποίος θα είναι σε ανοιχτή θέα και θα υπάρχει δυνατότητα επίσκεψης ακόμα και σε ένα μέρος τού Decumanus Maximum. Ωστόσο τα μέλη του ΚΑΣ έκριναν ανεπαρκή τη μελέτη και ζήτησαν να κατατεθεί καινούργια, σε συνεργασία με τις υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού και την Αττικό Μετρό.
Τέλος, επισημάνθηκε η ανάγκη μέτρων προστασίας για το αρχαιολογικό σύνολο, καθώς έχει πλημμυρίσει δύο φορές με νερά της βροχής, ενώ το στέγαστρο δεν επαρκεί για την προστασία του. «Εν όψει του χειμώνα χρειάζεται επειγόντως να λάβουμε μέτρα προστασίας».
Μετά τη νέα απόφαση η κατασκευάστρια εταιρεία καλείται να καταθέσει και νέες τεχνικές μελέτες για την εξέλιξη του έργου, οι εργασίες του οποίου έχουν παγώσει. Η Αττικό Μετρό δεν παρευρέθηκε στη συνεδρίαση. Με επιστολή προς το υπουργείο Πολιτισμού εξέφρασε «έκπληξη», γιατί έλαβε την πρόταση Μπουτάρη στις 8/9, και ζήτησε την αναβολή του θέματος προκειμένου να μελετήσει τα νέα δεδομένα.
Επιστολές διαμαρτυρίας έστειλαν στο ΚΑΣ το Τεχνικό Επιμελητήριο Μακεδονίας, ο πρώην γ.γ. Δημοσίων Εργων Στράτος Σιμόπουλος και όλοι οι υποψήφιοι βουλευτές της Ν.Δ. στη Θεσσαλονίκη, που ζήτησαν την ανάγνωση της επιστολής τους στη συνεδρίαση. Αυτό προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, με ορισμένα από τα μέλη του ΚΑΣ να αποχωρούν προσωρινά από την αίθουσα. «Μπορεί κάποιοι να θέλουν να αξιοποιήσουν το θέμα πολιτικά, αλλά εμείς είμαστε εδώ για να τηρήσουμε τον Αρχαιολογικό Νόμο», είπαν.
