Oταν οι γυναίκες ανοίγουν τα φτερά τους

«Πώς χτίζεται η γυναικεία ταυτότητα μέσα από την τέχνη; Αραγε μπορεί η τέχνη να είναι μια διαμαρτυρία γι’ αυτά που έχουμε υποστεί; Μπορεί να γίνει φωνή, κραυγή; Μπορεί η τέχνη να γίνει ένα καταφύγιο για τα ευάλωτα σώματά μας;

Ως γυναίκες, στην τέχνη αναζητούμε την πρωταρχική μας φύση, αυτή την κρυμμένη αρχέγονη φύση μας. Πόσο εύκολο, πόσο δυνατό είναι αυτό; Ποια η σχέση της κατάθλιψης με τη σύγχρονη γυναικεία τέχνη; Είναι η κατάθλιψη ένα χρήσιμο καταφύγιο – τελετουργία μύησης; Η κατάθλιψη προηγείται μιας αναγέννησης που μπορεί να έρθει μέσα από την τέχνη;

Ποια είναι η σχέση της έκστασης με το ιερό και με τη σύγχρονη γυναικεία τέχνη;», είναι ορισμένα ερωτήματα που θέτει η Ελένη Τζιρτζιλάκη στο συμβάν – έκθεση – εργαστήριο «Γυναικεία Υπόθεση, Woman Case/Πλανόδιες γυναίκες που κατοικούν με άγνωστα ζώα και κάνουν φτερά».

Στον χώρο του Circuitand Currents της ΑΣΚΤ στα Εξάρχεια τοποθετεί τις ζωγραφικές ακουαρέλες της, ένα παλιό τραπεζομάντιλο κεντημένο με λέξεις, σχήματα και φτερά, και προσκαλεί καθημερινά (από σήμερα και για τις επόμενες δέκα ημέρες) μια καλλιτέχνιδα και μια -ή και περισσότερες- αρχιτεκτόνισσες να συνομιλήσουν με τα έργα της και με το κείμενο «Το γέλιο της Μέδουσας» της Hélène Cixous. Η Γαλλίδα φιλόσοφος, συγγραφέας και φεμινίστρια είναι η φανταστική προσκεκλημένη με το δοκίμιό της, το οποίο αποτέλεσε ορόσημο για το σύγχρονο φεμινιστικό κίνημα, καθώς μεταμορφώνει την τρομακτική Μέδουσα σε μια χαμογελαστή και ανατρεπτική φιγούρα, που υπονομεύει την πατριαρχία. Μέσα από έργα, κείμενα, περφόρμανς, διαλέξεις, πειραματισμούς, παρεμβάσεις στον χώρο, οι συμμετέχουσες αφήνουν το αποτύπωμά τους.

Η αναζήτηση και η ανάδειξη του αρχέγονου θηλυκού, η διαφορετικότητα των γυναικών, ο φεμινισμός και η οικολογία στην τέχνη αλλά και ο αναγκαστικός εγκλεισμός γυναικών σε ψυχιατρεία -σύνηθες φαινόμενο στο παρελθόν και το παρόν- βρίσκονται στο επίκεντρο της δράσης, όπως και η συμβίωση με τα ζώα, με πλάσματα του φανταστικού και του ονείρου. «Εχουμε ζήσει σε όνειρα, σε σιωπές, σε άφωνες επαναστάσεις, είμαστε τρωτές και εύθραυστες, αλλά και με μια απεριόριστη δύναμη. Κάνουμε φτερά. Ποια γυναίκα δεν έχει “κάνει φτερά”;» αναρωτιέται η αρχιτεκτόνισσα, συγγραφέας και εικαστικός Ελένη Τζιρτζιλάκη, που έχει την ιδέα του εγχειρήματος. «Είναι η τρίτη Woman Case που διοργανώνουμε.

Η πρώτη ξεκίνησε με αφορμή τον ακούσιο εγκλεισμό στο Δρομοκαΐτειο μιας φίλης μου, με προβλήματα διπολικής διαταραχής. Στο πλαίσιο “Ανθολογίες της Πόλης” που διοργάνωνε η Αρτεμις Ποταμιάμου με την Μπία Παπαδοπούλου στο Μεταξουργείο, είχε γίνει μια περιπατητική δράση, την οποία ονόμασα Woman Case και είχε αφιερωθεί στη φίλη μου. Η δεύτερη ήταν στο Δρομοκαΐτειο, με μια μεγάλη έκθεση του Δημήτρη Τρίκα, και αυτή είναι η τρίτη. Προσπαθεί να φέρει κοντά τις καλλιτέχνιδες και τις αρχιτεκτόνισσες που έχουν προσκληθεί και είναι αγαπημένες γυναίκες στη ζωή μου.

Θέλουμε να αρθρώσουμε τον γυναικείο λόγο που είναι σωματικός και, με βάση “Το γέλιο της Μέδουσας” που ανατρέπει την ιδέα της Μέδουσας από τον Φρόιντ, μιλάει για μια Μέδουσα χαμογελαστή, που αρχίζει να εκφράζεται επιτέλους. Το βιβλίο, αν και παλιό, είναι επίκαιρο και μιλάει για την έκφραση στη γραφή μέσα από το σώμα, η οποία είναι εντελώς διαφορετική από τον ανδρικό λόγο», λέει στην «Εφ.Συν.» η Ελένη Τζιρτζιλάκη. «Εμείς οι καλλιτέχνιδες, οι αρχιτεκτόνισσες, όλες οι γυναίκες επιχειρούμε να αρθρώσουμε τη δική μας έκφραση, να κάνουμε φτερά που θα βοηθήσουν την καθεμιά να πετάξει μέσω του σώματός της. ΟΙ γυναίκες κάθε ημέρας μαζί με άλλες συμμετέχουσες θέλουμε να δημιουργήσουμε έναν χώρο καταφύγιο, χώρο αγκαλιά και μοιράσματος μέσα στην πόλη που έχει γίνει αφιλόξενη».

Στα έργα της Ελένης Τζιρτζιλάκη, 25 ακουαρέλες μικρών και μεσαίων διαστάσεων, κυριαρχούν ματωμένες, ευάλωτες γυναίκες και ζώα, έντομα και πουλιά, αλλόκοτα πλάσματα από τον κόσμο του ονείρου και του υποσυνειδήτου, ενώ παρεμβάλλονται λεξούλες, προτάσεις ακόμα και ποιήματα. «Θα ήθελα να γίνουν κατανοητά ως το τραυματικό γυναικείο απόθεμα», σημειώνει. «Η ζωγραφική μου είναι έκφραση ευθραυστότητας – ευαλωτότητας. Η ζωγραφική ως διαλογισμός, ως γραφή, ως σωματική έκφραση. […] Η διαδρομή μου είναι αντίστροφη απ’ ό,τι συνήθως. Ξεκίνησα από site-specific δράσεις, σε εγκαταλειμμένους χώρους στην πόλη –συνήθως παλιά εργοστάσια, αστικά κενά–, δημιούργησα ομάδες και δίκτυα που κάνουν δράσεις, επιτελέσεις στην πόλη και στον δημόσιο χώρο –όπως το Αστικό Κενό, τη Νομαδική Αρχιτεκτονική, σιωπηλές περιπατητικές δράσεις στην πόλη και στη φύση– και, έπειτα από ένα τραυματικό γεγονός, στράφηκα στη ζωγραφική.

Συνετέλεσε σε αυτό το πρότζεκτ «Memoria. Γυναίκες στο Βουνό. Δημόσιες Αναγνώσεις». Στο αδιέξοδο που συνάντησα –με το δραματικό, ανείπωτο τέλος τους στα βουνά, όταν οι αντάρτισσες, νεαρά κορίτσια, έχασαν τη ζωή τους στα Λευκά Ορη– ύστερα από μια διαμονή μου εκεί και τις συζητήσεις γι’ αυτές, με συγγενείς και κατοίκους των ορεινών χωριών, τις είδα να μεταμορφώνονται σε άγρια ζώα και πουλιά και τα ζωγράφισα. Αγρίμια, αετοί, αγριόγατες είναι το περιεχόμενο στο art-bookΙΙ Το ταξίδι, που εκτέθηκε στο ΕΜΣΤ. Στη συνέχεια, η ευθραυστότητα, το τραύμα, ο έρωτας, η απουσία, η εγκατάλειψη, η περίοδος κόβιντ στο νησί, ο εγκλεισμός της φίλης μου στο ψυχιατρείο, ένας έρωτας, η τραχύτητα αυτής της περιόδου που ζούμε, αποτυπώνονται στις ζωγραφιές μου. Αλλά και ένας άλλος κόσμος ονείρου, με γυναίκες, ζώα και αλλόκοτα πλάσματα».

? Πληροφορίες: 20 – 30 Ιουνίου. Circuitand Currents, Νοταρά και Τοσίτσα 20 Εξάρχεια, καθημερινά 18.00 – 21.00

Πρόγραμμα

• Τρίτη 20/6: Ρούλα Κουβαρά, Δανάη Μανωλέσου: «Δεν σταματάω απλώς, εξακολουθώ να προχωρώ»
• Τετάρτη 21/6: Ανάγνωση κειμένων της… Cixous
• Πέμπτη 22/6: Ξένια Καλπακτσόγλου, Echo Chamber 2023
• Παρασκευή 23/6: Πέγκυ Ζάλη, Γιώτα Ιωαννίδου: «Ψελλίζοντας την εαυτή, τραυλίζοντας τις άλλες».
• Σάββατο 24/6: Ανθή Κοσμά: «Υδάτινα ημερολόγια – ανάγνωση»
• Κυριακή 25/6: Vinorosso, Αnna Βiangini
• Δευτέρα 26/6: Αννα Τσουλούφη: Η θεία ΒΜΧΜΡ… Η συνέχεια της αφήγησης
• Τρίτη 27/6: Μπία Παπαδοπούλου Από το σκοτάδι στο φως. Ο Αλέκος Κοντόπουλος η Υδρία Caputi και η Μαρία Καραβέλα
• Τετάρτη 28/6: Μαρία Θεοδώρου «Η σκέψη είναι μια φεμινιστική συνάθροιση»
• Πέμπτη 29/6: Μαίρη Ζυγούρη «Στρίμωγμα»
• Παρασκευή 30/6: Βάνα Τεντοκάλη, Ντόρα Θεοδωροπούλου και Ελίνα Θεοδωροπούλου: «+Υπάρξη (Συνύπαρξη), Ασπασία Κουζούπη: «Υφαινε Μήτιδα».