«Στη μέση, μεταξύ τυραννίας και χάους, η φιλελεύθερη δημοκρατία»

Mικροκαμωμένη, με λευκά ατίθασα μαλλιά, δημιουργική και αεικίνητη στα 83 της χρόνια, ενεργή στο twitter σε θέματα που αφορούν την κλιματική κρίση, τη θέση της γυναίκας, τη βιοηθική, την ελευθερία του λόγου, η Μάργκαρετ Ατγουντ, κορυφαία εν ζωή Καναδή συγγραφέας, ήταν η πρωταγωνίστρια της εκδήλωσης που οργάνωσε την Πέμπτη το βράδυ το Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος, εγκαινιάζοντας τη σειρά διαλέξεων «Does literature matter in this twittering world?» («Εχει σημασία η λογοτεχνία σ’ αυτόν τον κόσμο του twitter;») – θεσπίστηκε με πρωτοβουλία του προέδρου του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος, δρος David G. Horner, στη μνήμη της επί 51 έτη συζύγου του δρος S. Sue Horner. Στο κατάμεστο θέατρο του Pierce, όπου κυριαρχούσε το γυναικείο και νεανικό κοινό, η εμβληματική συγγραφέας συνομίλησε με τον βραβευμένο ποιητή και καθηγητή Ιστορίας στο Deree, Χάρη Βλαβιανό, για τη λογοτεχνία στον σύγχρονο κόσμο, τη δημοκρατία και τους κινδύνους που καραδοκούν, για τους αγώνες των γυναικών και την περίπλοκη σχέση θρησκείας και φύλου, επιβεβαιώνοντας τη φήμη της ως παρεμβατικής διανοούμενης (παρότι δεν την αρέσει ο όρος, όπως είπε), εκπλήσσοντας παράλληλα με το ανατρεπτικό χιούμορ της.

Η πολυβραβευμένη και πολυμεταφρασμένη συγγραφέας περίπου 50 έργων μυθοπλασίας, ποίησης, δοκιμίων, η Ατγουντ, που πλάθει τις δυστοπικές ιστορίες του μέλλοντός μας, είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στο ελληνικό κοινό. Ακόμα και όσοι δεν έχουν διαβάσει τα έργα της, τη γνωρίζουν από την περίφημη «Ιστορία της θεραπαινίδας» (εκδ. Ψυχογιός), που έκανε θραύση στην τηλεοπτική της μεταφορά. Το μυθιστόρημα γράφτηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1980 και αναφέρεται στη Δημοκρατία του Γαλδαάδ, που διοικείται από μια διεστραμμένη δράκα ανθρώπων, οι οποίοι εφαρμόζουν με θρησκευτική ευλάβεια αποσπάσματα της Βίβλου και αντιμετωπίζουν τις γυναίκες ως ιδιοκτησία του κράτους και όργανα αναπαραγωγής.

Στην ίδια άρεσε η τηλεοπτική μεταφορά και η ερμηνεία της Ελίζαμπεθ Μος, όπως είπε, ενώ παρατηρεί πως διίστανται οι απόψεις κατά πόσο η θρησκευτική, μισογυνική δυστοπία που περιγράφει το μυθιστόρημά της μπορεί να αποτελεί πραγματική απειλή για τις σύγχρονες κοινωνίες: «Στην Αμερική, υπάρχουν αυτοί που λένε ότι “αυτά τα πράγματα δεν μπορούν να συμβούν ποτέ σε μια φιλελεύθερη δημοκρατία σαν τη δική μας”. Στη Δυτική Ακτή, όμως, που παραδοσιακά προηγείται των εξελίξεων, ακούς όλο και συχνότερα ότι το The Handmaid’s Tale είναι ήδη εδώ». Ωστόσο, δηλώνει αισιόδοξη για το μέλλον της δημοκρατίας. «Και οι τυραννίες είναι εύθραυστες», ανέφερε.

Οταν ρωτήθηκε από τον Χάρη Βλαβιανό για το φαινόμενο της cancel culture, η Ατγουντ σχολίασε: «Το σχήμα έχει κάπως έτσι: στην κορυφή είναι η τυραννία, στο κατώτατο επίπεδο είναι το χάος και στη μέση εντοπίζουμε τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Το cancelling προωθήθηκε στα social media από ανθρώπους στον προοδευτικό χώρο, αλλά βλέπουμε ότι τώρα χρησιμοποιείται από τους συντηρητικούς, ώστε αυτοί να απαγορεύουν βιβλία. Οταν εφευρίσκεις ένα όπλο, ο αντίπαλός σου θα το πάρει και θα το χρησιμοποιήσει εναντίον σου. Σε κάθε περίπτωση, πίσω από την έννοια της απαγόρευσης και της λογοκρισίας υπάρχει πάντα το ίδιο σκεπτικό προς την αντίθετη άποψη: “Δεν σου επιτρέπω να μιλήσεις”. Εμείς οφείλουμε να παραμείνουμε μετριοπαθείς».

Μόλις πριν από έναν μήνα κυκλοφόρησε η νέα συλλογή διηγημάτων της Ατγουντ, «Old Babes in the Wood», όπου μεταξύ άλλων ανοίγει διάλογο με τον Τζορτζ Οργουελ, τον συγγραφέα που άλλαξε τη ζωή της όταν σε ηλικία περίπου 10 ετών διάβασε τη «Φάρμα των ζώων». Η ίδια αποκάλυψε ότι έχει διαβάσει Καβάφη, ενώ για τα βιβλία που τη διαμόρφωσαν επανέλαβε πως επηρεάστηκε από την ελληνική μυθολογία, τη Βίβλο, τον Σέξπιρ. Στα 16 της χρόνια ανακάλυψε την «Οδύσσεια», ενώ έγραψε την «Πηνελοπιάδα» θέλοντας να ακουστεί η ιστορία της Πηνελόπης μέσα από μια γυναικεία φωνή, τονίζοντας τα θετικά και τα αρνητικά της ηρωίδας. Οταν σπούδαζε ήρθε σε επαφή με τα μυθιστορήματα του 19ου αιώνα και της έκανε εντύπωση «ότι δεν υπάρχει σεξ στις σελίδες, τίποτε δεν συμβαίνει και ξαφνικά η ηρωίδα κάνει παιδί».

Οταν γράφει, νιώθει σαν να μπαίνει στο νερό της θάλασσας, σιγά σιγά, μια μπρος, μια πίσω, όπως μας έδειξε παραστατικά. Η υστεροφημία δεν την απασχολεί «αφού δεν θα είμαι εδώ», ενώ της έκανε εντύπωση όταν είδε τη μορφή της σε γραμματόσημο, «αφού δεν έχω πεθάνει»… Φαντάζεται ότι στο μέλλον θα συνυπάρχουν στις βιβλιοθήκες βιβλία που έχουν γραφτεί από ανθρώπινο χέρι και βιβλία από τεχνητή νοημοσύνη. «Η συγγραφή είναι μια πράξη ελπίδας» τόνισε μιλώντας για τη συμμετοχή της στο εγχείρημα Future Library, μια πρωτότυπη βιβλιοθήκη με 100 χειρόγραφα καταξιωμένων συγγραφέων, που θα τυπωθούν το 2114, με χαρτί από 1.000 έλατα τα οποία φυτεύτηκαν στο δάσος έξω από το Οσλο. Μέχρι τότε κανείς δεν θα ξέρει το περιεχόμενό τους. «Εφτασα με το κουτί μου σφραγισμένο το 2014 στο Οσλο και στο τελωνείο με ρώτησαν “τι έχει μέσα;”. Τους απάντησα, θα το μάθετε σε 100 χρόνια!».

Η εκδήλωση έκλεισε με το ποίημά της «Σειρήνα που κλωσάει τα αβγά της» – εκείνη το διάβασε στα αγγλικά και ο Χάρης Βλαβιανός στην ελληνική μετάφραση που πραγματοποίησε ο ίδιος. Η Μάργκαρετ Ατγουντ έφυγε με μια αγκαλιά λουλούδια, συγκινημένη από το χειροκρότημα και την αγάπη του κοινού, και κατευθύνεται στην Κρήτη για διακοπές, μαζί με την κόρη και την εγγονή της.