Λαϊκή κιθάρα, Μπούλες και πανηγύρια

Εθιμα, παραδόσεις, πρωτότυπες μέθοδοι καλλιέργειας ή ψαρέματος, αντικείμενα, τραγούδια και χοροί που αποτυπώνουν τη λαϊκή έκφραση της χώρας, διατηρήθηκαν από τις ανθρώπινες κοινότητες και παραδίδονται στις επόμενες γενιές, ανήκουν στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας.

Το αποκριάτικο έθιμο Γενίτσαροι και Μπούλες, η λαϊκή κιθάρα, οι φακές Εγκλουβής Λευκάδας, το ολυμπίτικο γλέντι στην Κάρπαθο είναι ορισμένα από τα 16 νέα στοιχεία που εγγράφονται στο Εθνικό Ευρετήριο Αϋλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, όπως ανακοίνωσε χθες το υπουργείο Πολιτισμού. Το ΥΠΠΟΑ, μέσω της αρμόδιας Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, εφαρμόζει τη Σύμβαση για τη Διαφύλαξη της Αϋλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, UNESCO 2003. Από το 2008 μέχρι σήμερα έχουν εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο 39 στοιχεία και από χθες προστέθηκαν άλλα 16.

Τα νέα στοιχεία είναι τα εξής:

1. Γενίτσαροι και Μπούλες: Αποκριάτικο έθιμο στην πόλη της Νάουσας, που τελείται από άνδρες, ένας εκ των οποίων υποδύεται τη γυναικεία μορφή (νύφη-μπούλα).

2. Λαϊκή κιθάρα: η ακουστική κιθάρα, που πρωταγωνίστησε στον χώρο του αστικού λαϊκού τραγουδιού από τις αρχές του 20ού αιώνα, υπήρξε καταλυτική για τη διαμόρφωση και εξέλιξη του ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού.

3. Μεσοσπορίτισσα (Ελευσίνα): Την παραμονή των Εισοδίων της Θεοτόκου (20/11) ψάλλεται ο πανηγυρικός εσπερινός στο εκκλησάκι της Παναγίτσας, εντός του αρχαιολογικού χώρου της Ελευσίνας, όπου τελούνταν και τα Ελευσίνια Μυστήρια.

4. Πρακτικές διαχείρισης του νερού στο οροπέδιο Λασιθίου Κρήτης. Η τεχνογνωσία των αντλητικών ανεμόμυλων: αποτέλεσαν τεχνική καινοτομία την εποχή που κατασκευάστηκαν.

5. Φακές Εγκλουβής Λευκάδας: Σε υψόμετρο 730 καλλιεργούνται οι φημισμένες φακές. Η γνώση της καλλιέργειάς και της αξιοποίησής τους ως τροφής καθορίζει τη συλλογική μνήμη και την ταυτότητα των Εγκλουβησιάνων.

6. Πορσάνικο μαχαίρι Λευκάδας: Ιδιαίτερη τεχνοτροπία μαχαιροποιίας που αναπτύχθηκε από τους Ενετούς 1684-1789. Σήμερα αναβιώνει ως παραδοσιακό επάγγελμα αλλά και ως παράγοντας που συμβάλλει στη βιώσιμη τοπική ανάπτυξη.

7. Αργκουτσάρια (Κλεισούρα Καστοριάς): Δρώμενο-έθιμο που τελείται την ημέρα της Πρωτοχρονιάς. Συμμετέχουν αποκλειστικά μεταμφιεσμένοι άνδρες οι οποίοι φορούν θηριόμορφες προσωπίδες και χορεύουν στους κεντρικούς δρόμους.

8. Το πανηγύρι της Αγίας Αγάθης, στο Αιτωλικό: Συνδέεται με τη μνήμη της απελευθέρωσης του Αιτωλικού. Διαρκεί πέντε ημέρες (από 23 Αυγούστου) με ολονύχτια γλέντια και εκδηλώσεις αναπαραστατικού χαρακτήρα της επανάστασης του 1821.

9. Τυροκομία Λήμνου (μελίχλωρο/μελίπαστο): Η τεχνογνωσία της παρασκευής του παραδοσιακού τυριού και η αξιοποίησή του ως τροφίμου και ως μέσου συναλλαγών το συνδέει με τη συλλογική ταυτότητα των κοινοτήτων της Λήμνου.

10. Ψάρεμα με σταφνοκάρι, στο Αιτωλικό: Η συγκεκριμένη τεχνογνωσία ψαρέματος (με βάρκα που πλέει στα ρηχά) μεταδίδεται από γενιά σε γενιά και μπορεί να διαφυλαχθεί ως παράγοντας βιώσιμης διαχείρισης του ευαίσθητου οικοσυστήματος της λιμνοθάλασσας.

11. Η αγχιαλίτικη παράδοση καλλιέργειας του αμπελιού από την Αγχίαλο ανατολικής Ρωμυλίας στη Νέα Αγχίαλο Μαγνησίας.

12. Κύκλες: Ο παραδοσιακός κυκλικός χορός των χωριών Βαπτιστής και Χουλιαράδες Ιωαννίνων (29/8 και 8/9 αντίστοιχα) χορεύεται και τραγουδιέται χωρίς τη συνοδεία οργάνων.

13. Η καλλιέργεια και επεξεργασία των ανατολικών καπνών (Μακεδονία, Θράκη). Σήμερα καταβάλλονται προσπάθειες για την ανάδειξη της συλλογικής μνήμης, αλλά και των εναλλακτικών χρήσεων του καπνού (γαστρονομία, κοσμητολογία κτλ.).

14. Ολυμπίτικο γλέντι (Κάρπαθος): τελετουργικό γλέντι με αφηγηματικά και αυτοσχέδια διαλογικά τραγούδια, που συνιστά τη διαχρονική έκφραση της κοινοτικής ζωής των απανταχού Ολυμπιτών.

15. «Μεταφέροντας τον Αη Γιώργη από τα Ανω στα Κάτω Δολιανά Αρκαδίας και αντίστροφα»: η μεταφορά της εικόνας του Αη Γιώργη γίνεται εορταστικά και τελετουργικά και αποτελεί την πιο σημαντική ετήσια συνάντηση των Δολιανιτών.

16. Κεραμική παράδοση της οικογένειας Κουρτζή: ιδρύθηκε από τον Παναγιώτη Κουρτζή στην Αγιάσο της Λέσβου το 1820. Ξεκίνησε σαν οικοτεχνία και εξελίχθηκε τον 20ό αιώνα στη φημισμένη βιοτεχνία.