Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Πεθαίνουμε... αλλά γεννάμε λέξεις»

Τόνι Μόρισον:1931-2019

AP Photo/Kathy Willens, File
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Πεθαίνουμε... αλλά γεννάμε λέξεις»

  • A-
  • A+
Σε ηλικία 88 ετών έφυγε από τη ζωή η κορυφαία συγγραφέας, η πρώτη Αφροαμερικανή που τιμήθηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας, μια δυνατή φωνή ενάντια στον ρατσισμό και τη λογοκρισία.

«Πεθαίνουμε. Αυτό μπορεί να είναι το νόημα της ζωής. Αλλά γεννάμε λέξεις. Αυτό μπορεί να είναι το μέτρο της ζωής μας...». Με αυτά τα λόγια η Τόνι Μόρισον είχε παραλάβει το βραβείο Νόμπελ το 1993. Ιστορική στιγμή, ήταν η πρώτη Αφροαμερικανή που τιμήθηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας, κορυφαία διάκριση για μια συγγραφέα που ανέδειξε τη «μαύρη» ταυτότητα, για τη δυναμική ακτιβίστρια που έδινε μάχες ενάντια στον ρατσισμό και τις ανισότητες.

Η πολυβραβευμένη και πολυδιαβασμένη Τόνι Μόρισον άφησε την τελευταία της πνοή χθες σε ηλικία 88 ετών, στο Ιατρικό Κέντρο Μοντεφιόρε της Νέας Υόρκης, ωστόσο η φωνή της δεν μπορεί να σιγήσει. Είναι το αξεπέραστο στιλ της που χαρακτηρίζεται από κοινωνική ευαισθησία, εξαίσιες περιγραφές και δυνατούς Αφροαμερικανούς ήρωες, κυρίως γυναίκες, είναι τα μυθιστορήματά της «Γαλάζια μάτια» (1970), «Sula» (1973), «Το τραγούδι του Σόλομον» (1978), «Αγαπημένη» (1988) για το οποίο τιμήθηκε με Πούλιτζερ, «Τζαζ» (1992), «Γυρισμός» (2012), τα βιβλία που έγραψε για παιδιά αλλά και τα δοκίμιά της, όπως «Φυλετική δικαιοσύνη: Η δύναμη της ράτσας», που διαβάζονται ξανά και ξανά, έχουν γίνει κλασικά.

Γεννημένη το 1931 στη μικρή πόλη Λορέιν του Οχάιο, η Κλόε Γόφορντ –όπως ήταν το πραγματικό της όνομα– ήταν το δεύτερο από τα τέσσερα παιδιά της οικογένειας. Ο πατέρας της Τζορτζ εργαζόταν κυρίως ως ηλεκτροκολλητής, ενώ η μητέρα της ήταν μέλος της χορωδίας στην Αφρικανική Επισκοπική Εκκλησία των Μεθοδιστών. Η Τόνι Μόρισον έχει τονίσει σε συνεντεύξεις της πως οι γονείς της τής εμφύσησαν την αγάπη για το διάβασμα, τη μουσική και την αφροαμερικανική παράδοση.

Η συνοικία όπου μεγάλωσε ήταν πολυφυλετική: οι γείτονές της, εκτός από Αφροαμερικανοί, ήταν Πολωνοί, Ιταλοί και Εβραίοι. Ισως το συγκεκριμένο περιβάλλον να βοήθησε τη Μόρισον να μην αισθανθεί κατώτερη ή διαφορετική παρ' όλο που ήταν η μόνη Αφροαμερικανή στην τάξη. «Ημουν η μόνη μαύρη μαθήτρια και η μόνη που ήξερε να διαβάζει», έχει δηλώσει σε συνέντευξή της στους New York Times.

Σπούδασε αγγλική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Howard και στη συνέχεια στο Cornell, απ’ όπου έλαβε τον μεταπτυχιακό της τίτλο το 1955. Το 1957 επιστρέφει στο Howard University ως καθηγήτρια και παντρεύεται τον Χάρολντ Μόρισον, αρχιτέκτονα από την Τζαμάικα, με τον οποίο απέκτησαν δύο παιδιά, ενώ όταν χώρισαν η ίδια μετακόμισε στη Νέα Υόρκη για να εργαστεί ως επιμελήτρια βιβλίων και στη συνέχεια ως υπεύθυνη εκδόσεων στον εκδοτικό οίκο Random House. Από τότε έδωσε βαρύτητα στην έκδοση Αφροαμερικανών συγγραφέων και αφού συνεργάστηκε με την ακτιβίστρια Αντζελα Ντέιβις και τον πυγμάχο Μοχάμεντ Αλι στη συγγραφή των αυτοβιογραφικών τους έργων, θα εκδώσει το 1970 το πρώτο της μυθιστόρημα, «Γαλάζια μάτια», επιλέγοντας το ψευδώνυμο «Τόνι» προς τιμήν του Αγιου Αντώνιου.

Αν η ιστορία της μικρής μαύρης που λαχταρούσε να έχει γαλάζια μάτια προκάλεσε αμφιλεγόμενα συναισθήματα στους αναγνώστες –η Μόρισον είχε δηλώσει ότι έγραψε το βιβλίο που θα ήθελε να διαβάσει–, το δεύτερο μυθιστόρημά της «Sula» είχε θερμή υποδοχή από το κοινό και τους κριτικούς. Εξίσου αγαπήθηκε και «Το τραγούδι του Σόλομον» (βραβείο National Books Critics Circle Award), μέχρι και ο τέως πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα έχει πει πως είναι ένα από τα βιβλία που τον διαμόρφωσαν.

Η Τόνι Μόρισον δίδαξε δημιουργική γραφή στο Πρίνστον, έγραψε το θεατρικό έργο «Dreaming Emmett», το λιμπρέτο της όπερας «Margaret Garner» που ξετυλίγει μια τραγική ιστορία δουλείας, αλλά και βιβλία για παιδιά μαζί με τον γιο της Σλέιντ, ο οποίος έφυγε από τη ζωή το 2010 χτυπημένος από τον καρκίνο. Τότε η Μόρισον βρήκε παρηγοριά στη γραφή. Το 2012 κυκλοφορεί ο «Γυρισμός», αφιερωμένος στον Σλέιντ, ενώ γράφει το λιμπρέτο για την όπερα «Desdemona», μια σύγχρονη «φεμινιστική» εκδοχή του σεξπιρικού Οθέλου, η οποία ανεβαίνει σε σκηνοθεσία Πίτερ Σέλαρς στο Λονδίνο και τη Βιέννη. Την ίδια χρονιά λαμβάνει το Προεδρικό Μετάλλιο της Ελευθερίας από τον τότε πρόεδρο, προσωπικό φίλο και θαυμαστή της, Μπαράκ Ομπάμα.

Οπως διαβάζουμε στο σάιτ των εκδόσεων Παπαδόπουλος, απ' όπου κυκλοφορούν τα έργα της σε μετάφραση της Κατερίνας Σχινά: «Η βράβευση της Τόνι Μόρισον με το Μετάλλιο της Ελευθερίας ήταν κάτι περισσότερο από αυτονόητη, αφού το συγγραφικό της έργο έχει ρίξει φως στις πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας της "μαύρης κοινότητας" των ΗΠΑ, από τα χρόνια της δουλείας ώς τον σκοταδισμό της δεκαετίας του ’50 και τον παράλογο Πόλεμο της Κορέας που στοίχισε τη ζωή σε 58.000 Αμερικανούς».

«Παράλληλα, η Μόρισον αποτελεί μία από τις πιο δυνατές φωνές ενάντια στη λογοκρισία: Οταν το 2009 ένα από τα βιβλία της απαγορεύτηκε από τη διδακτέα ύλη ενός σχολείου στο Μίσιγκαν, ανέλαβε την αρχισυνταξία μιας συλλογής δοκιμίων για τη λογοκρισία και τη δύναμη του γραπτού λόγου, με τίτλο "Burn the Book", ενώ σε ομιλία της στο πλαίσιο του Συμβουλίου για την Ελευθερία του Λόγου (Free Speech Council) δήλωσε: "Η σκέψη πως δεν θα γράφονται μυθιστορήματα, πως τα ποιήματα θα σιγοψιθυρίζονται από φόβο μην ακουστούν από τους λάθος ανθρώπους, πως οι στοχαστές δεν θα προκαλούν την εξουσία με τα ερωτήματά τους, πως δεν θα γυρίζονται ταινίες και τα θεατρικά έργα δεν θα βρίσκουν σκηνή να τα φιλοξενήσει, είναι μια σκέψη που με προβληματίζει σε βαθμό τρόμου. Σαν να προσπαθούμε να περιγράψουμε τον κόσμο με αόρατο μελάνι"».


Info: Τα μυθιστορήματα της Τόνι Μόρισον έχουν κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Νεφέλη, Οδυσσέας, Παπαδόπουλος

ART - ΝΕΑ
Ο κριτικός που θεοποίησε τον Σέξπιρ
Ο κορυφαίος Αμερικανός κριτικός λογοτεχνίας, ο επιδραστικός Χάρολντ Μπλουμ, που το έργο του θαυμάστηκε αλλά και επικρίθηκε έντονα, άφησε την τελευταία του πνοή τη Δευτέρα, σε νοσοκομείο στο Νew Haven. Hταν 89...
Ο κριτικός που θεοποίησε τον Σέξπιρ
ART - ΝΕΑ
«Ηταν εθνικός θησαυρός»
O πνευματικός και πολιτικός κόσμος -κυρίως στις ΗΠΑ- αποχαιρετά με συγκινητικές αναρτήσεις στα social media και με άρθρα στον Τύπο τη μεγάλη συγγραφέα, βραβευμένη με Νόμπελ και Πούλιτζερ, τη δυνατή φωνή των...
«Ηταν εθνικός θησαυρός»
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Αν τελειώσω εγώ, θα τελειώσει κι ο Μονταλμπάνο»
Από τους πιο δημοφιλείς συγγραφείς της Ιταλίας, ιδιαίτερα αγαπητός στο ελληνικό κοινό, ο Αντρέα Καμιλέρι, δημιουργός του εμβληματικού επιθεωρητή Μονταλμπάνο έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 94 ετών. Από τα μέσα...
«Αν τελειώσω εγώ, θα τελειώσει κι ο Μονταλμπάνο»
ART - ΝΕΑ
Πέθανε η βραβευμένη συγγραφέας Νίκη Αναστασέα
Στα 72 της χρόνια έφυγε από τη ζωή η συγγραφέας Νίκη Αναστασέα, που έχει βραβευθεί για δύο μυθιστορήματά της. Εκτός από το συγγραφικό της έργο, είχε δουλέψει πολλά χρόνια στον χώρο του βιβλίου ως βιβλιοπώλης,...
Πέθανε η βραβευμένη συγγραφέας Νίκη Αναστασέα
ART - ΝΕΑ
«Πιο εύκολα μετράς τον μισθό σου, παρά την ψυχική ευημερία»
Το «τρομερό παιδί» της γαλλικής διανόησης, ο 70χρονος συγγραφέας και δοκιμιογράφος Πασκάλ Μπρικνέρ στη συνάντηση με τους αναγνώστες του είχε πολλά να πει για τη φιλοσοφία και τον έρωτα, τη δημοκρατία και τον...
«Πιο εύκολα μετράς τον μισθό σου, παρά την ψυχική ευημερία»
ART - ΝΕΑ
Ο νομπελίστας που αγαπήθηκε και αμφισβητήθηκε
Πέθανε στα 85 του χρόνια ο μεγάλος συγγραφέας Β. Σ. Νάιπολ, ινδικής καταγωγής, που γεννήθηκε στο Τρινιντάντ και έζησε στην Αγγλία έχοντας στην καρδιά του έργου του τον μετα-αποικιοκρατικό κόσμο. Η αυστηρή του...
Ο νομπελίστας που αγαπήθηκε και αμφισβητήθηκε

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας