Στάση για νερό στο κρηναίο του μετρό

Εκαναν στάση για νερό στο… Κρηναίο του σταθμού μετρό της Αγίας Σοφίας. Υστερα από 32 χρόνια συνεχούς και εργώδους εργασίας, ανασκαφών και ανακοινώσεων λαμπρών ευρημάτων από τη γη της Μακεδονίας, η φετινή συνάντηση του Συνεδρίου για το Αρχαιολογικό Εργο από τον Εβρο μέχρι τη Φλώρινα ήταν φτωχότερη από ποτέ σε ανακοινώσεις –μόλις 37– αν και συμμετείχαν 73 σύνεδροι.

Και αυτό διότι αξιοποιήθηκαν και μελετήθηκαν παλαιότερα ευρήματα, προηγούμενων ετών, βάζοντας φέτος στο κέντρο των ανακοινώσεων τις «Χωροταξία και Πολεοδομία. Δημόσια και ιδιωτική αρχιτεκτονική». Παρά ταύτα το μοναδικό όσο και εντυπωσιακό κρηναίο/νυμφαίο της ύστερης αρχαιότητας, που αποκαλύφθηκε από τα έργα του μετρό στη συμβολή του Decumanus Maximus με τον cardo της σημερινής οδού Αγίας Σοφίας στη Θεσσαλονίκη, έκλεψε την παράσταση.

Δικαίως πάντως τονίστηκε ότι αυτό που ξεκίνησε το 1987 ως ενημέρωση μεταξύ ερευνητών (έμπνευση της τότε διευθύντριας της ΙΣΤ’ ΕΠΚΑ Ιουλίας Βοκοτοπούλου και του καθηγητή Δημήτρη Παντερμαλή) εξελίχθηκε και όχι μόνο προσέλκυσε το ενδιαφέρον κοινού και μέσων ενημέρωσης αλλά σήμερα αποτελεί την πλέον συνεπή αρχαιολογική συνάντηση διεθνώς.

Και σωστά η υφυπουργός Μακεδονίας-Θράκης Ελευθερία Χατζηγεωργίου τόνισε στον χαιρετισμό της πως το υπουργείο θα βρίσκεται δίπλα στους αρχαιολόγους «σε κάθε προσπάθειά σας για την ανάδειξη και προώθηση της πολιτισμικής μας κληρονομιάς, διατηρούμε ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας μας και προσδοκούμε σε μια εποικοδομητική συνεργασία με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς αλλά και τις τοπικές κοινωνίες».

Μπορεί η Πολυξένη Αδάμ-Βελένη να είναι σήμερα προϊσταμένη της Γενικής Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του υπουργείου Πολιτισμού, ωστόσο εργάστηκε και ως επικεφαλής της ομάδας αρχαιολόγων, και ανακοίνωσε χθες τα συμπεράσματα από την ανασκαφή και την αποκάλυψη του κρηναίου όσο και των νέων δεδομένων για την ελληνιστική Θεσσαλονίκη. Τις σχετικές ανακοινώσεις συνυπογράφουν οι: Τάνια Πρωτοψάλτη, Στέλλα Βασιλειάδου, Σταυρούλα Τζεβράνη και Ζάκι Αλ Σααγιάχ.

Το συμπέρασμα της ανασκαφικής ομάδας για το νυμφαίο διατυπώθηκε κατηγορηματικά: «Το πιόσχημο νυμφαίο του Σταθμού της Αγίας Σοφίας ανήκει στον τύπο με θεατρική πρόσοψη (scaenae frons) και αποτελεί μία από τις πιο μνημειακές δημιουργίες αυτού του τύπου και λειτουργίας κτιρίων. Το μέγεθός του, που επιβάλλεται με τον όγκο και το ύψος του, θα το καθιστούσε ορατό από παντού, καθώς αποτελεί το πιο μνημειακό μέχρι τώρα νυμφαίο της πόλης και ένα από τα πιο επιβλητικά του ρωμαϊκού κόσμου.

Ακολουθεί τα πρότυπα των νυμφαίων της ρωμαϊκής αρχαιότητας, όπως το περίφημο Septizodium της Ρώμης, το πολυτελές νυμφαίο της Μιλήτου, το Υδρεκδοχείον ή το Νυμφαίο του Τραϊανού στην Εφεσο ή ακόμη το τριώροφο νυμφαίο της Ασπένδου, τα οποία αποτελούν και τα πιο κοντινά παράλληλα με αυτό της Θεσσαλονίκης». Με τέτοια περιγραφή λίγο ακόμη και θα ξεκινήσουμε αγώνα στη Θεσσαλονίκη να συνδεθεί με το δίκτυο υδροδότησης της πόλης για να ξεδιψάνε οι σύγχρονοι Θεσσαλονικείς που θα μπαινοβγαίνουν ως επιβάτες στο μετρό.

Από τα ανασκαφικά δεδομένα προέκυψε ότι η ανέγερση του νυμφαίου χρονολογείται στα χρόνια του διαδόχων του Μ. Κωνσταντίνου στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα και ανήκει στο ίδιο οικοδομικό πρόγραμμα με τον μαρμαρόστρωτο δρόμο, που αποκαλύφθηκε στο βόρειο μισό του κελύφους του ίδιου σταθμού. Εγιναν βέβαια και μετασκευές κατά τον 5ο και 6ο αι., ενώ μάλλον παρέμεινε σε δημόσια χρήση τουλάχιστον έως τον 7ο αι.

Οι διαστάσεις του είναι εντυπωσιακές. Οπως ανακοίνωσε η κ. Βελένη είναι «μήκους 19,37 μ. στον άξονα Α-Δ και 5,36 μ. στον άξονα Β-Ν, από το οποίο αποκαλύφθηκε εντός του σκάμματος ο τοίχος στον άξονα Α-Δ [ορατού μήκους 15,45 μ., πλάτους 1,85 μ. και ύψους 2,85 μ.] και το δυτικό σκέλος του Π. Οι τοίχοι του είναι ισχυροί, κτισμένοι με μικτή τοιχοποιία, στο πάχος της οποίας διαγράφονται ημικυκλικές κόγχες, δύο στον δυτικό τοίχο και εννιά στον βόρειο, που βρέθηκαν τοιχισμένες. Στον κατά μήκος τοίχο διαμορφώνεται καθ’ ύψος δεύτερη σειρά κογχών, εναλλάξ ελλειψοειδών-ορθογώνιων και ημικυκλικών σε υποχώρηση. Ισως το κτίριο να διέθετε καθ’ ύψος τουλάχιστον άλλον ένα όροφο…».

Ας σημειωθεί, ακόμη, ότι για τις ανάγκες κατασκευής της εισόδου του μετρό, «το κρηναίο/νυμφαίο αποσπάστηκε και μετά την ολοκλήρωση των τεχνικών εργασιών θα επανέλθει στη θέση του, ανατολικά της πλατείας, αποκαθιστώντας το μνημειακό αρχιτεκτονικό σύνολο, σε άμεση συνάφεια και επικοινωνία με τον αρχαιολογικό χώρο». Στην πολυσέλιδη ανακοίνωση υπάρχουν αναλυτικότερα στοιχεία και για τον τρόπο που το νερό έφτανε στο κρηναίο, ενώ το παράπονο των ανασκαφέων είναι ότι «δυστυχώς δεν σώθηκε το όνομα του χορηγού».

Να τονίσουμε, τέλος, πως στη δεύτερη ανακοίνωση σχετικά με την ελληνιστική Θεσσαλονίκη η αρχαιολογική ομάδα πρόσθεσε νέα στοιχεία που αποκαλύφθηκαν από τις εργασίες για το μετρό στις υποθέσεις για τα όρια της πόλης κατά την ίδρυσή της.