Μοναδικό μνημείο σε παγκόσμιο επίπεδο, το Ευπαλίνειο Υδραγωγείο στο Πυθαγόρειο της Σάμου κατασκευάστηκε στα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ., λειτούργησε διαρκώς για 1.110 χρόνια και θεωρείται εξαιρετικό δείγμα ανθρώπινης κατασκευαστικής ικανότητας.
Κάτω από τους ορεινούς όγκους οι αρχαίοι, υπό τις οδηγίες του Μεγαρίτη μηχανικού Ευπαλίνου, κατάφεραν να τρυπήσουν το βουνό σε βάθος 180 μέτρων και να ανοίξουν ένα αμφίστομο όρυγμα μήκους 1.036 μέτρων με διάμετρο 1.80 χ 1,80 μέτρα.
Τις επόμενες ημέρες πρόκειται να λειτουργήσει και πάλι, καθώς τα τελευταία χρόνια ήταν κλειστό, ενώ για πρώτη φορά οι επισκέπτες θα μπορούν να περπατήσουν σε όλο το μήκος του. Χθες η υπουργός Πολιτισμού Λυδία Κονιόρδου επισκέφτηκε το μνημείο (για δεύτερη φορά μέσα μικρό διάστημα) συνοδευόμενη από τεχνικό κλιμάκιο του υπουργείου Πολιτισμού, τον βουλευτή του Σύριζα Δημήτρη Σεβαστάκη, τη δημοτική αρχή, τοπικούς παράγοντες και ενημερώθηκε από τους μελετητές για την ολοκλήρωση του έργου.
Η λειτουργία του θα ξεκινήσει το συντομότερο (πιθανόν και την Παρασκευή) καθώς ολοκληρώθηκαν οι εργασίες αποκατάστασης, συντήρησης και ανάδειξής του.
Το όρυγμα του Ευπαλίνου θεωρείται σπουδαίο τεχνικό επίτευγμα και η διάνοιξή του πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στην ιστορία με βασικούς μαθηματικούς υπολογισμούς και απλά όργανα μέτρησης. Συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα τεχνικά έργα της αρχαιότητας.
Εκτιμάται ότι ο σκοπός του ορύγματος ήταν όχι μόνο να μεταφέρει νερό από την πηγή πίσω από το βουνό προς την πρωτεύουσα της Σάμου (σημερινό Πυθαγόρειο), αλλά αυτό να πραγματοποιείται με τρόπο που δεν ήταν ανιχνεύσιμος από επιδρομείς, οι οποίοι θα μπορούσαν εύκολα, αν έβλεπαν τον επιφανειακό αγωγό, να τον καταστρέψουν και να στερήσουν την πόλη από το βασικό αγαθό.
Το εκπληκτικό στη διάνοιξη της σήραγγας είναι ότι η λάξευση έγινε ταυτόχρονα και από τις δύο πλαγιές του λόφου βόρεια και νότια. Τα δύο συνεργεία συναντήθηκαν περίπου στο μέσον της σήραγγας με μικρή απόκλιση από την ευθεία. Και να σκεφτεί κανείς ότι τα συνεργεία της εποχής δούλευαν με σφυρί και καλέμι ενώ υπολογίζεται ότι χρειάστηκαν 8-10 χρόνια για να ολοκληρώσουν το έργο. Οσο για τον φωτισμό στο εσωτερικό της σήραγγας, χρησιμοποιούσαν λύχνους λαδιού.
Τα δύο συνεργεία λαξεύοντας τον βράχο συναντήθηκαν ενδιαμέσως, ακριβώς κάτω από την κορυφή του βουνού, με ελάχιστη απόκλιση των δύο τμημάτων από την ευθεία. Οι εικόνες στο εσωτερικό του ορύγματος είναι εντυπωσιακές με λαξεύματα στους τοίχους που αποκαλύπτουν την ιστορία του.
Από εδώ και στο εξής θα μπορούν να το θαυμάσουν οι σύγχρονοι επισκέπτες καθώς το έργο αποκατάστασης ολοκληρώθηκε με επιτυχία ενώ αυτές τις ημέρες ολοκληρώνονται από το υπουργείο Πολιτισμού οι διαδικασίες της πρόσληψης των υπαλλήλων που θα το στελεχώσουν. Να σημειώσουμε ότι από το 1992 περιλαμβάνεται στον κατάλογο των μνημείων της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Unesco.
