Η Αλγερία με τη ματιά του Μπουρντιέ

Στρατιώτης του γαλλικού στρατού ήταν ο Πιερ Μπουρντιέ, κατά τον πόλεμο της ανεξαρτησίας της Αλγερίας. Μετά τη λήξη της θητείας του, ο ανήσυχος νεαρός κοινωνιολόγος έμεινε στην Αλγερία για να ερευνήσει και να διδάξει και εκεί ανακάλυψε έναν καλό σύντροφο: τη φωτογραφία.

Αρχισε να φωτογραφίζει όχι μόνο για να χρησιμοποιήσει την εικόνα ως υλικό τεκμηρίωσης και αναφοράς, αλλά και για να αποτυπώσει σκηνές που του κέντριζαν την προσοχή. Ηταν μια αποκάλυψη για τον ίδιο. Τα ντοκουμέντα που είχε μπροστά του ήταν η απώλεια και η φτώχεια ως αποτέλεσμα του πολέμου…

Ο Πιερ Μπουρντιέ θυμάται να συναντά μερικούς χωρικούς κάτω από μια ελιά και να του περιγράφουν πόσο άλλαξε ο πόλεμος τη ζωή τους. Του εκμυστηρεύτηκαν όσα είχαν χάσει και ο ίδιος κατέγραψε την καταστροφή προκειμένου να την αναλύσει με τις μεθόδους που είχε στη διάθεσή του, με ένα είδος ανευθυνότητας, όπως είπε χρόνια αργότερα. Ηταν μια «ακαδημαϊκή ανευθυνότητα», συνειδητοποίησε εκ των υστέρων…

Για πρώτη φορά το ελληνικό κοινό θα έχει την ευκαιρία να δει αυτές τις μοναδικές φωτογραφίες του Μπουρντιέ, μαρτυρίες της περιόδου 1958-1961, στην έκθεση με τίτλο «Εικόνες της Αλγερίας», που εγκαινιάζεται την ερχόμενη Πέμπτη στο καφέ του Γαλλικού Ινστιτούτου (Σίνα 31).

Η έκθεση, που παρουσιάστηκε από το Jeu de Paume στο Château de Tours το 2011, μας δίνει τη δυνατότητα να ανακαλύψουμε το φωτογραφικό του έργο στο πλαίσιο της κοινωνιολογικής του δράσης, κατά την περίοδο μάλιστα του απελευθερωτικού πολέμου, και να μοιραστούμε το βλέμμα του για τον κοινωνικό κόσμο από μια άλλη οπτική γωνία.

Επειτα από τέσσερις δεκαετίες που παρέμειναν μέσα σε κιβώτια, αυτές οι φωτογραφίες μαρτυρούν ένα ταξίδι μύησης και μια βαθιά βιογραφική μετατροπή που λειτουργεί ως αφετηρία μιας εξαιρετικής επιστημονικής και διανοητικής διαδρομής. Νιώθοντας εντελώς ανυπεράσπιστος μπροστά σε αυτό το τεράστιο κοινωνικό εργαστήριο σε κατάσταση πολέμου, που κάνει την επιτόπια έρευνα μια πραγματική περιπέτεια, ρίχτηκε αναπόφευκτα στη δουλειά, δοκίμασε και χρησιμοποίησε όλες τις πιθανές τεχνικές εθνολογικής και κοινωνιολογικής έρευνας.

Ο Μπουρντιέ, ορκισμένος εχθρός της γαλλικής αποικιοκρατίας και της στρατιωτικής καταστολής, διεξήγαγε ριζικά πολιτικοποιημένες και στρατευμένες έρευνες: ήθελε να είναι μάρτυρας όλων όσα παρατηρούσε και να κατανοήσει έναν αποπροσανατολισμένο, αντιφατικό και αναχρονιστικό κοινωνικό κόσμο.

Το αντικείμενο των φωτογραφιών του και τα κοινωνιολογικά τους μηνύματα, οι συνέπειες μιας οικονομικής, κοινωνικής και πολιτιστικής κρίσης και τα συμπτώματα κοινωνικής παθολογίας που αυτή επέφερε ξεπερνούν κατά πολύ το συγκεκριμένο ιστορικό και εθνογραφικό πλαίσιο μέσα στο οποίο τις τράβηξε ο Γάλλος φιλόσοφος.

Σύμφωνα με τους διοργανωτές: «Στόχος της παρουσίασης των φωτογραφιών τώρα στην Αθήνα, έναν τόπο που έχει πληγεί βαθύτατα από την επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης, είναι να αποδειχθεί ότι “η μιζέρια του κόσμου” είναι έκδηλη στα πρόσωπα των γυναικών και των ανδρών και αντανακλά μια βαθιά ανθρώπινη κατάσταση πέρα από τα χωρικά και χρονικά πλαίσια».

Η έκθεση θα διαρκέσει έως τις 30 Ιουνίου και στη συνέχεια θα μεταφερθεί στη Θεσσαλονίκη. Την ημέρα των εγκαινίων, 27/4, στις 18.00 οργανώνεται στο Γαλλικό Ινστιτούτο (Auditorium Theo Angelopoulos) στρογγυλή τράπεζα με θέμα «Μια οπτική κοινωνιολογία των οικονομιών της μιζέριας».

Συμμετέχουν: Franz Schultheis, καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Saint Gall, πρόεδρος του Ιδρύματος Bourdieu. Christine Frisinghelli, υπεύθυνη της διατήρησης των φωτογραφικών αρχείων του Πιερ Μπουρντιέ στην Camera Austria International Tassadit Yacine, διευθύντρια έρευνας, EHESS. Γιώργος Νικολακάκης, καθηγητής Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης. Ηρακλής Παπαϊωάννου, διευθυντής του Μουσείου Φωτογραφίας στη Θεσσαλονίκη.

Νίκος Παναγιωτόπουλος, καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Bourdieu. (Είσοδος ελεύθερη, ταυτόχρονη μετάφραση).

  Στα ελληνικά έχουν κυκλοφορήσει τα βιβλία του Πιερ Μπουρντιέ (1930-2010): «Αντεπίθεση πυρών» (2017), «Πασκαλιανοί διαλογισμοί (2016), «Επιστήμη της επιστήμης και αναστοχασμός», «Η ανδρική κυριαρχία», «Σχεδίασμα για μια  

  αυτοανάλυση» (2007) -όλα από τις εκδόσεις Πατάκη-, «Η αίσθηση της πρακτικής» (2006, εκδ. Αλεξάνδρεια) κ.ά.