Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: Χρυσοί και πήλινοι θησαυροί του μυκηναϊκού πολιτισμού

«Η Πύλος του Νέστορα. Ενα μυκηναϊκό βασίλειο αποκαλύπτεται», στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στην ομότιτλη περιοδική έκθεση που εγκαινιάστηκε χθες και ανοίγει σήμερα για το κοινό. Μέσα από σπουδαία εκθέματα, ορισμένα εκ των οποίων παρουσιάζονται για πρώτη φορά, αναδεικνύεται ο ρόλος της Μεσσηνίας ως σημαντικού κέντρου του μυκηναϊκού κόσμου, ενώ ιδιαίτερη θέση κατέχει η ίδια η αρχαιολογική έρευνα των πρώτων ανασκαφέων των μνημείων της προϊστορικής Μεσσηνίας, που προβάλλονται ως αναπόσπαστο μέρος της αφήγησης.

Σε περίοπτη θέση βρίσκεται ο σφραγιδόλιθος από αχάτη με εγχάρακτο σχέδιο εκπληκτικής τέχνης και λεπτομέρειας. Απεικονίζει εντυπωσιακά τη σκηνή μάχης, ανάμεσα στον γυμνό και με μακριά μαλλιά πολεμιστή-ήρωα και στον εχθρό, ενώ δίπλα κείτεται νεκρό το σώμα του έτερου εχθρού. Ο σφραγιδόλιθος, μεγέθους μόλις 3,5 εκατοστών, ήρθε στο φως σκορπίζοντας ρίγη συγκίνησης και αισθήματα χαράς και θαυμασμού, όταν πριν από μερικά χρόνια οι Αμερικανοί αρχαιολόγοι Τζακ Ντέιβις και Σάρον Στόκερ, από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι, αποκάλυψαν τον ασύλητο λακκοειδή τάφο του «Γρύπα Πολεμιστή», στον λόφο του Εγκλιανού στην Πύλο.

Μαζί, η Xρυσή Σφραγίδα με παράσταση μεγαλοπρεπούς γρύπα από τον θολωτό τάφο ΙV στον Ανω Εγκλιανό, 15ος αι. π.Χ., το μοναδικό στέμμα του μυκηναϊκού κόσμου και από τα αρχαιότερα στον κόσμο, που βρέθηκε στο Μυρσινοχώρι/Ρούτσι Μεσσηνίας, και παρουσιάζονται για πρώτη φορά στο αθηναϊκό κοινό, η πήλινη πινακίδα γνωστή ως «Πινακίδα των Τριπόδων», από το Ανάκτορο του Νέστορα, περίπου 1190 π.Χ., που επιβεβαίωσε την αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β γραφής – είναι ορισμένα από τα highlights της έκθεσης, που θα προκαλέσει ουρές από Ελληνες και ξένους επισκέπτες και θα παραμείνει στο ΕΑΜ μέχρι το τέλος Οκτωβρίου 2026.

Αυτός είναι ο τρίτος σταθμός της έκθεσης που αναδεικνύει την εξέλιξη της μυκηναϊκής πολιτισμικής ταυτότητας της Μεσσηνίας, από τα διάσπαρτα κέντρα εξουσίας στην επικράτηση ενός ενιαίου βασιλείου υπό τον έλεγχο του Ανακτόρου στον Ανω Εγκλιανό, το οποίο η παράδοση συνδέει με τον ομηρικό Νέστορα. Πριν από την Αθήνα φιλοξενήθηκε στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσσηνίας, στην Καλαμάτα, και στη συνέχεια στο Μουσείο J. Paul Getty Museum στο Λος Αντζελες.

Συνολικά εκτίθενται 214 αρχαία έργα από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας και 11 από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο που συνομιλούν με επιλεγμένα έργα από τις αίθουσες μυκηναϊκών αρχαιοτήτων στη μόνιμη έκθεση του Μουσείου.

Ο αφηγηματικός άξονας της έκθεσης εκτυλίσσεται ως μια περιήγηση στον χώρο και τον χρόνο και η διαδρομή πραγματοποιείται «μέσα από αρχαιολογικά τεκμήρια που αποτυπώνουν τον πλούτο, την κοινωνική οργάνωση και τις ιδεολογικές αντιλήψεις της εποχής. Ταφικά μνημεία με εντυπωσιακά κτερίσματα, αντικείμενα κύρους και διοικητικά τεκμήρια φωτίζουν τον κόσμο των τοπικών αρχόντων και, τελικά, την ανάδυση της εξουσίας του άνακτα. Παράλληλα, αναδεικνύονται οι σχέσεις της Μεσσηνίας με τον μινωικό, τον ευρύτερο μυκηναϊκό και τον ανατολικό, μεσογειακό κόσμο.

»Ιδιαίτερη θέση κατέχει και η ίδια η αρχαιολογική έρευνα. Οι πρώτοι ανασκαφείς των μνημείων της προϊστορικής Μεσσηνίας που παρουσιάζονται στην έκθεση προβάλλονται ως αναπόσπαστο μέρος της αφήγησης, υπενθυμίζοντας ότι η γνώση για το παρελθόν είναι αποτέλεσμα αναζήτησης, τεκμηρίωσης και ερμηνείας» σημειώνουν οι διοργανωτές.

Ο επισκέπτης έχει τη δυνατότητα να έρθει σε επαφή με λιγότερο ορατές πτυχές της έρευνας μέσα από ανασκαφικά ημερολόγια, σχέδια και αρχειακές φωτογραφίες που διατρέχουν ολόκληρη την έκθεση η οποία χωρίζεται σε τρεις ενότητες.

Η πρώτη, «Μικρές ηγεμονίες, μεγάλος πλούτος (17ος-14ος αι. π.Χ.)», αναδεικνύει τις μακροχρόνιες και συστηματικές έρευνες ξένων Αρχαιολογικών Σχολών, της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας, του Πανεπιστημίου Αθηνών, της Εφορείας Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας, για τον ρόλο της Μεσσηνίας ως σημαντικού κέντρου του μυκηναϊκού κόσμου, όπου αναπτύσσονται ισχυρές τοπικές ηγεμονίες με κοινά πολιτισμικά χαρακτηριστικά και υψηλό επίπεδο οργάνωσης. Μέσα από τα πολυάριθμα και πλούσια ταφικά μνημεία αποτυπώνονται η ευημερία και η δυναμική μιας κοινωνίας που διατηρεί επαφές με την Κρήτη, τις Κυκλάδες και ευρύτερα δίκτυα της ανατολικής Μεσογείου.

Στη δεύτερη ενότητα, «Πριν το Ανάκτορο. Οι Αρχοντες του Ανω Εγκλιανού», μέσα από τα πλούσια ευρήματα την ταφικών μνημείων στην περιοχή όπου αργότερα θα χτιστεί το Ανάκτορο του Νέστορα, αναδεικνύεται η διαμόρφωση ενός ισχυρού πολιτικού και οικονομικού κέντρου.

Στην τρίτη ενότητα, «Το Βασίλειο του Νέστορα», ο επισκέπτης μαθαίνει για τις ανασκαφές του 1939, του Carl W. Blegen και του Κωνσταντίνου Κουρουνιώτη, που αποκάλυψαν στη Μεσσηνία ένα από τα σημαντικότερα μυκηναϊκά ανάκτορα της ηπειρωτικής Ελλάδας, το οποίο ταυτίστηκε με την ομηρική Πύλο του βασιλιά Νέστορα. Το συγκρότημα οικοδομήθηκε λίγο μετά το 1300 π.Χ. και αποτέλεσε το διοικητικό κέντρο ενός ισχυρού βασιλείου που έλεγχε σχεδόν ολόκληρη τη σημερινή Μεσσηνία. Κοντά στην είσοδο βρέθηκε το αρχείο με τις πήλινες πινακίδες Γραμμικής Β γραφής, οι πρώτες που βρέθηκαν στην ηπειρωτική Ελλάδα. Το Ανάκτορο καταστράφηκε από μεγάλη πυρκαγιά γύρω στο 1200 π.Χ. και ο λόφος του Ανω Εγκλιανού ερημώθηκε, όπως και πολλές άλλες θέσεις στη Μεσσηνία.

info: 
Διάρκεια έκθεσης: 26.5.2026 – 31.10.2026
Ωρες λειτουργίας: Τετάρτη έως Δευτέρα: 08.00 – 20.00 / τελευταία είσοδος 19.30. Τρίτη: 13.00 – 20.00 / τελευταία είσοδος 19.30