Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Σερφάρισμα, χίπστερ και γνώση
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Σερφάρισμα, χίπστερ και γνώση

  • A-
  • A+

Η κατανόηση του κόσμου που μας περιβάλλει απαιτεί προσπάθεια, κόπο και χρόνο, και η ικανότητα γι’ αυτό αποκτάται σταδιακά, ξεκινώντας από πολύ νωρίς, με την εξάσκηση της κριτικής σκέψης, κάτι για το οποίο εντέλλονται το σχολείο και η παιδεία εν γένει.

Ωστόσο, λόγω των σοβαρών εκπαιδευτικών ελλειμμάτων αλλά και της αλλαγής στη δομή της οικογένειας, η ικανότητα αυτή φθίνει όλο και περισσότερο. Σ’ αυτό έχει συντελέσει αποφασιστικά, κατά τη γνώμη μου, η αλματώδης ανάπτυξη της τεχνολογίας και η κυριαρχία του πολιτισμού της εικόνας.

Ο σπουδαίος Πολωνός κοινωνιολόγος Ζίγκμουντ Μπάουμαν γράφει στο βιβλίο του «Γεννημένοι ρευστοί» (εκδόσεις Πατάκη) ότι τον σημερινό κόσμο τον «χαρακτηρίζει η αντικατάσταση της αυθεντικής κατανόησης, της βαθιάς κατανόησης, από το “σερφάρισμα” (surfing)», δηλαδή από τη γρήγορη και επιπόλαιη περιδιάβαση σε κείμενα, βιβλία, εφημερίδες και περιοδικά, με τον τρόπο που το κάνουμε συνήθως όταν «σερφάρουμε» στην οθόνη του υπολογιστή μας.

Σε αυτό το γεγονός αποδίδει ο ίδιος και τη λατρεία της «επιφάνειας», του φαίνεσθαι. Σήμερα, λέει, αγόρια και κορίτσια αποδίδουν πολύ μεγαλύτερη έμφαση στην εξωτερική εμφάνιση. Εξ ου και η μανία με τα τατουάζ, ο εθισμός (κυρίως στο εξωτερικό, αλλά όχι μόνο) στις πλαστικές επεμβάσεις, η κυριαρχία της «χίπστερ» κουλτούρας με πολλαπλή φροντίδα για τα γένια, αλλά και η εν γένει τυραννία της μόδας και των συρμών. Φυσικά αυτό δεν αποτελεί χαρακτηριστικό μόνο της εποχής μας, αλλά σήμερα το βλέπουμε με ιδιαίτερη ένταση.

Ωστόσο, το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι το «έξω» αλλά το «μέσα». Η λατρεία της επιφάνειας συνεπάγεται στις περισσότερες περιπτώσεις την αμέλεια ή ακόμα και την προκλητική περιφρόνηση των διανοητικών μας ικανοτήτων και κυρίως εκείνης της συνθετικής ικανότητας που μας κάνει να κατανοούμε τον έξω κόσμο σαν μια αδιάσπαστη ενότητα: είτε πρόκειται για τον φυσικό είτε για τον κοινωνικό κόσμο. Οι άνθρωποι σήμερα εκπαιδεύονται ήδη από την παιδική τους ηλικία σε ένα ζάπινγκ της γνώσης: σαν τις μέλισσες πετάμε από λουλούδι σε λουλούδι επιδιώκοντας τη στιγμιαία ευχαρίστηση, παίρνοντας από κάθε εικόνα ή κάθε κείμενο «λίγο» νέκταρ.

Ισως αυτός είναι και ο λόγος που έχουμε πολλούς νέους με εξαιρετικά τυπικά προσόντα (πτυχία, γλώσσες, μεταπτυχιακά, διδακτορικά κ.λπ.), αλλά ουσιαστικά ανίκανους να συνθέσουν στο μυαλό τους μια συνεκτική εικόνα του κόσμου «εκεί έξω». Πρόκειται για μια κατακερματισμένη εικόνα, θραύσματα ενός σπασμένου καθρέφτη που μας δείχνουν μια αλλοιωμένη πραγματικότητα.

Μπαίνοντας στο ίντερνετ ή στα social media στην καλύτερη περίπτωση καταναλώνουμε βουλιμικά τα πνευματικά προϊόντα της ανθρωπότητας που ρίχνονται σωρηδόν επάνω μας. Στη χειρότερη, καταναλώνουμε πολιτιστικά υποπροϊόντα από τη χωματερή της ελαφρότητας, της ανοησίας και της χυδαιότητας.

Και όπως λέει ο Ισπανός φιλόσοφος Φερνάντο Σαβατέρ, «το γεγονός ότι σ’ αυτόν τον κόσμο της ευκολίας και της αφθονίας το σχολείο είναι ο μόνος χώρος όπου το παιδί είναι ανάγκη να ενοχληθεί, να υπομείνει ένα μάθημα, να προχωρήσει βήμα βήμα, να περάσει δύσκολες στιγμές, αυτό τα παιδιά δεν το δέχονται, επειδή δεν μπορούν πια να το καταλάβουν».

Η παγκοσμιοποίηση, με το τσουνάμι των προϊόντων, των ιδεών και των πληροφοριών που έφερε μαζί της, συμπαρέσυρε σε μεγάλο βαθμό την ικανότητα κριτικής και διαφοροποιημένης γνώσης που απαιτείται για να καταλάβουμε φαινόμενα όπως η κλιματική αλλαγή, η οικονομική κρίση ή οι γεωπολιτικές αλλαγές που σαρώνουν τον κόσμο μας.

ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Δάσκαλοι διασκεδαστές, πολιτικοί περφόρμερ
Η δραματική πτώση των πωλήσεων στις εφημερίδες τα τελευταία χρόνια είναι απλά το σύμπτωμα και όχι η ασθένεια. Σύμπτωμα μιας κοινωνίας που επιλέγει το «εύκολο» και το «εύπεπτο» και απορρίπτει ό,τι μπορεί να...
Δάσκαλοι διασκεδαστές, πολιτικοί περφόρμερ
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Facebook, fake news και συναισθηματικός καπιταλισμός
Στις μέρες μας οι χρήστες του Διαδικτύου γίνονται συχνά θύματα του λεγόμενου «συναισθηματικού καπιταλισμού», αφού στην καθημερινότητα όλα κατατείνουν στην εκμετάλλευση του συναισθήματος και στην υποβάθμιση της...
Facebook, fake news και συναισθηματικός καπιταλισμός
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Το σχολείο βλάπτει σοβαρά τη γνώση
Εάν κάνουμε τα παιδιά να πιστεύουν ότι η εκπαίδευση ολοκληρώνεται στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο, τους καλλιεργούμε μια χρησιμοθηρική προσέγγιση για τη γνώση, ως ένα αποκλειστικό μέσο για επαγγελματική...
Το σχολείο βλάπτει σοβαρά τη γνώση
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Η ζωή είναι ζάπινγκ
Κρατώντας το, κρατάς τον κόσμο ολόκληρο. Για την ακρίβεια όχι τον πραγματικό κόσμο, αλλά έναν κόσμο δυνατοτήτων. Εναν εικονικό, αλλά παράλληλο κόσμο συγκοινωνούντων δοχείων, όπου η μία δράση διαδέχεται την...
Η ζωή είναι ζάπινγκ
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Τι έχει να πει η φιλοσοφία στα παιδιά μας;
Η εκπαίδευση των παιδιών να δέχονται την αβεβαιότητα και την ενδεχομενικότητα της Ιστορίας σε απόλυτη συνάρτηση με τις δικές τους πράξεις, θα άξιζε τον πειραματισμό στο σημερινό –κατά τ’ άλλα– ανάπηρο σχολείο
Τι έχει να πει η φιλοσοφία στα παιδιά μας;
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Να αντισταθούμε στον κανιβαλισμό
Ο κανιβαλισμός, η λεηλασία περιεχομένου, η αντιγραφή και η ιδιοποίηση τείνουν να γίνουν καθεστώς στον χώρο του ίντερνετ και αυτό το ζούμε καθημερινά, αφού ο ψηφιακός κόσμος έχει αναπτυχθεί σαν ξέφραγο αμπέλι....
Να αντισταθούμε στον κανιβαλισμό

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας