Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το Τείχος του Βερολίνου και το κατώφλι της Ιστορίας
AP Photo/Jens Meyer
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το Τείχος του Βερολίνου και το κατώφλι της Ιστορίας

  • A-
  • A+

«Το 1989 δεν είναι ένα απλό σημάδι στη χρονολογική ροή του 20ού αιώνα. Αντί να εντάσσεται στη συνέχεια μιας γραμμικής χρονικότητας, υποδεικνύει ένα κατώφλι, μια κρίσιμη στιγμή που κλείνει μια εποχή για να ανοίξει μια άλλη». Με τα λόγια αυτά αξιολογεί ο Εντσο Τραβέρσο την τομή του 1989 και την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, περιγράφοντας τη χρονιά αυτή ως την ολοκλήρωση μιας ανατροπής, κυρίως σε συμβολικό και ιδεολογικό επίπεδο, η οποία είχε ξεκινήσει στις αρχές της δεκαετίας του ’80 με τον θατσερισμό και τον ριγκανισμό.

Οι λέξεις «επανάσταση» και «κομμουνισμός» δεν σηματοδοτούσαν πλέον ένα εγχείρημα χειραφέτησης, αλλά στο συλλογικό φαντασιακό παρέπεμπαν περισσότερο σε «ένα ολοκληρωτικό σύμπαν». Από την άλλη, λέξεις όπως «αγορά», «επιχειρήσεις», «επενδύσεις», «μεταρρυθμίσεις», «ατομικές ελευθερίες» κ.λπ. μετατράπηκαν από σύμβολα αλλοτρίωσης και ατομικισμού σε αντικείμενα του συλλογικού πόθου, αλλά και «φυσικά θεμέλια των μεταολοκληρωτικών φιλελεύθερων κοινωνιών».

Την ίδια ώρα, ο διπολισμός και οι «σφαίρες επιρροής» των δύο υπερδυνάμεων έδιναν τη θέση τους σε μια πλανητική ιστορία, στην αίσθηση μιας κοινής πλέον μοίρας, κάτι που σηματοδοτούσε τη μετάβαση σε έναν πολυπολικό κόσμο, με μεγαλύτερη ανασφάλεια και πολύ περισσότερες αβεβαιότητες.

Τριάντα χρόνια μετά, βρισκόμαστε σε ένα νέο κατώφλι για μια εποχή που ο καπιταλισμός αμφισβητείται σχεδόν από παντού ως πηγή καταστροφών και απειλών για τον άνθρωπο και τη φύση. Οι αβυσσαλέες ανισότητες εισοδήματος και πλούτου, η ανελευθερία σε πολλά «φιλελεύθερα» καθεστώτα, η μαζική αλλοτρίωση, η κατακρεούργηση του κοινωνικού κράτους και η κλιματική αλλαγή φιλοτεχνούν ένα ζοφερό τοπίο, μια «κοιλάδα των δακρύων» για τη συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων.

Νέα κινήματα αμφισβήτησης και διεκδίκησης αναδύονται σε πολλές γωνιές του πλανήτη, διάσπαρτα και ασύνδετα μεταξύ τους. Αλλα για πολιτικές ελευθερίες, άλλα για μεγαλύτερη οικονομική ισότητα, άλλα για την προστασία του περιβάλλοντος. Το ζητούμενο είναι η συνεργασία και η ώσμωση αυτών των κινημάτων, τα οποία πρέπει να έχουν ως κοινή βάση την αντίθεση στον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό και τις συνέπειές του.

Αναμφίβολα ο 20ός αιώνας υπήρξε μια εποχή μαζικής βίας, γενοκτονιών, ολοκληρωτικών πολέμων, αλλά και εξεγέρσεων, επαναστάσεων και διαψευσμένων ελπίδων. Ηταν μια εποχή που οι κυρίαρχες τάξεις καθοδήγησαν τις εξελίξεις, αλλά και θεαματικής εισόδου των «μαζών» στην ιστορική αρένα. Αποτέλεσε μια «πύκνωση» και μια επιτάχυνση του ιστορικού χρόνου, ο οποίος έφερε κατακλυσμιαίες αλλαγές σε οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο.

Σήμερα φαίνεται να έχουν συσσωρευτεί νέες αντιφάσεις και να έχουν τεθεί σε κίνηση νέα υπόγεια ρεύματα που αναζητούν εναγωνίως να βγουν στην ιστορική επιφάνεια. Προσεισμικές δονήσεις ζήσαμε με τα κινήματα αυτής της δεκαετίας: «αραβική άνοιξη», «αγανακτισμένοι», Occupy Wall Street κ.λπ. Αυτές οι δονήσεις συνεχίζονται και σήμερα σε πιο πολλά σημεία του πλανήτη. Το ερώτημα είναι εάν ο επερχόμενος σεισμός -χωρίς να μπορούμε να προβλέψουμε το πότε θα εκδηλωθεί- θα είναι μια προοδευτική κοινωνική αλλαγή ή ένα νέο πολεμικό καμίνι στο οποίο θα «ψηθούν» οι νέοι ολοκληρωτισμοί.

Οπωσδήποτε η κατάσταση του σημερινού κόσμου δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας, εκτός εάν οι νέες γενιές -το άθλιο μέλλον των οποίων προεξοφλείται με όλους τους τρόπους από το σημερινό σύστημα- αναλάβουν δράση και αποδείξουν ότι διαθέτουν περισσότερη φαντασία, θάρρος, βούληση και ενσυναίσθηση από τους προκατόχους τους.

ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Ο κόσμος-παγίδα και τα κράτη θηράματα
Οπως έχει δείξει η ιστορία της αποικιοκρατίας και του ιμπεριαλισμού, η οικονομική αφαίμαξη πάει χέρι χέρι με την πολεμική στρατηγική, αφού, όπως έχει πει ο Κλάουζεβιτς, πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής...
Ο κόσμος-παγίδα και τα κράτη θηράματα
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Από τη «Φωλιά του κούκου» στον «Τζόκερ», ένας καπιταλισμός δρόμος!
Δύο «στιγμές» της αμερικανικής Ιστορίας που –δοσμένες μέσα από την τέχνη του κινηματογράφου– λένε πολλά για τη μητρόπολη του καπιταλισμού: την έλλειψη ανοχής στο διαφορετικό, τη βίαιη καταστολή της απόκλισης,...
Από τη «Φωλιά του κούκου» στον «Τζόκερ», ένας καπιταλισμός δρόμος!
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Μια έρημος... αλλά ποια έρημος;
Η νεοδημοκρατική «έρημος του πραγματικού» θα θυμίζει σε πολλά τα σαράντα χρόνια των Ισραηλιτών στην έρημο, με όλα τα βάσανα, τα λάθη και τις τιμωρίες, μείον την ελπίδα της επαγγελίας, αφού η νεοφιλελεύθερη...
Μια έρημος... αλλά ποια έρημος;
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Αριστερά ξένη και φοβική;
Τις τελευταίες δεκαετίες η Αριστερά -εγκλωβισμένη στον λαβύρινθο των πολιτικών για την «ταυτότητα»- έχασε από τον ορίζοντά της τον βασικό της στόχο: την κοινωνική αλλαγή, τη ριζοσπαστική κριτική του τρόπου...
Αριστερά ξένη και φοβική;
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Στα απόνερα του Νταβός πλένεται η παγκόσμια ελίτ
Η οικονομική και τεχνολογική αλλαγή δημιουργεί πλούτο, όμως οι ισχυροί τον καρπώνονται αποκλειστικά, αφήνοντας το μεγαλύτερο τμήμα της κοινωνίας στην απλή επιβίωση και στη φτώχεια. Δεν μπορούμε να αφήσουμε την...
Στα απόνερα του Νταβός πλένεται η παγκόσμια ελίτ
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Τι έχει να πει η φιλοσοφία στα παιδιά μας;
Η εκπαίδευση των παιδιών να δέχονται την αβεβαιότητα και την ενδεχομενικότητα της Ιστορίας σε απόλυτη συνάρτηση με τις δικές τους πράξεις, θα άξιζε τον πειραματισμό στο σημερινό –κατά τ’ άλλα– ανάπηρο σχολείο
Τι έχει να πει η φιλοσοφία στα παιδιά μας;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας