Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Από τη «Φωλιά του κούκου» στον «Τζόκερ», ένας καπιταλισμός δρόμος!
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Από τη «Φωλιά του κούκου» στον «Τζόκερ», ένας καπιταλισμός δρόμος!

  • A-
  • A+

Ορεγκον 1963: εποχή πλήρους απασχόλησης και επικράτησης του αμερικανικού μικροαστικού ονείρου. Ο αποκλίνων εγκληματίας Ραντλ Πάτρικ Μακ Μέρφι (Τζακ Νίκολσον) ζει μια κόλαση στην ψυχιατρική κλινική όπου μεταφέρεται, προκειμένου να «προσαρμοστεί» και να υποταχθεί στους παράλογους κανόνες και στον σαδισμό της προϊσταμένης. Ο απροσάρμοστος, απείθαρχος και αντικομφορμιστής τύπος καταστέλλεται με επιθετική φαρμακευτική αγωγή, ηλεκτροσόκ και, τελικά, λοβοτομή.

«Γκόθαμ Σίτι» (Νέα Υόρκη), 1981: «Νεοφιλελεύθερη συναίνεση» με τον μανδύα του Ριγκανισμού και μαζικές περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες, σαν μια προσπάθεια εξόδου από τις πετρελαϊκές κρίσεις εις βάρος του κοινωνικού κράτους. Θύματα οι δημόσιες μεταφορές, οι υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και –φυσικά– η ψυχική υγεία. Ο κωμικός Αρθουρ Φλεκ –άνθρωπος με ψυχολογικά προβλήματα– αδυνατεί να κρατήσει τη δουλειά του, η Πρόνοια του κόβει τα φάρμακα και καλείται να αντιμετωπίσει το φάσμα της μοναξιάς, της κατάθλιψης και του κοινωνικού αποκλεισμού.

Δύο «στιγμές» της αμερικανικής Ιστορίας που –δοσμένες μέσα από την τέχνη του κινηματογράφου– λένε πολλά για τη μητρόπολη του καπιταλισμού: την έλλειψη ανοχής στο διαφορετικό, τη βίαιη καταστολή της απόκλισης, την ψυχιατρικοποίηση και τον στιγματισμό, τον ορισμό του «φυσιολογικού» και της «τρέλας» και τη διάβρωση του χαρακτήρα από ένα σύστημα που έχει θεό το χρήμα, τη φήμη και το στάτους.

Ο Τζόκερ είναι ο «απειλητικός άλλος», το ασυνείδητο που δεν θέλω να ξέρω, ο διαφορετικός μέσα μου. Είναι οι «παράξενες» κατώτερες τάξεις που η ελίτ αντιμετωπίζει όπως οι αποικιοκράτες τους «άγριους» και τους «ιθαγενείς». Για την ακρίβεια, είναι οι «άγριοι» και οι «ιθαγενείς» των μητροπόλεων. Ο καπιταλισμός του χρηματιστηρίου –μια οικονομία «πέρα από το καλό και το κακό», το ηθικό και το ανήθικο–, τα κέρδη, τα πολιτικά πόστα, τα ψεύτικα λόγια και η υποκρισία οδηγούν σε μια ψυχική κλιμάκωση που καταλήγει τελικά σε μια γιορτή βίας, καταστροφής και εξέγερσης.

Οι γκροτέσκες φιγούρες του τσίρκου –ο κλόουν, ο νάνος και ο «χοντρός»– δένονται σε μια κολασμένη χορογραφία με τις φιγούρες του χρηματιστή, του πολιτικού και του ψυχιάτρου. Ενας κόσμος «άσχημος», αλλά γεμάτος εσωτερική τρυφερότητα απέναντι σ’ έναν κόσμο άψυχο, σκληρό και απρόσωπο που βλέπει τα πάντα, ακόμα και τις ανθρώπινες ζωές, σαν αριθμούς και ισολογισμούς. Οι «αποκάτω» απέναντι στους «αποπάνω». Ιστορίες βιοπολιτικής και κυριαρχίας. Βάναυσης καταστολής και εγκλεισμού. Και από την άλλη, η τρέλα σαν απελευθερωτικό κίνημα, σαν εξέγερση και σαν γλέντι καταστροφής και βίας.

Η τελευταία σκηνή, με τον Χοακίν Φοίνιξ, αφού έχει, υποτίθεται, σκοτώσει την ψυχίατρο στο τρελάδικο που μεταφέρεται, να περπατά στον άσπρο διάδρομο αφήνοντας πατημασιές από αίμα, θυμίζει την αγνότητα-παρθενιά ενός συστήματος που χάθηκε για πάντα. Ο πρωταγωνιστής λίγο νωρίτερα, όταν η γιατρός τον ρωτά γιατί γελάει, της απαντά ότι θυμήθηκε ένα αστείο και όταν εκείνη θέλει να μάθει γιατί δεν το μοιράζεται μαζί της, της απαντά: «Δεν θα το καταλάβαινες έτσι και αλλιώς!»

Δύο κόσμοι χωριστά, με τις γέφυρες κομμένες. Ο κόσμος των προνομιούχων και ο κόσμος των φτωχοδιάβολων. Τότε και τώρα. Η ταινία δεν μιλά για το παρελθόν ούτε για την Γκόθαμ Σίτι. Mutato nomine de te fabula narratur: αλληγορικά ο μύθος μιλά για σένα και για το σήμερα!

ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Στα απόνερα του Νταβός πλένεται η παγκόσμια ελίτ
Η οικονομική και τεχνολογική αλλαγή δημιουργεί πλούτο, όμως οι ισχυροί τον καρπώνονται αποκλειστικά, αφήνοντας το μεγαλύτερο τμήμα της κοινωνίας στην απλή επιβίωση και στη φτώχεια. Δεν μπορούμε να αφήσουμε την...
Στα απόνερα του Νταβός πλένεται η παγκόσμια ελίτ
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Πόλεμος όλων εναντίον του εαυτού τους
Εάν ο 19ος αιώνας ήταν ο αιώνας στον οποίο άνθησαν οι «Μεγάλες Προσδοκίες» και το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα η εποχή των «Μεγάλων Υποσχέσεων», σίγουρα ο 21ος αμέσως με την είσοδό του κέρδισε τον τίτλο του...
Πόλεμος όλων εναντίον του εαυτού τους
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Το ποτάμι της ζωής και η αντίσταση
«Τα βαθύτερα προβλήματα της σύγχρονης ζωής πηγάζουν από την αξίωση του ατόμου να διατηρήσει την αυτονομία και την ιδιοτυπία τού Είναι του απέναντι σε υπερκείμενες δυνάμεις της κοινωνίας, της ιστορικής...
Το ποτάμι της ζωής και η αντίσταση
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Ο καπιταλισμός σαν αυτοάνοσο νόσημα
Ο αρπακτικός καπιταλισμός μοιάζει με ένα αυτοάνοσο νόσημα της κοινωνίας, δηλαδή με μια περίπτωση κατά την οποία ο οργανισμός, για άγνωστη αιτία, στρέφεται κατά κάποιον τρόπο κατά του εαυτού του. Η λεηλασία της...
Ο καπιταλισμός σαν αυτοάνοσο νόσημα
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Κρίση και τεχνοκρατία
Η λογική της ΤΙΝΑ (Δεν Υπάρχει Εναλλακτική) είναι το αποκορύφωμα του τεχνοκρατικού «ορθολογισμού», αφού θεωρεί ότι ο σκοπός δεν μπορεί να αλλάξει και ότι το μόνο που μπορεί να γίνει είναι να βρεθεί η βέλτιστη...
Κρίση και τεχνοκρατία
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Το Τείχος του Βερολίνου και το κατώφλι της Ιστορίας
Τριάντα χρόνια μετά, βρισκόμαστε σε ένα νέο κατώφλι για μια εποχή που ο καπιταλισμός αμφισβητείται σχεδόν από παντού ως πηγή καταστροφών και απειλών για τον άνθρωπο και τη φύση
Το Τείχος του Βερολίνου και το κατώφλι της Ιστορίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας