Πρώτη φορά όσα χρόνια παρακολουθούμε τις δραστηριότητες του Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου η παρουσίαση του προγράμματος γίνεται με άψογους όρους σκηνοθετημένης περφόρμανς, απολύτως συμβατής μάλιστα με το καλλιτεχνικό αποτύπωμα του νέου επικεφαλής του θεσμού, Μιχαήλ Μαρμαρινού. Που σημαίνει λιτότητα, μινιμαλισμός, μοντερνισμός, σύμβολα, αναγωγές, ουσία, αισθητική. Ακόμα και ο ίδιος ήταν ντυμένος κατά το ήμισυ με ασπρόμαυρη αυστηρότητα που παρέπεμπε στον «προτεσταντισμό» της «Λευκής Κορδέλας» του Χάνεκε ή και σε έργο Φλαμανδού ζωγράφου και κατά το ήμισυ στο απόλυτο «τώρα» μ’ έναν –ενδεχομένως ασυναίσθητο– θεατρικό συμβολισμό που εμπεριείχε την αυστηρότητα και το παιχνίδι, την εσωστρέφεια και την ανατροπή της, τον καθωσπρεπισμό και την κομέντια ντελ άρτε.
Το τεράστιο «Π» τραπέζι προορισμένο για να υποδεχτεί τους εκπροσώπους των ΜΜΕ μπροστά από το βήμα και τη βιντεο-οθόνη στον χώρο Δ της Πειραιώς 260, όπου τις θέσεις είχαν καταλάβει επικεφαλής των φορέων και δεκάδες καλλιτέχνες, παρέπεμπε απευθείας για όσους έχουν παρακολουθήσει τις παραστάσεις του Μαρμαρινού στον σχεδόν «αρχετυπικό» του πια «Εθνικό Υμνο». «Σχεδόν περίμενα τα ρεβίθια», μου ψιθύρισε κάποιος χαριτολογώντας. Απόλυτα στο ύφος του, ταξινομημένο με σκέψη, ορθολογισμό και πολιτικές υποδηλώσεις είναι και το πρόγραμμα κατανεμημένο σε ενότητες στις οποίες καλωσορίζουμε αρκετές καινούργιες, συμβατές με την οπτική του νέου καλλιτεχνικού διευθυντή. Τις Gen 260, Φωνές του Αραβικού Κόσμου-Φωνές του Ιράν, Πυγολαμπίδες, Εναστρος Ουρανός/Νύχτες κ.ά.
Το πρόγραμμα παρουσιάστηκε με λίγα λόγια, χωρίς περιττές περιγραφές των παραστάσεων αλλά με σφιχτή, περιεκτική εισαγωγή που αντιμετώπιζε την τέχνη, την έννοια και την αποστολή ενός «φεστιβάλ» ως αντίδοτο σε ιστορικά ταραγμένους καιρούς. Περισσότερο μίνι φιλοσοφική πραγματεία για την έννοια του χρόνου και της καταλυτικής σχέσης της τέχνης μ’ αυτόν ή για το θεραπευτικό σκοτάδι της θεατρικής αίθουσας παρέδωσε ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής, χαρίζοντας με ποιητικότητα αλλά και ουσία έναν κατατοπιστικό οδηγό προς ναυτιλλομένους – για όποιον δεν ξέρει τι εστί Μαρμαρινός. Επέμεινε ιδιαίτερα στην αποστολή του Φεστιβάλ να «εορτάζει τη διαφορετικότητα της όσο το δυνατόν ευρύτερης βιοποικιλότητας του πολιτιστικού φαινομένου», να φέρει το ελληνικό κοινό σ’ επαφή με «την πιο τρέχουσα “ταραχή” της πολιτιστικής κοινότητας» και να δώσει ακόμα περισσότερο χώρο στην πρωτότυπη ελληνική δημιουργία, τη νέα αλλά και την εκκολαπτόμενη γενιά καλλιτεχνών, να εξασφαλίσει πρόσβαση στους λιγότερο προνομιούχους από το κοινό (τι γίνεται όμως και με τους λιγότερο μυημένους, είναι ένα ερώτημα) και ν’ αντιμετωπίσει το πρόγραμμα αλλά και κάθε παραγωγή πέρα από τα συμβατικά όρια μεταξύ των καλλιτεχνικών «ειδών».
Κατά τ’ άλλα, αν και η πρώτη χρονιά ενός νέου καλλιτεχνικού διευθυντή θεωρείται προσαρμογής, το στίγμα που εξέπεμψε ήταν ισχυρότατο: υπάρχει ένα ποσοστό ελιτισμού σε επιλογές που είναι αποφασισμένες να κρατήσουν τον πήχη ψηλά ακόμα και με ονόματα γνωστά στη διεθνή πρωτοπορία αλλά άγνωστα στο ευρύ κοινό. Υπάρχει λιγότερο βέβαια και το αμιγώς λαϊκό θέαμα χωρίς έκπτωση. Είναι σαφή ο μοντερνισμός και η πρωτοπορία: από τα βίντεο που παίχτηκαν έως την επιλογή της συγκεκριμένης οπτικής ταυτότητας από τους «Polkadot», «σήματος» ανοιχτού σε δεκάδες αναγνώσεις. Ισως μπορούμε να διακινδυνεύσουμε να πούμε ότι ο Μαρμαρινός είναι αποφασισμένος να παραλάβει τη σκυτάλη αδιαμεσολάβητα από τον Λούκο περισσότερα από 20 χρόνια μετά. Σ’ εκείνον ομνύει και το είπε. Και μάλλον με το «δόγμα Λούκου» αντιλαμβάνεται και θέλει να προαγάγει τη σύγχρονη πρωτοπορία. Κι από αυτή την άποψη δεν χρειαζόταν καθόλου να επικαλεστεί τα –συμβατικά και προβλέψιμα– λεχθέντα του υφυπουργού Πολιτισμού Ι. Φωτήλα, ούτε και της τέως Προέδρου της Δημοκρατίας και νυν του Δ.Σ. του Φεστιβάλ Κ. Σακελλαροπούλου παρά μόνο για λόγους αβρότητας. Πάντως αν ο Μαρμαρινός χρωστάει ως καλλιτεχνικός διευθυντής κάτι σε κάποιον είναι στον εαυτό του και στον χώρο του και πάντως όχι στη σύγχρονη πολιτική και πολιτιστική διαχείριση και δη της υπάρχουσας ηγεσίας στο ΥΠΠΟ.
