Στη Γερμανία, οι προπονητές συνήθιζαν να λένε: «Θα ακολουθείς τον αντίπαλό σου μέχρι την τουαλέτα»! Αυτή ήταν η εντολή για το μαρκάρισμα μαν του μαν. Ετσι οι αμυντικοί δεν χρειάζονταν να το σκεφθούν πολύ. Αυτή η ρετρό τακτική προσέγγιση επέστρεψε απρόσμενα με την επιτυχημένη πορεία της Αταλάντα προ διετίας. Αυτό το χωριό (όχι της Γαλατίας αλλά) της Λομβαρδίας κατέκτησε το Γιουρόπα Λιγκ το 2024 με τη συγκεκριμένη μέθοδο.
Απέναντι σε μια ομάδα με σημαντικά ανώτερη ατομική ποιότητα, σίγουρα δεν έχεις καμία τύχη με μαρκάρισμα μαν-του-μαν. Η Αταλάντα το ’μαθε με τον σκληρό τρόπο, στη φετινή φάση των 16 του Τσάμπιονς Λιγκ. Η Μπάγερν Μονάχου βρήκε παράλογα ορθάνοιχτους χώρους και πέτυχε δέκα τέρματα. Σπάνια βλέπει κανείς ένα τόσο μονόπλευρο ματς στα νοκ άουτ.
Ελπίζω ότι στη Γερμανία θα βγουν τα σωστά συμπεράσματα από το συγκεκριμένο αποτέλεσμα, γιατί βλέπω πλέον στην Μπουντεσλίγκα το μαρκάρισμα man to man να χρησιμοποιείται ολοένα και πιο συχνά. Ισως είναι βέβαια ένα βραχυπρόθεσμο μέτρο, αν θέλεις να αιφνιδιάσεις τον αντίπαλο και τον θέσεις υπό πίεση, όπως συμβαίνει στο χάντμπολ πριν από το τελευταίο σφύριγμα. Δεν είναι όμως στρατηγική για ολόκληρο τον αγώνα. Το ποδοσφαιρικό γήπεδο είναι πολύ μεγάλο για κάτι τέτοιο.
Για τον λόγο αυτό, οι Ισπανοί υιοθέτησαν μια άλλη ιδέα και την ακολουθούν πιστά: άμυνα με προσήλωση στην μπάλα, απόλυτα καθορισμένες θέσεις και ρόλοι, οργανωμένο συνδυαστικό ποδόσφαιρο που μεταφέρει τη δράση στο μισό του αντιπάλου. Καθαρά γνωστικά, αυτό απαιτεί περισσότερα από 90 λεπτά μαχών σώμα με σώμα. Οι παίκτες πρέπει να συνεργάζονται, να προσανατολίζονται σωστά και, την κατάλληλη στιγμή, καθοδηγούμενοι από το σμήνος, να «βουτάνε» σε φάσεις ένας-προς-έναν. Γιατί το ένας-προς-έναν παραμένει ο πυρήνας της αριστείας.
Ολόκληρο το ισπανικό ποδόσφαιρο λειτουργεί κατ’ αυτό τον τρόπο – είναι θέμα ταυτότητας για τους Ισπανούς. Εκ του αποτελέσματος αποδεικνύεται ότι πράττουν σωστά. Οι σύλλογοί τους έχουν κατακτήσει 24 τίτλους στις τρεις ευρωπαϊκές διασυλλογικές διοργανώσεις μέσα στον 21ο αιώνα. Η Αγγλία είναι δεύτερη στη σχετική λίστα με τον μισό αριθμό τροπαίων (12) και ακολουθούν οι Ιταλία και η Γερμανία με 5 και 4 αντίστοιχα.
Εξι διαφορετικοί ισπανικοί σύλλογοι έχουν συνεισφέρει στην επιτυχία αυτή – από την Μπουντεσλίγκα, στην ίδια περίοδο, μόνο δύο. Σε 7 από τις τελευταίες 12 σεζόν, το Τσάμπιονς Λιγκ έχει πάει στην ισπανική Λίγκα, που φέτος, για άλλη μια φορά, έχει τις περισσότερες ομάδες στα προημιτελικά της διοργάνωσης: τη Ρεάλ Μαδρίτης, την Μπαρτσελόνα και την Ατλέτικο.
Αυτές οι τρεις δεν είναι απαραίτητα τα φαβορί για το φετινό τρόπαιο -τα φαβορί είναι η καλύτερη ομάδα της league phase (Αρσεναλ) και η πρωταθλήτρια Ευρώπης Παρί Σεν-Ζερμέν. Και αυτές όμως διαθέτουν ισπανικά στοιχεία. Οι προπονητές τους είναι «προϊόντα» της σχολής της Μπαρτσελόνα και έχουν επηρεαστεί από τον Πεπ Γουαρδιόλα. Ο Μικέλ Αρτέτα της Αρσεναλ και ο Λουίς Ενρίκε της Παρί έχουν αυτό το ιδιαίτερο στιλ στο αίμα τους, αν και ο καθένας τους το ερμηνεύει με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο.
Οι Ισπανοί προπονητές κυριαρχούν στην Ευρώπη. Στη φάση των 16 και τις τρεις διοργανώσεις, υπήρχαν 11 – υπερδιπλάσιοι από την εθνικότητα που βρίσκεται στη δεύτερη θέση. Ξανά και ξανά, οι Ισπανοί κάνουν αίσθηση. Στο τιμόνι της Μπάγερ Λεβερκούζεν, ο Τσάμπι Αλόνσο έβαλε τέρμα στην κυριαρχία της Μπάγερν Μονάχου στη Γερμανία προ διετίας. Ο Ουνάι Εμερι καταφέρνει να αναδεικνύει ομάδες δεύτερης ταχύτητας, όπως για παράδειγμα την Αστον Βίλα. Και η Κόμο του Σεσκ Φάμπρεγας έχει αλλάξει το τοπίο στο ιταλικό ποδόσφαιρο.
Το μακρόχρονο σερί του Πεπ Γουαρδιόλα στην Πρέμιερ Λιγκ σταμάτησε πέρσι. Η ομάδα του είχε χάσει την έμπνευσή της. Η ίδια δουλειά καθημερινά κάποια στιγμή σταματάει να είναι αποτελεσματική. Τώρα «χτίζει» κάτι νέο στο Μάντσεστερ, εξελίσσει το προπονητικό του στυλ και βασίζεται σε διαφορετικό τύπο παικτών απ’ ό,τι παλιά. Αποκλείστηκε από το φετινό Τσάμπιονς Λιγκ (από τον συμπατριώτη του, Αλβαρο Αρμπελόα), όμως έχει ακόμα πιθανότητες για το εγχώριο νταμπλ.
Υπάρχει και ο Λουίς ντε λα Φουέντε. Εργάζεται για την ισπανική ποδοσφαιρική ομοσπονδία εδώ και μία δεκαετία, κερδίζοντας ευρωπαϊκά πρωταθλήματα με διάφορες ηλικιακές βαθμίδες – και το 2024 κατέκτησε το Euro με την ομάδα των ανδρών. Τρία από τα τελευταία πέντε Euro κατέληξαν σε ισπανικά χέρια. Ούτε καν η Γερμανία των 70s και 80s είχε τέτοια κυριαρχία. Σε εκείνη την εποχή αναφερόταν ο Γκάρι Λίνεκερ όταν είπε το περίφημο «στο τέλος, πάντα νικούν οι Γερμανοί». Οχι, πλέον αυτό ισχύει για τους Ισπανούς. Στο φετινό Παγκόσμιο Κύπελλο, η «φούρια ρόχα» είναι ασφαλώς διεκδικήτρια του τροπαίου.
Η ισπανική σχολή έχει αντικαταστήσει την ιταλική ως το ανώτερο ποδοσφαιρικό μοντέλο. Η Ιταλία ακόμα παράγει προπονητές για τη διεθνή αγορά, ακόμα και μετά τον Κάρλο Αντσελότι. Ομως οι ομάδες της δεν νικούν πλέον. Πριν από έναν χρόνο, από αυτή τη στήλη, έγραφα ότι το ιταλικό ποδόσφαιρο υστερεί σε ένταση, αφοσίωση, δυναμισμό, αθλητικότητα και πρωτοβουλία και, για τον λόγο αυτό, δεν διαθέτει πλέον παίκτες παγκόσμιας εμβέλειας. Ως απάντηση, η Süddeutsche Zeitung, εφημερίδα της γενέτειράς μου, του Μονάχου, με κατηγόρησε για «αφόρητα κλισέ».
Και όμως, δεν υπάρχουν ιταλικές ομάδες στα φετινά προημιτελικά του Τσάμπιονς Λιγκ. Αν μάλιστα η Αταλάντα δεν απέκλειε την Ντόρτμουντ στο τελευταίο δευτερόλεπτο, δεν θα υπήρχε εκπροσώπηση του κάλτσιο ούτε στη φάση των 16. Επιπλέον, «κερασάκι στην τούρτα», η Εθνική Ιταλίας απέτυχε να προκριθεί στα τελικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου για τρίτη διαδοχική φορά. Πριν από τέσσερα χρόνια, δεν μπόρεσε να καταβάλει τη Βόρεια Μακεδονία. Αυτή τη φορά, «θύτης» ήταν η Βοσνία.
Η Ιταλία έχει ξεμείνει πίσω. Αν η Γερμανία ακολουθήσει το ίδιο μονοπάτι, ίσως της συμβεί το ίδιο. Εκπλήσσομαι που τόσο πολλοί αμυντικοί στην Μπουντεσλίγκα ακολουθούν τώρα τους αντιπάλους τους έως την τουαλέτα. Το πράττει και η Μπάγερν Μονάχου. Ο Βενσάν Κομπάνι μερικές φορές στηρίζεται το μαρκάρισμα man to man. Στην Μπουντεσλίγκα, όπου η ομάδα του δεν έχει ανταγωνισμό, τα λάθη δεν τιμωρούνται. Και το στυλ αυτό αιφνιδίασε την Παρί Σεν-Ζερμέν στη league phase. Εκείνη τη στιγμή, η Ευρώπη είχε εκπλαγεί.
Ομως μερικές εβδομάδες αργότερα, η Αρσεναλ ήταν σωστά προετοιμασμένη. Για να πετύχει σημαντικά πράγματα, ένας προπονητής χρειάζεται να διαθέτει ξεχωριστό στιλ. Ο Κομπάνι, προστατευόμενος του Γουαρδιόλα, δείχνει να προσπαθεί να μεταβεί από την άμυνα μέσω κατοχής στο μαρκάρισμα man to man. Το να επιτύχει την αλλαγή αυτή χωρίς όμως να χάσει τον έλεγχο θα είναι το απόλυτο επίτευγμα. Μέχρι στιγμής δεν το έχει καταφέρει κανένας προπονητής. Ούτε καν οι καλύτεροι του χώρου το έχουν επιχειρήσει…
*Ο Φίλιπ Λαμ ήταν ο αρχηγός της πρωταθλήτριας κόσμου Γερμανίας το 2014 και ο διευθυντής της Οργανωτικής Επιτροπής του EURO 2024 που φιλοξένησε η χώρα του. Πλέον, μαζί με το επιτελείο του, είναι οι αθλητικοί σύμβουλοι της ποδοσφαιρικής ομάδας της Στουτγάρδης.
Τα κείμενα του Φίλιπ Λαμ εμφανίζονται τακτικά στην «Εφημερίδα των Συντακτών». Είναι μια παραγωγή σε συνεργασία με τον Oliver Fritsch του γερμανικού περιοδικού «Die Zeit» και δημοσιεύεται σε εφημερίδες και περιοδικά της Ευρώπης, μεταξύ των οποίων: The Guardian (Αγγλία), L’Équipe (Γαλλία), La Repubblica (Ιταλία), El País (Ισπανία), Expresso (Πορτογαλία), Telesport (Κροατία), Politiken (Δανία), Voetbalmagazine (Βέλγιο), Delo (Σλοβενία), Tribuna (Ουκρανία & Λευκορωσία), Haaretz (Ισραήλ), Sports Daily (Ρωσία), Aftonbladet (Σουηδία), Postimees (Εσθονία), Sport (Τσεχία), Verdens Gang (Νορβηγία), 444 (Ουγγαρία), Irish Times (Ιρλανδία), Lead (Ρουμανία), Morgunblaðið (Ισλανδία), Sankt-Petersburgskie vedomosti (Ρωσία), Times of Malta (Μάλτα), Ilta-Sanomat (Φινλανδία).
