Με θάρρος ανυπότακτου λαού

Ο Βασίλης Γκούμας έφυγε από τη ζωή (30/3), θαρρείς σε μια περίοδο εφαπτόμενη με μια χρυσή σελίδα στην ιστορία της ΑΕΚ, σήμερα 4 Απριλίου. Πριν από ακριβώς 58 χρόνια (1968), ο ίδιος ο Βασίλης στα 21 του χρόνια ήταν παίκτης του Πανελλήνιου, αλλά έμελλε να συνδέσει -από το 1979- το όνομά του και με τη «βασίλισσα». Ολοι δέχονται τον ίδιο χαρακτηρισμό επειδή σαν σήμερα το ‘68, η ΑΕΚ χάρισε τον πρώτο διασυλλογικό ευρωπαϊκό τίτλο στο ελληνικό μπάσκετ. Ηδη πρέπει να φτάνουν στο μυαλό σας κάποια από τις επικές εκφράσεις του Βασίλη Γεωργίου, από τη θρυλική μετάδοση της «Βέμπο» του ραδιοφώνου στο κατάμεστο (και… βάλε) Παναθηναϊκό Στάδιο. Μια μετάδοση που άκουγαν όλοι, απούσας της -πρωτοεμφανιζόμενης τότε- τηλεόρασης. Ηταν λίγες ημέρες πριν από το ετήσιο μνημόσυνο της Δημοκρατίας στις 21 Απριλίου. Λέγεται και συμπλήρωση ενός χρόνου κατάληψης της εξουσίας από τη χούντα των συνταγματαρχών…

ΑΕΚ-Σλάβια Πράγας 89-82 και η «Ενωση» κυπελλούχος της ηπείρου μας ενώπιον 80.000 θεατών στις εξέδρες και 300.000 (ναι, καλά διαβάσατε) περιφερειακά του Καλλιμάρμαρου. Η χούντα απαγόρευε τις δημόσιες συγκεντρώσεις, οπότε ήταν μια ευκαιρία συνύπαρξης του λαού. Και διαμαρτυρίας! Οταν ο Παττακός μπήκε στο στάδιο, αποδοκιμάστηκε έντονα… Χωρίς επιπτώσεις, διότι πώς να συλλάβουν άλλωστε χιλιάδες πολίτες-θεατές; Ο τελικός έγινε στο Παναθηναϊκό Στάδιο, επειδή το Σπόρτιγκ, το μόνο κλειστό αθηναϊκό γήπεδο μπάσκετ, ήταν πολύ μικρό, άρα ακατάλληλο για να φιλοξενήσει το «μεγάλο γεγονός». Πρώτη εμφάνιση ελληνικής ομάδας σε τελικό, ενώ 2.500 πολιτικοί κρατούμενοι ήταν φυλακισμένοι.

Καλέσαμε τον γιατρό και σκόρερ 12 πόντων στον αξέχαστο τελικό, Χρήστο Ζούπα, να θυμηθεί: «Αλλη εποχή, άλλα δεδομένα. Να φανταστείτε πως η διοίκηση της ΑΕΚ δεν είχε στα σχέδιά της το μπάσκετ, παρά μόνο το ποδόσφαιρο… Το 1963, όταν πήραμε το πρωτάθλημα μπάσκετ, είχε ξεχάσει να δηλώσει τη συμμετοχή μας στο Κύπελλο Πρωταθλητριών! Οι παίκτες ζητήσαμε τη μεσολάβηση του βασιλιά Κωνσταντίνου. Εκείνος επικοινώνησε με την αδελφή του και βασίλισσα της Ισπανίας, Σοφία, και αυτή με τη σειρά της, με τον γραμματέα της FIBΑ, τον Ραϊμούντο Σαπόρτα, και έτσι μπορέσαμε να παίξουμε στο Πρωταθλητριών! Εχουν δίκιο να λένε πως η ΑΕΚ ανέβασε το μπάσκετ με το Κύπελλο του 1968, διότι ώς τότε ήταν υποτιμημένο… Να φανταστείτε πως το 1963, τα εκτός έδρας παιχνίδια μας στην Ευρώπη εγώ τα έγραφα, τα έστελνα σε δημοσιογράφους στην Ελλάδα και αυτοί έβαζαν το όνομά τους στο άρθρο», λέει αφοπλιστικά ο Ζούπας και συνεχίζει την αφήγηση:

«Και φτάνουμε στο 1967… Ολοι οι παίκτες ήμασταν επηρεασμένοι από τον θάνατο του Γιώργου Μόσχου μία χρονιά πριν, από καρκίνο στους λεμφαδένες. Ηταν η ψυχή της ομάδας, αυτός που μας παρακινούσε… Χάσαμε το πρωτάθλημα και μετείχαμε ως δεύτεροι στο Κυπελλούχων. Η πορεία μας για τον τελικό στο Παναθηναϊκό Στάδιο; Αξέχαστη! Πρώτη αντίπαλος η ΚΑΣ Βιτόρια, δεύτερη στα προημιτελικά οι Βέλγοι της Ρουαγιάλ Κατρ. Εμείς ήμασταν μόνο Ελληνες, οι αντίπαλοί μας όλοι είχαν και έναν ή περισσότερους ξένους. Νικήσαμε στην έδρα μας (76-54), πήγαμε στο Βέλγιο για τον επαναληπτικό και δεν είχε γήπεδο η βελγική ομάδα! Σε μια λαϊκή αγορά έβγαλαν τους πάγκους και έφτιαξαν γήπεδο μπάσκετ! Κάναμε προπόνηση στην κεντρική πλατεία της πόλης με τρένα και λεωφορεία να περνούν δίπλα μας…

»Αλλά ήμασταν αποφασισμένοι! Προκριθήκαμε και ήρθε ο ημιτελικός με τη μεγάλη Βαρέζε. Με δύο Αμερικανούς ύψους 2,10μ. Εκεί χάσαμε με 18 πόντους (78-60) αλλά ο επαναληπτικός ήταν άλλο ματς… Με 60.000 θεατές στο Στάδιο, νικούσαμε με 18 πόντους διαφορά στα 18’’ πριν από τη λήξη. Τότε έπαθε διάστρεμμα ο Τρόντζος, αλλά με δική του ραβέρσα το έβαλε και προκριθήκαμε στον τελικό».

● Ο τελικός, φαντάζομαι, σε ασφυκτική, λόγω χούντας, εποχή…

«Οι στρατιωτικοί ήθελαν να αναδειχθούν μέσω της επιτυχίας μας. Εμείς ήμασταν νέοι 20-26 χρόνων, είχαμε όνειρο διάκρισης, για εμάς και για τον κόσμο… Οταν μπήκε ο Παττακός στην εξέδρα, οι θεατές ξέσπασαν και τον αποδοκίμασαν. Ο τελικός άρχιζε στις 8.30 μ.μ. και από τις 2 το μεσημέρι άρχιζαν να έρχονται θεατές, πολλοί με τάβλι και χαρτιά για να περάσουν οι ώρες».

● Πώς είχαν δεχτεί οι Τσεχοσλοβάκοι να γίνει ο τελικός στην Αθήνα;

«Η ΓΓΑ και η διοίκηση της ΑΕΚ είχαν προτείνει στη Σλάβια να πάρουν εκείνοι τις εισπράξεις του τελικού… Συμφώνησαν. Αλλωστε, γνωριζόμασταν από το 1966, όταν μας είχαν νικήσει με 20 πόντους. Οι εισπράξεις ήταν 13.000 δολάρια και αυτοί νόμιζαν πως θα μας νικήσουν πάλι εύκολα. Επιπλέον έβγαιναν και οικονομικά κερδισμένοι… Ομως εμείς όταν μπήκαμε στο Στάδιο και είδαμε την κοσμοσυρροή, είπαμε μεταξύ μας πως είναι αδύνατον να χάσουμε. Εβαλα το πρώτο καλάθι με ανάποδο μπάσιμο και αλλαγή χεριού στον αέρα».

● Συνειδητοποιούσατε την πρόσθετη αξία της νίκης σας σε μια πιεσμένη κοινωνία;

«Ναι, ξέρετε πώς μου αρέσει να το διατυπώνω: Είχαμε τη θέληση και το θάρρος ενός ανυπότακτου λαού! Πώς θα χάναμε λοιπόν;».

● Πήρατε και πριμ τότε;

«Μια άδεια για κατάστημα ΠΡΟ-ΠΟ και 50.000 δραχμές σε κάθε παίκτη. Ημουν τότε στο τρίτο έτος της Ιατρικής και έδωσα σε άλλον την άδεια ΠΡΟ-ΠΟ. Πήρα την υποτροφία το 1968, πλέον ως φοιτητής και της Φιλοσοφικής Σχολής, όπου είχα περάσει μετά την Ιατρική», μας απάντησε ο Χρήστος Ζούπας. Μονίμως κρατούσε ένα βιβλίο στο χέρι στις αποστολές της ΑΕΚ στο εξωτερικό και «οι συμπαίκτες μου με πείραζαν διαρκώς… Αλλά είχα προσωπικό στόχο».

Οσο για τον ομαδικό στόχο; Οι πόντοι στον τελικό: Αμερικάνος 29, Τρόντζος 24, Ζούπας 12, Βασιλειάδης 11, Λαρεντζάκης 6, Χρηστέας 4, Τσάβας 3.

Προπονητής ήταν ο Νίκος Μήλας. Πρωταγωνιστής από μικροφώνου για το κρατικό ραδιόφωνο, ο Βασίλης Γεωργίου: «Η Ελλάς έχει μεγαλουργήσει. Ενα όνειρο που μας έχει κάνει όλους να κλαίμε… Κλαίω κι εγώ, κυρίες και κύριοι… Πόντος! Ο Αμερικάνος έρχεται εδώ και με φιλάει κι εμένα. Η Ελλάς ενίκησε, η ΑΕΚ ενίκησε, το τρίπτυχο που διαμορφώθηκε είναι ΑΕΚ, Ελλάς, Ευρώπη»!