Η ψευδαίσθηση της σταθερότητας

Σε μακροσκελή ομιλία του την Πέμπτη (5/2) ο Κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης παρουσίασε τον προγραμματισμό της κυβέρνησής του για το έτος 2026, δίνοντας ξανά έμφαση σε αυτό το οποίο αποκαλεί «εξωστρεφή εξωτερική πολιτική με ξεκάθαρο ευρωπαϊκό-δυτικό προσανατολισμό, ισχυρή άμυνα και ασφάλεια», που θεωρεί ότι είναι το δυνατό του σημείο.

Συμπληρώνοντας τρία χρόνια διακυβέρνησης, ο Χριστοδουλίδης έχει εθιστεί σε μακροσκελείς ομιλίες-μονολόγους χωρίς πραγματικό απολογισμό των πεπραγμένων, όπως θα συνέβαινε λ.χ. στο πλαίσιο μιας δημοσιογραφικής διάσκεψης. Σε πλήρως ελεγχόμενο περιβάλλον πρόβαλε, μεταξύ άλλων, την εξωτερική πολιτική ως βασικό πυλώνα, χαρακτηρίζοντάς την «πολυδιάστατη» και «χωρίς ταλαντεύσεις»: «Η πατρίδα μας αναγνωρίζεται πλέον για αυτό που πραγματικά της αξίζει: ως ένας σταθερός και ασφαλής κόμβος συνεργασίας, ένας υπεύθυνος και αξιόπιστος εταίρος σε μια περιοχή ιδιαίτερης γεωστρατηγικής σημασίας».

Αστάθεια

Ομως, κανένας ηγέτης μικρής ή μεγάλης χώρας στην Ευρώπη σε αυτήν την εύθραυστη διεθνή συγκυρία δεν διακατέχεται από ανάλογους δογματισμούς και βεβαιότητες. Μόνο ο Κύπριος πρόεδρος σκέφτεται έτσι και αυτοαξιολογείται, παρασιωπώντας το πιο σημαντικό για την Κύπρο υπαρξιακό ζήτημα: το άλυτο Κυπριακό για 52 χρόνια. Γι’ αυτό αφιέρωσε μόνο τέσσερις γραμμές.

Στην ομιλία του απέφυγε οποιονδήποτε προβληματισμό για την εξαιρετικά ρευστή διεθνή κατάσταση, τη συνεχή διάβρωση του διεθνούς δικαίου και την αμφιβήτηση του συλλογικού συστήματος του ΟΗΕ (Ουκρανία, Γάζα, Βενεζουέλα, Γριλανδία κοκ.) Αν, όμως, ο Γερμανός Μερτς και ο Γάλλος Μακρόν ψάχνουν απαντήσεις για την αρχιτεκτονική ασφάλειας και άμυνας στην Ευρώπη και ο Καναδός Κάρνεϊ μιλά για ρήξη στο δυτικό οικοδόμημα, πώς τα καταφέρνει τόσο καλά ο Χριστοδουλίδης;

Προειδοποίηση

Αυτά που ο Χριστοδουλίδης περιγράφει δεν υποστηρίζονται από γεγονότα, μοιάζουν με έναν εικονικό κόσμο γύρω του. Την Πέμπτη 28/1, σε συνάντηση στη Λευκωσία με τον νέο Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν, την οποία κάλεσε η Μαρία Ανχελα Ολγκίν, προσωπική απεσταλμένη του γενικού γραμματέα, ο Χριστοδουλίδης απέτυχε να βρει τρόπο για επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων για την επίλυση του Κυπριακού. Ηδη πέρασαν 8 χρόνια από την κατάρρευσή τους στο Κραν Μοντανά, που αποτελεί την πιο μακρά στασιμότητα στον μισό αιώνα που πέρασε.

Την Παρασκευή 30/1 το Συμβούλιο Ασφαλείας (Σ.Α.) εξέδωσε ψήφισμα προειδοποιώντας ότι «το status quo είναι μη βιώσιμο», ότι «η κατάσταση επί του εδάφους δεν είναι στατική» και ότι «η απουσία συμφωνίας εντείνει τις πολιτικές εντάσεις και βαθαίνει την αποξένωση των δύο κοινοτήτων». Ο Χριστοδουλίδης δεν είπε κάτι γι’ αυτό, ούτε σχολίασε την αναφορά του Σ.Α. για τον «κίνδυνο να προκληθούν μη αναστρέψιμες αλλαγές επί του εδάφους και να μειωθούν οι προοπτικές επίτευξης συμβιβασμού».

Προφανώς, το Σ.Α. δεν θεωρεί την Κύπρο χώρα ασφαλή και σταθερή. Περαιτέρω, το Σ.Α. αποφάσισε να επαναξιολογήσει την παρουσία της ειρηνευτικής δύναμης UNFICYP. Ζήτησε από τον γενικό γραμματέα να συντάξει εκθέσεις, τον Ιούλιο του ’26 και τον Ιανουάριο του ’27, για την πρόοδο για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις και «τεκμηριωμένη ανάλυση για τον αντίκτυπο της αποστολής της ειρηνευτικής δύναμης και τη συνολική απόδοσή της». Αυτό προσθέτει μια σοβαρή αβεβαιότητα για τους Κυπρίους, την οποία ο Χριστοδουλίδης αποφεύγει τόσες ημέρες να εξηγήσει στους πολίτες του. Τι θα γίνει σε περίπτωση που η UNFICYP είτε αποχωρήσει, είτε αλλάξει εντολή και γίνει απλώς δύναμη παρακολούθησης, είτε μειώσει κι άλλο το ήδη υποστελεχωμένο προσωπικό της που τώρα με δυσκολία επιτηρεί 180 χλμ. γραμμής;

Αξιοπιστία

Ο Χριστοδουλίδης παρουσιάζει την κυβέρνησή του ότι είναι «ένας υπεύθυνος και αξιόπιστος εταίρος σε μια περιοχή ιδιαίτερης γεωστρατηγικής σημασίας». Αλλά, στο Κυπριακό, ο Κύπριος πρόεδρος δεν φαίνεται καθόλου αξιόπιστος. Στην τριμερή συνάντηση της 28ης Ιανουαρίου παρουσίασε προτάσεις για την ουσία του Κυπριακού και για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης που μέχρι στιγμής κρίνονται ανεπαρκείς από τον ΟΗΕ. Ακόμα, η θέση του για άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης είναι αντίθετη με τις ελάχιστες προσδοκίες του διεθνούς οργανισμού. Γι’ αυτό ο γενικός γραμματέας δεν προτίθεται να συγκαλέσει άλλη προπαρασκευαστική άτυπη διάσκεψη «5+1» με τη συμμετοχή των τριών εγγυητριών δυνάμεων.

Ο Κύπριος πρόεδρος διατείνεται ότι χτίζει γέφυρες συνεργασίας με τη Μέση Ανατολή («Ενωση ανοιχτή στον κόσμο»), αλλά δεν μπορεί να κάνει το ίδιο στη χώρα του. Αδυνατεί να ανοίξει ένα οδόφραγμα για να επικοινωνούν οι πολίτες των δύο Κοινοτήτων στο νησί και να μη μένουν σε ατέλειωτες ουρές με ώρες αναμονής σε υφιστάμενα σημεία. Το Σ.Α. απαριθμεί σειρά από υποχρεώσεις των δύο ηγετών στην Κύπρο, ξεχωρίζοντας ιδίως την ανάγκη να ανοίξουν νέα σημεία διέλευσης, να ενισχυθούν οι οικονομικές σχέσεις αλληλεξάρτησης και να αναπτυχθούν οι σχέσεις αλληλεπίδρασης μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Τίποτε δεν λέει γι’ αυτά ο Κύπριος πρόεδρος…

Αφαίρεση

Γιατί όμως ο Χριστοδουλίδης αποσυνδέει την ασφάλεια και τη σταθερότητα από το Κυπριακό; Η «αφαιρετική» αυτή προσέγγιση δεν είναι «αθώα». Συνδέεται με το γεγονός ότι ο νυν πρόεδρος της Κύπρου ακολουθεί στην πράξη πολιτική «ξηλώματος» της προοπτικής επανένωσης της Κύπρου. Η ανομολόγητη αυτή πολιτική διαπνέει τους χειρισμούς του, μια κάκιστη αντιγραφή αυτών που εφάρμοζε ο προκάτοχός του Νίκος Αναστασιάδης από το Κραν Μοντανά και μετά.

Στην τριμερή συνάντηση της 28ης Ιανουαρίου, ο Χριστοδουλίδης, κάτω από την πίεση Γκουτέρες, παρουσίασε μια εντελώς ασαφή πρόταση καταγραφής του διαπραγματευτικού υλικού που παράχθηκε μέχρι το Κραν Μοντανά – αλλά ζήτησε «μόνο σε όσα συμφωνούν να μπουν σε έγγραφο» (sic). Αυτό παραπέμπει ξανά σε ατέρμονες διαπραγματεύσεις – τι είναι γραπτό, τι άτυπο, τι συμφωνήθηκε κοκ. Δεν προτείνει ξεκάθαρα μια καταληκτική διαπραγμάτευση πάνω στα έξι κρίσιμα εναπομείναντα θέματα που καθόρισε ο γενικός γραμματέας (πλαίσιο Γκουτέρες, 30.6.2027). Αυτή η στάση ακύρωσε τη στρατηγική συμφωνία στο «παρά πέντε» και στη συνέχεια βύθισε την Κύπρο σε πολλαπλά αδιέξοδα.

Στην αναφορά τεσσάρων γραμμών, ο Χριστοδουλίδης είπε στους Κυπρίους ότι «δεν υπάρχει εναλλακτική στην επανένωση της πατρίδας μας και του λαού μας» μέσω μιας «λειτουργικής και βιώσιμης λύσης». Αυτό είναι ένα «μοτίβο» που παρακάμπει τα πραγματικά διακυβεύματα που καταγράφει ο ΟΗΕ, αλλά επιτρέπει στον Κύπριο πρόεδρο να αποποιείται τις ευθύνες του και να παρασιωπά τις επικρίσεις του Σ.Α.

Από μηχανής θεοί

Ο Χριστοδουλίδης συμπληρώνει τρία χρόνια διακυβέρνησης και έχει μόνιμα στο μυαλό του την προσπάθεια για επανεκλογή του το 2028. Σίγουρα θα ήθελε να αποφύγει κάποιο εμφανές «τετελεσμένο» στο Κυπριακό. Ομως, η βάση των υποστηρικτών του είναι κόμματα και παράγοντες που απορρίπτουν την ομοσπονδιακή επίλυση ή προσχηματικά την αποδέχονται με γενικότητες όπως «λειτουργική και βιώσιμη λύση». Δεν είναι ο τελευταίος Κύπριος ηγέτης που ακολουθεί αυτή την τακτική. Φαίνεται όμως ότι θα είναι ο πρώτος που εμπεδώνει βαθιά στην κοινή γνώμη των Ελληνοκυπρίων την αδιαφορία και την αποστασιοποίηση, συνδυασμένες με ανανεωμένες ψευδαισθήσεις για προστάτες και από μηχανής θεούς.

Σε δημοσκόπηση που παρουσίασε η δημόσια ραδιοτηλεόραση ΡΙΚ (5/2), το Ισραήλ προβάλλει ως ο καλύτερος σύμμαχος της Κύπρου για την άμυνά της. To Ισραήλ καταγράφει 41% (έναντι μόλις 9,5% το 2024), ενώ η Ελλάδα έπεσε στο 27% (έναντι 45% το 2024). Αλλοι έπονται: ΗΠΑ (16,5%), Ρωσία (14%), Γαλλία (12%).

Αυτή η αντίληψη βρίσκεται στον πυρήνα της ρητορικής Χριστοδουλίδη που συνιστά ταχεία επιστροφή στην εποχή προ ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Συμπίπτει με συστηματικά ανοίγματα προς το Ισραήλ και εξοπλισμούς, χωρίς να επιμετρώνται σοβαρές παρενέργειες, όπως η υπόθαλψη εντάσεων στο νησί. Οι παρασκηνιακές κινήσεις προσέγγισης Ισραήλ – Τουρκίας με μεσολαβητή τις ΗΠΑ δεν απασχολούν τον Χριστοδουλίδη. Με βάση τα ευρήματα του ΡΙΚ, του αρκεί ότι «φτιάχνει κοινή γνώμη» με την άκριτη στήριξη προσκείμενων ΜΜΕ, μετατρέποντας την κοινωνία σε πιο εθνικιστική και αντιδραστική – μόνο 13% βλέπει την Ε.Ε. ως χώρο ασφάλειας και προστασίας.

* Το άρθρο αναδημοσιεύεται στην εφημερίδα «Πολίτης» της Κύπρου