Το 1948 ο ΟΗΕ είχε δώσει τον ορισμό της γενοκτονίας στη «Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας». Η Σύμβαση, γνωστή και απλά ως «Σύμβαση για τη Γενοκτονία», τέθηκε σε ισχύ το 1951. Ενα πράγμα είναι αξιοσημείωτο. Το 1948 η ιστορική αφορμή για την υιοθέτηση αυτής της «Σύμβασης» ήταν η γενοκτονία των Εβραίων από τους ναζί κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο – αυτό που όλοι γνωρίζουμε ως Ολοκαύτωμα.
Σύμφωνα με το Αρθρο 2 της Σύμβασης, «Η γενοκτονία σημαίνει οποιαδήποτε από τις ακόλουθες πράξεις, που διαπράττονται με την πρόθεση να καταστραφεί, εν όλω ή εν μέρει, μια εθνική, εθνοτική, φυλετική ή θρησκευτική ομάδα, ως τέτοια: (α) Φόνος μελών της ομάδας, (β) Πρόκληση σοβαρών σωματικών ή ψυχικών βλαβών σε μέλη της ομάδας, (γ) Εσκεμμένη επιβολή στην ομάδα συνθηκών ζωής υπολογισμένων να επιφέρουν τη φυσική καταστροφή της, εν όλω ή εν μέρει, (δ) Επιβολή μέτρων με σκοπό την παρεμπόδιση των γεννήσεων εντός της ομάδας, (ε) Βίαιη μεταφορά παιδιών της ομάδας σε άλλη ομάδα». Από τα σημαντικά σημεία της Σύμβασης είναι η «Πρόθεση»: πρέπει να υπάρχει σκοπός καταστροφής της ομάδας ως τέτοιας. Το Αρθρο 3 προχωράει στην εξειδίκευση των ποινικά κολάσιμων πράξεων.
Η Σύμβαση για τη γενοκτονία έχει εφαρμοστεί σε διάφορες περιπτώσεις διεθνών συγκρούσεων και εγκλημάτων. Κορυφαίες περιπτώσεις ήταν η γενοκτονία στη Ρουάντα το 1994: Περίπου 800.000 Τούτσι και μετριοπαθείς Χούτου εκτοπίστηκαν ή εξοντώθηκαν σε διάστημα 100 ημερών. Η δεύτερη περίπτωση ήταν η σφαγή της Σρεμπρένιτσα το 1995, η οποία θεωρήθηκε η χειρότερη μαζική σφαγή στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο: Ενώ η Σρεμπρένιτσα, στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, είχε ανακηρυχτεί από τον ΟΗΕ «ασφαλής ζώνη» υπό την προστασία ειρηνευτικών δυνάμεων, η πόλη καταλήφθηκε από δυνάμεις των Σερβοβοσνίων υπό την ηγεσία του στρατηγού Ράτκο Μλάντιτς. Πάνω από 8.000 άοπλοι μουσουλμάνοι άνδρες και νέοι της περιοχής εκτελέστηκαν σε οργανωμένες μαζικές εκτελέσεις. Οι γυναίκες, τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι μεταφέρθηκαν βίαια και εκδιώχθηκαν. Τα σώματα των θυμάτων θάφτηκαν σε μαζικούς τάφους, οι οποίοι σε πολλές περιπτώσεις διασκορπίστηκαν ώστε να δυσκολευτεί η αναγνώριση των εγκλημάτων.
Αυτή τη στιγμή ο ΟΗΕ μιλάει για γενοκτονία στην περίπτωση των Παλαιστινίων; Ναι, μιλάει. Ο ΟΗΕ εκφράζει σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τις ενέργειες του Ισραήλ στη Λωρίδα της Γάζας, οι οποίες χαρακτηρίζονται από ειδικούς ως ενδείξεις γενοκτονίας κατά των Παλαιστινίων. Η ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, Φραντσέσκα Αλμπανέζε, δηλώνει ότι υπάρχουν «εύλογες βάσεις» για να πιστεύει κανείς ότι το Ισραήλ διαπράττει γενοκτονία στη Γάζα. Οι ενέργειες του Ισραήλ περιλαμβάνουν μαζικούς εκτοπισμούς, περιορισμό της ανθρωπιστικής βοήθειας και επιθέσεις σε περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί ασφαλείς, ενέργειες και εμπρηστικές δηλώσεις που συνάδουν με τις πράξεις που ορίζονται ως γενοκτονία στη Σύμβαση του 1948. Αλλες ομάδες εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ δηλώνουν ότι οι ενέργειες της κλίκας Νετανιάχου στη Γάζα συνιστούν «γενοκτονία χωρίς καμία αμφιβολία». Τονίζουν ότι η διεθνής κοινότητα πρέπει να αναλάβει άμεση δράση για να σταματήσει τη σφαγή και να τιμωρήσει τους υπεύθυνους.
Εχουμε να πούμε κάτι για την κυκλικότητα της Ιστορίας; Το ίδιο περίπου φαινόμενο επανεμφανίζεται κάθε 50, 40 ή 30 χρόνια – όχι ως φάρσα, αλλά ως επαναλαμβανόμενο κακό. Η κυκλικότητα της Ιστορίας έχει απασχολήσει φιλοσόφους, ιστορικούς και στοχαστές εδώ και αιώνες και η ιδέα ότι «επαναλαμβάνεται» είναι συχνά μια αργοπορημένη, πικρή διαπίστωση για τα όρια της ανθρώπινης μνήμης και της ηθικής εξέλιξής μας. Είναι μια δοκιμασία για το πώς θέλουμε να είναι η ανθρωπότητα.
Ο Χέγκελ είχε πει ότι «το μόνο μάθημα που παίρνουμε από την Ιστορία είναι ότι δεν μαθαίνουμε τίποτα από αυτήν». Ας μην πω κάτι για τη φάρσα της δεύτερης φοράς. Αλλά εδώ έχουμε κάτι πιο σκοτεινό. Εχουμε επανάληψη – δηλαδή, κάτι πιο επικίνδυνο. Μερικοί, όπως ο Τόινμπι ή ο Σπένγκλερ, μίλησαν για την κυκλική πορεία των πολιτισμών: άνοδος, ακμή, παρακμή, καταστροφή, και ξανά από την αρχή. Αλλά εάν το Ολοκαύτωμα μας δίδαξε το «Ποτέ Ξανά», βλέπουμε εικόνες που μοιάζουν με προηγούμενες φρικωδίες: στη Γάζα ή στην Ουκρανία ή στην Υεμένη – κάτι σαν επαναλαμβανόμενη αποτυχία.
Η τραγικότητα έγκειται στο ότι η βία, ο φανατισμός, ο εκτοπισμός, η καταστροφή αμάχων –όλα αυτά που είπαμε πως «δεν θα ξανασυμβούν»– επιστρέφουν. Οχι γιατί δεν γνωρίζουμε, αλλά γιατί ξεχνάμε ή αδιαφορούμε. Και τα λάθη πάντα προκαλούν απώλειες. Ποιος πιστεύει ότι οι φήμες για τη Μονή του Σινά (αναληθείς, σύμφωνα με το ΥΠΕΞ της Αιγύπτου) είναι τυχαίες και ανεξάρτητες από τις εξελίξεις στη Γάζα; Ούτε καν οι θιασώτες της θεωρίας ότι «η εξωτερική μας πολιτική είναι θύμα της επιτυχίας της».
