«Ο καπιταλισμός μάς υποσχέθηκε μια ζωή σε αιώρα κήπου. Αντί γι’ αυτό καθόμαστε σε ένα τρενάκι του τρόμου που ανεβοκατεβαίνει με ιλιγγιώδη ταχύτητα, ενώ ο σκελετός του έχει αρχίσει να διαλύεται». Αυτή είναι μια από τις ομορφότερες μεταφορές και εικονοποιήσεις που έχω διαβάσει για το σύστημα της αγοράς. Την κάνει η Γερμανίδα φιλόσοφος Εύα φον Ρέντεκερ (Eva von Redecker) στο πρόσφατα μεταφρασμένο βιβλίο της «Επανάσταση για τη ζωή: φιλοσοφία των νέων μορφών διαμαρτυρίας» (εκδόσεις Gutenberg).
Σ’ αυτό η συγγραφέας μάς καλεί να «επαναστατήσουμε» ενάντια σε ό,τι μας σκοτώνει στην καθημερινή μας ζωή: τον πολιτισμό που παράγει αλόγιστα σκουπίδια, τη συνέχιση της χρήσης ορυκτών καυσίμων, την καταπίεση των γυναικών και των ΛΟΑΤΚΙ+, την «αξιοποίηση» των προσωπικών μας δεδομένων στο όνομα του κέρδους από τους τεχνολογικούς κολοσσούς, αλλά και τη φτώχεια και το άγχος της επιβίωσης σε έναν κόσμο που αργά, αλλά σταθερά, ερημοποιείται.
Η Ρέντεκερ μας λέει πως «στο όψιμο στάδιο της περιβαλλοντικής καταστροφής που βρισκόμαστε, η αναγέννηση δεν μπορεί να επιτευχθεί με απλή “προστασία”. Πρέπει να αποφασίσουμε πολιτικά τι θα κάνουμε με τις τοξικές ουσίες και τα αέρια του θερμοκηπίου, πώς θα αντιδράσουμε στα χωροκατακτητικά είδη και πώς μπορούσε να είμαστε αλληλέγγυοι όχι μόνο εντός του ανθρώπινου είδους, αλλά εντός ολόκληρου του πλανητικού οικοσυστήματος».
Στην ουσία προτείνει μια ολιστική λύση για τα προβλήματα του πλανήτη φέρνοντας ως παράδειγμα το γερμανικό κίνημα Ende Gelände, το οποίο μεταφράζεται στα ελληνικά κάτι σαν το «ως εδώ και μη παρέκει». Θεωρεί δηλαδή ότι η ανθρωπότητα έχει φτάσει σε ένα οριακό σημείο, σε ένα σταυροδρόμι και ότι πρέπει να διαλέξει ποιον δρόμο θα πάρει: αυτόν της αντίστασης στους νόμους της αγοράς και της καταστροφής ή της υποταγής και του ολέθρου.
Ηδη τα επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν ότι επτά εκατομμύρια άνθρωποι τον χρόνο πεθαίνουν από τις συνέπειες της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ενώ 130 είδη ζώων και φυτών εξαφανίζονται καθημερινά.
Τα κινήματα που περιγράφει η συγγραφέας στο βιβλίο της έχουν αμεσοδημοκρατικό χαρακτήρα και αποφασίζουν στη βάση γενικών συνελεύσεων, γιατί, όπως επισημαίνει, «ο τρόπος που οργανωνόμαστε, ο τρόπος που συμπεριφερόμαστε μεταξύ μας και πράττουμε από κοινού, δεν καθορίζει μόνο πόσα μπορούμε να αλλάξουμε. Δίνει συγχρόνως μια εικόνα για το πώς θέλουμε να ζούμε μαζί στο μέλλον». Η συγγραφέας δεν βλέπει την «επανάσταση» σαν μια «μεγάλη κατάληψη» ή ένα «μεγαλειώδες σημείο ανατροπής, στο οποίο ξαφνικά θα αρχίσουν να πέφτουν κεφάλια, αλλά σαν «αργή και πανταχού παρούσα ανακατασκευή της καθημερινότητας». Αυτό σημαίνει, βέβαια, δραματικές αλλαγές στις συνήθειές μας, αλλά και στην καταναλωτική μανία της καπιταλιστικής κοινωνίας, κάτι που η Ρέντεκερ βλέπει σαν «μια συνεχή καθημερινή άσκηση».
Από τη δραματουργία του αρχαιοελληνικού θεάτρου επιλέγει τη στάση της Αντιγόνης απέναντι στον Κρέοντα, δηλαδή μια πρωταρχική στάση πολιτικής ανυπακοής. Η πρωταγωνίστρια επιλέγει να θάψει τον αδελφό της, γνωρίζοντας καλά ότι παραβιάζει τον ανθρώπινο νόμο. Ωστόσο, το κάνει, με αποτέλεσμα να θαφτεί στη σπηλιά ζωντανή.
Αυτό είναι που μας ζητά να κάνουμε και εμείς: να επιδείξουμε πολιτική ανυπακοή στους νόμους του καπιταλισμού, στο νεοφιλελεύθερο στάδιό του. Τονίζει πως οι εναλλακτικές δεν περιλαμβάνουν κατ’ ανάγκην την πλήρη κατάργηση των αγορών, ούτε συνεπάγονται τον «κρατικό σχεδιασμό» σε όλα, αλλά μια οικονομία προσανατολισμένη στις ανθρώπινες ανάγκες.
