Ο φόβος αποτελεί ένα βασικό εργαλείο κυριαρχίας, όπως γνωρίζουν ακόμα και οι πρωτοετείς φοιτητές Πολιτικών Επιστημών. Και μάλιστα ο φόβος που συνδέεται με την υπαρξιακή αγωνία και ξυπνά μέσα μας το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, τόσο ατομικά όσο και συλλογικά, σαν κοινωνίες. Η ιστορία των τελευταίων εκατό χρόνων -για να μην πάμε πιο πίσω- το αποδεικνύει με όλους τους τρόπους.
*Η οικονομική κρίση και το κραχ του 1929 προκάλεσε τον τρόμο ενός οικονομικού ολοκαυτώματος και αποτέλεσε μια από τις βασικές αιτίες συντηρητικοποίησης εκατομμυρίων ανθρώπων που υποτάχτηκαν ή ακολούθησαν τυφλά φασιστικά και ολοκληρωτικά καθεστώτα σε αναζήτηση «ασφάλειας» και προστασίας κάτω από τις φτερούγες δικτατόρων και φίρερ. Οι θυσίες που απαιτήθηκαν για να αντιμετωπιστεί αυτή η τάση ήταν κολοσσιαίες.
*Στην περίοδο του ψυχρού πολέμου, χοντρικά από το 1945 μέχρι και την πτώση του Τείχους, κυριάρχησε ο τρόμος ενός πυρηνικού ολοκαυτώματος, με δεδομένη και την τραυματική εμπειρία της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι. Η λεγόμενη «ισορροπία του τρόμου» και το δόγμα της «αμοιβαίας διασφαλισμένης καταστροφής» (Mutually Assured Destruction ή MAD) λειτούργησε επί δεκαετίες σαν μια δαμόκλειος σπάθη πάνω από τα κεφάλια των λαών, εξασφαλίζοντας -μαζί και παράλληλα με το Νιου Ντιλ- τη συναίνεση και την πειθώ εκ μέρους τους.
*Την τελευταία εικοσαετία ο τρόμος προκαλείται από τον κίνδυνο της κλιματικής αλλαγής, αφού όλο και συχνότερα βλέπουμε στις οθόνες μας Αποκαλυπτικές εικόνες φυσικών καταστροφών εξαιτίας όλο και πιο ακραίων καιρικών φαινομένων. Τυφώνες, πλημμύρες, φονικές καταιγίδες, χιόνια, θηριώδεις πυρκαγιές, νέα ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών και επίμονοι καύσωνες, λιώσιμο των πάγων, δραματική μείωση της βιοποικιλότητας.
Κοινός παρονομαστής και καθ’ έξιν τρομοκράτης ο αρπακτικός καπιταλισμός, ο οποίος τις τελευταίες δεκαετίες έχει τη μορφή του νεοφιλελευθερισμού και βασικό όργανο την παγκοσμιοποίηση: άνοιγμα των αγορών, φιλελευθεροποίηση του εμπορίου, εμπορευματοποίηση των πάντων, γενικευμένη χρηματιστικοποίηση όλων των πλευρών της ζωής μας, μαζική καταστροφή της φύσης και κατασπατάληση των πόρων της.
Στην πραγματικότητα έχουμε να κάνουμε με μια «χωροκατακτητική εξεργασία» (καρκίνο) πλανητικού επιπέδου. Μεταστάσεις του βλέπουμε πλέον σε κάθε πλευρά της ανθρώπινης εμπειρίας, αφού «αποικίζει» όχι μόνο τον φυσικό και κοινωνικό κόσμο, αλλά και το ανθρώπινο φαντασιακό, καθηλώνοντάς μας νοητικά σ’ ένα επίπεδο εγγράμματου ηλίθιου και συναισθηματικά στο επίπεδο ενός αιώνιου νηπίου, αρνούμενου πεισματικά να ενηλικιωθεί.
Τα εκπαιδευτικά τυπικά προσόντα (πτυχία, μεταπτυχιακά, διδακτορικά, γλώσσες, σεμινάρια κ.λπ.) πολλαπλασιάζονται, την ίδια στιγμή που μειώνεται δραματικά η ικανότητα κριτικής σκέψης και κατανόησης του κόσμου γύρω μας. Ολα αυτά έχουν μετατραπεί απλώς σε ένα «διαβατήριο» για την ένταξή μας στην αγορά εργασίας και την προσαρμογή μας σε μια βιοτική κανονικότητα υπαγορευμένη από τις ανάγκες ομαλής αναπαραγωγής του «συστήματος».
Απειλές, τρόμος, προσαρμογή, «κανονικότητα», καταστροφή. Αυτό είναι συνήθως το μονοπάτι, όπως μας δείχνει η ιστορική εμπειρία του τελευταίου αιώνα. Οι πυρκαγιές στον Αμαζόνιο είναι η συμβολική εικόνα ενός συστήματος-εμπρηστή, ο οποίος -τυφλωμένος από τη δίψα για κέρδος- καίει στο τέλος το ίδιο του το σπίτι, ευελπιστώντας να πουλήσει στο χρηματιστήριο τις στάχτες.
Η πλέον αδήριτη ανάγκη σήμερα είναι η συνένωση του αντικαπιταλιστικού με το περιβαλλοντικό κίνημα και η αφύπνιση από τον λήθαργο στον οποίο βρισκόμαστε. Ενας ύπνος πότε με γλυκά (καταναλωτικά) όνειρα και πότε με Αποκαλυπτικούς εφιάλτες.
