Μια πρόσφατη έρευνα, από τις μεγαλύτερες και τις πιο έγκυρες, δείχνει το δολοφονικό «αποτύπωμα» των ανθρώπων στη γη μας. Ο ανθρώπινος πληθυσμός των 7,5 δισεκατομμυρίων εκπροσωπεί μόλις το 0,01% της ζωής στον πλανήτη, αλλά έχει «κατορθώσει» να εξαφανίσει το 83% των άγριων θηλαστικών και περίπου τα μισά από τα φυτά, ενώ το ζωικό κεφάλαιο που εκτρέφεται από τον άνθρωπο –κυρίως για διατροφή– όλο και πολλαπλασιάζεται.
Πλέον ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του κόσμου μας –η βιοποικιλότητα– μειώνεται με ρυθμούς διαρκώς αυξανόμενους. Τα Ηνωμένα Εθνη αναφέρουν ότι η χρήση των φυσικών πηγών από τους ανθρώπους έχει τριπλασιαστεί μέσα στα τελευταία σαράντα χρόνια: η εξόρυξη, η υλοτομία, η παραγωγή κρέατος και η βιομηχανική αλιεία «εκκαθαρίζουν» τον πλανήτη από τα «άγρια» μέρη του και εξαφανίζουν συστηματικά τα φυσικά θαύματα.
Ολο και περισσότερο η οικολογική σκέψη χαρακτηρίζει καταστροφικό αυτό που οι οικονομολόγοι ονομάζουν πρόοδο. Η Γη αργοπεθαίνει εξαιτίας της φρενιτιώδους κατανάλωσης. Ο αρθρογράφος της εφημερίδας «Γκάρντιαν» και περιβαλλοντικός ακτιβιστής, Τζορτζ Μόνμπιο, λέει πως καθώς τα φυσικά συστήματα εκπίπτουν το ένα μετά το άλλο, εμείς σχεδόν αμέσως ξεχνάμε τι είναι αυτό που χάνουμε.
Ισως τα επόμενα χρόνια πολλά είδη του φυσικού κόσμου θα τα βλέπουν τα παιδιά μας μόνο μέσα από βιβλία και ντοκιμαντέρ στην τηλεόραση. «Οταν οι αναμνήσεις μας «εκκαθαρίζονται» όπως και η άγρια φύση, ξεχνάμε να ζητήσουμε την αποκατάστασή της. Το γεγονός ότι ξεχνάμε αποτελεί δώρο στους λομπίστες της βιομηχανίας και στις κυβερνήσεις που τους υπηρετούν» έγραφε σε ένα πρόσφατο άρθρο του.
Φυσικά αυτή η κατάσταση είναι εξόχως πολιτική και αφορά τον αρπακτικό καπιταλισμό. Ωστόσο, εμπλέκει και ένα τεράστιο κομμάτι του πολιτισμού μας, με μεγάλη ιστορία γεμάτη αμαρτίες. Εάν στοχαζόμασταν πάνω σ’ αυτήν την ιστορία κατάκτησης και αποικιοκρατίας εις βάρος της φύσης θα μπορούσαμε ίσως να κατανοήσουμε την ανάγκη να ξανασκεφτούμε τη θέση μας στο «βασίλειο των ζώων». Το να αποκαλέσουμε κάποιον «ζώο» θεωρείται από τις χειρότερες βρισιές, παρότι είμαστε και εμείς θηλαστικά.
Η θρησκεία, με την αντίληψή της ότι ο άνθρωπος αποτελεί την «κορωνίδα της Δημιουργίας», τον ξεχώρισε από το ζωικό βασίλειο και αποτέλεσε το άλλοθι για την πεποίθηση περί «μοναδικότητάς» του: τα ζώα δεν σκέφτονται, δεν αισθάνονται, δεν μιλούν. Κατά συνέπεια μπορούν εύκολα να υποδουλωθούν, να εργαλειοποιηθούν, να κακοποιηθούν και –γιατί όχι;– να θυσιαστούν για την «πρόοδο». Μέχρι πριν από μερικά χρόνια η επιστημονική ορθοδοξία υποστήριζε ότι τα ζώα δεν έχουν αισθήματα και προσωπικότητα. Ακόμα και το να υποθέσεις κάτι τέτοιο θεωρούνταν αμάρτημα.
Ομως, όπως δείχνουν όλες οι επιστήμες πλέον, τα ζώα και σκέφτονται και αισθάνονται και μας μιλούν. Εμείς δεν θέλουμε να ακούσουμε, για να μη μας χαλάσει το ωραίο αφήγημα περί ανωτερότητας του ανθρώπου. Ας μην ξεχνάμε ότι για εκατοντάδες χρόνια τα ίδια πίστευαν πολλοί και για τον μη λευκό άνθρωπο.
Δείτε μερικούς από τους φραγμούς που είχαμε υψώσει για τα ζώα και έπεσαν: συναισθήματα, σκέψη, ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, χρήση εργαλείων, μια ορισμένη συνείδηση του θανάτου, αντίληψη του εαυτού, γλώσσα, συντακτικό, ενσυναίσθηση, ατομικότητα, προσωπικότητα, σχεδιασμός, διορατικότητα, φαντασία ή αίσθηση του χιούμορ.
Βέβαια, παραμένουν τα μεγαλύτερα εμπόδια, όπως η προκατάληψη και τα οργανωμένα συμφέροντα. Ιδού λοιπόν πεδίον δόξης λαμπρόν!
