Ποια μουσική νότα παίζουν τα ζώα;

Η είδηση έρχεται από την Αμερική: Μετά από 146 χρόνια το φημισμένο τσίρκο «Ringling Bros and Barnum» βάζει λουκέτο, λόγω μείωσης των εισιτηρίων, κάτι που η φιλοζωική οργάνωση PETA (Ανθρωποι για την ηθική μεταχείριση των ζώων) χαρακτήρισε «σημείο των καιρών που αλλάζουν».

Η αιχμαλωσία των ζώων σε τσίρκο και ζωολογικούς κήπους για πολλά χρόνια εθεωρείτο θεμιτή ως ένα μοναδικό μέσο για την εκπαίδευση και την εξοικείωση κυρίως των μικρών παιδιών με την άγρια ζωή.

Σήμερα όμως που εκπαιδευτικά τηλεοπτικά προγράμματα προσφέρουν κάθε λεπτομέρεια για τη διαβίωση της άγριας πανίδας του πλανήτη, η ύπαρξη τέτοιων κολαστηρίων θεωρείται όλο και περισσότερο απαράδεκτη.

Εκτός όλων των άλλων ηθικών επιχειρημάτων και για το ότι περνάνε στα παιδιά το αρνητικό μήνυμα πως είναι αποδεκτό, ακόμα και διασκεδαστικό, να εκμεταλλευόμαστε τα ζώα για ψυχαγωγία.

Η ζωή αυτών των όντων στα στρατόπεδα εγκλεισμού τους είναι μια μονότονη ρουτίνα, γεμάτη ανία, πόνο, στρες, βία, σωματική και ψυχική αποστέρηση.

Φανταστείτε έναν ελέφαντα που είναι υποχρεωμένος να ζει σ’ ένα κλουβί λίγων τετραγωνικών, όταν η φυσική περιοχή στην οποία ζει καλύπτει περισσότερα από πέντε χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Επιπρόσθετα, η άγρια ζωή υπάρχει αφ’ εαυτής και όπως λέει η συγγραφέας Αλις Γουόκερ: «Τα ζώα του κόσμου υπάρχουν για τους δικούς τους λόγους. Δεν φτιάχτηκαν για τους ανθρώπους, όπως οι μαύροι άνθρωποι δεν φτιάχτηκαν για τους λευκούς ή οι γυναίκες για τους άνδρες».

Η ανθρώπινη αλαζονεία, η απληστία και η ωφελιμιστική προσέγγιση των πάντων οδήγησαν στην αντίληψη ότι τα ζώα υπάρχουν για να μας υπηρετούν – είτε στην εργασία είτε στη διασκέδαση.

Στο υπέροχο βιβλίο τους με τίτλο «Οταν οι ελέφαντες κλαίνε» (εκδόσεις Ωκεανίδα), οι συγγραφείς Τζέφρι Μάσον και Σούζαν Μακάρθι γράφουν ότι «μοιραζόμαστε τον κόσμο με αισθαντικά πλάσματα», με πλούσια συναισθηματική ζωή παρόμοια με τη δική μας, και θέτουν ερωτήματα σχετικά με την ανθρώπινη συμπεριφορά απέναντί τους: τη χρήση τους για πειράματα, τον εγκλεισμό τους σε τσίρκο και ζωολογικούς κήπους, τον σφαγιασμό τους υπό απάνθρωπες συνθήκες, τον βασανισμό τους κ.λπ.

Και προσθέτουν: «Οι άνθρωποι συμπεριφέρονται συχνά σαν να αξίζει περισσότερο σεβασμό ό,τι μας μοιάζει απ’ ό,τι δεν μας μοιάζει. Αν δεν λάβουμε υπόψη μας αυτή την παράμετρο, ο ορισμός του ρατσισμού θα είναι ελλιπής».

Ηδη από το 1789, χρονιά της Γαλλικής Επανάστασης, ο φιλόσοφος Τζέρεμι Μπένθαμ, συνέδεσε αισθήματα και δικαιώματα ως εξής: «Ισως να έρθει η μέρα που το υπόλοιπο μέρος της ζωικής δημιουργίας θα αποκτήσει τα δικαιώματα εκείνα τα οποία δεν θα μπορούσαν ποτέ να του έχουν αφαιρεθεί, παρά μόνο σε καθεστώς τυραννίας».

Το θέμα φυσικά δεν είναι εάν τα ζώα μπορούν να σκεφτούν λογικά (έως έναν βαθμό κάποια απ’ αυτά μπορούν) ούτε εάν μπορούν να μιλήσουν (μιλάνε, αλλά δεν τα ακούμε), αλλά εάν μπορούν να νιώσουν πόνο.

Και η απάντηση είναι ένα μεγάλο ΝΑΙ! Τι άλλο «προσφέρουν»;

Οπως λέει η Σούζαν Μακελρόι στο βιβλίο της «Τα ζώα σαν οδηγοί της ψυχής» (εκδόσεις Κέδρος), «Η ζωή είναι μια Συμφωνία, όπου το κάθε έμβιο ον συνεισφέρει τη δική του ιδιαίτερη νότα, χωρίς την οποία η Συμφωνία χάνει το μεγάλο βάθος και την ομορφιά της».