Εξουθένωση

Γίνεται λόγος για την παγκοσμιοποίηση, εννοούμενη ως ελεύθερη και ουσιαστικά ανεξέλεγκτη μεταφορά κεφαλαίων από το ένα σημείο του πλανήτη στο άλλο, καθ’ όλο το εικοσιτετράωρο και καθ’ όλες τις εργάσιμες μέρες και αργίες του χρόνου, όπου κεφάλαια είναι το κατά περίπτωση επιθετικό για μέγιστη κερδοφορία μείγμα μετρητών, άυλων τίτλων, εργατικού και επιστημονικού δυναμικού, τεχνογνωσίας και τεχνολογίας, πολιτικού εξαναγκασμού και οικονομικού εκβιασμού, ανατροπών, συρράξεων και πολέμων: πρόκειται για παγκοσμιοποιημένη κατ’ εξακολούθηση αστάθεια.

Η αστάθεια στον κόσμο των ανθρώπων είναι φαινόμενο που διατρέχει την παράδοση και την Ιστορία και είναι συμβατή με τις κοινωνικές δυνατότητες και αντοχές μέχρις ακμής και μέχρι κατάρρευσης.

Είτε προσδιορίσουμε την αστάθεια ως άνοδο και πτώση, ως αρχή και τέλος κύκλου, είτε ως διαδρομή προς νέο σημείο διακινδύνευσης, οπότε τα πράγματα μπαίνουν σε άλλο μονοπάτι, θεωρητικά χειραγωγήσιμο, αλλά πραγματικά αυτόνομο, αποδεχόμαστε πως η αστάθεια εκφράζει τη σταθερότητα της ανθρώπινης συγκρότησης και της εξ αυτής δράσης, δηλαδή πολιτικής.

Αν η παγκοσμιοποίηση προβάλλεται ως ένα είδος πλανητικής κοινότητας, ο κόσμος δεν διαθέτει, ούτε μπορεί να προβλεφθεί πως θα διαθέτει στο μέλλον, πλανητική κοινή πολιτική, που θα εφάρμοζε μια πλανητική κυβέρνηση με πλανητικούς όρους ορθής διακυβέρνησης.

Παραμένει άναρχος, ανταγωνιστικός, μικρές ή μεγάλες πολιτικές ενότητες κάνουν επίδειξη της πραγματικής ή φαινομενικής ισχύος τους, εμφανίζουν και επιβάλλουν την οικονομική τους δύναμη, άσχετη συχνά με το μέγεθος ενός κράτους ή μιας συμμαχίας, επιδιώκουν την ασφάλεια και την επιβίωσή τους.

Σχετικά μεγάλες ή μικρές κοινωνίες, οδηγούμενες από νομιμοποιημένες ή παράνομες πλειοψηφικές ή μειοψηφικές εξουσίες, αν ζητούν με ποικίλους τρόπους όσο και με τρομοκρατικές ενέργειες την αναγνώριση του δικαιώματος που πρεσβεύουν για την επιβίωσή τους τουλάχιστον, δεν είναι παράγοντες πρόσθετης αστάθειας, αλλά προϋποθέσεις λειτουργίας του άναρχου, ανταγωνιστικού και βίαιου παγκοσμιοποιημένου περιβάλλοντος.

Αν αυτή η άποψη ισχύει, τότε το παγκοσμιοποιημένο «σύστημα» δεν είναι άλλο από ένα κατακερματισμένο σύνολο, υπό συνεχή διαταραχή.

Ανατρέχοντας στις οικονομικές και πολιτικές παραμέτρους των καθεστώτων, των εκφράσεων της εξουσίας και των διολισθήσεων των κοινωνιών στις εφαπτόμενες της συγκρότησής τους, ο κατακερματισμός δεν είναι ανωφελής κατάσταση. Εχει το πλεονέκτημα της ευελιξίας ώστε να κυκλοφορεί ως σταθερότητα εντός της αστάθειας και ο βίος του μπορεί να είναι μακρός.

Εμφανιζόμενος ως διαχειριστής συνεχών εξαιρέσεων μιας θεσμοθετημένης ή εθιμικής νομιμοποίησης, καταλήγει να είναι ο κατ’ εξοχήν κανόνας, που μάχεται τις εξαιρέσεις. Με αυτό τον τρόπο, δεν είναι τα μεγάλα που αντιμετωπίζονται ως εξαιρέσεις, είναι τα μικρά που αντιμετωπίζονται ως κανόνας.

Σε αυτή τη λογική, πολιτική καθ’ ολοκληρία, το ελάχιστο μπορεί να είναι περισσότερο επικίνδυνο από το μεγάλο. Για να έρθουμε στις μέρες μας, δεν είναι το προσφυγικό, η κατάσταση στην Τουρκία, στη Μέση Ανατολή, στην Κριμαία, στο Αφγανιστάν, σε χώρες της Ασίας και της Αφρικής που ήρθαν ως εξαιρέσεις στο παγκοσμιοποιημένο «σύστημα», το οποίο δεν τις πρόβλεπε, επειδή δεν τις ήθελε, παρ’ όλο που τις δημιουργούσε συλλογισμένα και ασυλλόγιστα.

Είναι τα μικρά πράγματα, όπως η βεβαιότητα ότι οι εξελίξεις προλαβαίνονται σε τέτοια φαινόμενα, ότι η ισχύς επιβάλλεται, ότι η παγκοσμιοποίηση επιδέχεται παράπλευρες απώλειες κάθε είδους, επιβεβαιώνοντας έτσι πως είναι αυτά που συντηρούν τη σταθερότητα της αστάθειας.

Υπάρχει αντίλογος σε αυτή την κατάσταση, προερχόμενος από διανοητές, ερευνητές, μελετητές, καλοπροαίρετους, ανθρωπιστές, προσωπικότητες κάθε κομματικής απόχρωσης, πολιτικούς. Υπάρχουν προθέσεις, ιδέες και στρατηγικές. Υπάρχουν φωνές και δεν τίθενται εν αμφιβόλω η ειλικρίνεια, η αγωνία, η αλληλεγγύη, η αυτοθυσία τους.

Υπάρχουν δηλαδή σημεία αναφοράς, αυτό που λέμε «σταθερές». Εμφανίζονται στη σταθερότητα της αστάθειας του «συστήματος». Και επειδή το «σύστημα» έχει αντοχές, όπως τις έχει, οι «σταθερές» είναι εκείνες που αποσταθεροποιούνται, ευτελίζονται, κουράζονται και φυλλορροούν.

Αντιστέκονται επαναλαμβάνοντας μέχρι κορεσμού τα επιχειρήματά τους σαν να απευθύνονται στον εαυτό τους, σαν να πρέπει τα αυτονόητα να είναι δυσνόητα, σαν το δίκιο τους να είναι περίπλοκο ώστε να λέγεται εξεζητημένα.

Ο παγκοσμιοποιημένος κατακερματισμός εξουθενώνει τις «σταθερές», που τον διευκολύνουν εξουθενώνοντας τον εαυτό τους. Ζούμε έτσι εντός της εξουθένωσής μας ως άτομα, κοινωνίες, μέλλον.