Πώς γράφεται η μουσική για μια ταινία;

Επιστρέφαμε στην Αθήνα από το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και στο αυτοκίνητο δεν μιλούσε κανείς. Οδηγούσε ο Κυριάκος Σφέτσας και δίπλα του καθόταν η Σοφία, η μέλλουσα γυναίκα του. Εγώ, από το πίσω κάθισμα, προσπαθούσα να τον παρηγορήσω. «Καλά, τι περίμενες; Να βραβευτεί μουσική τζαζ για ελληνικό φιλμ νουάρ;». Μιλάμε για το έτος 1986.

Κι όμως θυμάμαι πόσο πολύ πίστευα στη μουσική αυτή, που η έγγραφή της στο στούντιο υπήρξε για μένα μια μοναδική εμπειρία. Συνήθως όταν πρόκειται να γραφτεί πρωτότυπη μουσική για μια ταινία, υπάρχουν για τον σκηνοθέτη δύο βασικές επιλογές: ή γράφονται κάποια μουσικά θέματα πριν από το γύρισμα (ή και κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων) που θα μονταριστούν στη συνέχεια με την εικόνα ή η μουσική γράφεται εκ των υστέρων, πάνω στο υπάρχον τελικό μοντάζ της ταινίας.

Προσωπικά προτιμώ πάντα την πρώτη επιλογή, γιατί μου αρέσει να απολαμβάνω στο μοντάζ το πάντρεμα εικόνας και μουσικής. Ομως στην περίπτωση αυτής της πρώτης μου στην Ελλάδα ταινίας («Η Νύχτα με τη Σιλένα») ακολούθησα τη δεύτερη επιλογή – και ήταν η μοναδική φορά στις ταινίες μου.

Τότε ο Σφέτσας ήταν διευθυντής στο Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ. Για τρία χρόνια ήμουν κι εγώ στην ΕΡΤ, σύμβουλος προγράμματος του Βασίλη Βασιλικού, κι έτσι είχα την ευκαιρία να τον γνωρίσω καλύτερα και να εντυπωσιαστώ από τις γνώσεις του αλλά και από το πάθος του ως δημιουργού.

Μιλήσαμε για τζαζ, για φιλμ νουάρ, για τον Βαν Μόρισον και τα τραγούδια του που σκεφτόμουν να βάλω στην ταινία. Οπως τα γυρίσματα είχαν προχωρήσει, μου πρότεινε να τελειώσω την ταινία και το μοντάζ, κι εκείνος να γράψει όλη τη μουσική πάνω στο υλικό αυτό.

Ξαφνιάστηκα. Θα πετύχαινε άραγε να μπει στον ρυθμό της ταινίας, να ζωντανέψει μουσικά την αίσθηση μιας μαγικής νύχτας, τον ερωτισμό της Σιλένας, την αγωνία και το μυστήριο μιας απελπισμένης αναζήτησης του ονείρου; Ο Κυριάκος ήταν σίγουρος γι’ αυτό. Και πράγματι, η εγγραφή στο στούντιο Sigma Sound ήταν αποκάλυψη. Μαγεμένος άκουγα μια μουσική για πρώτη φορά που όμως με συγκινούσε σαν να την ήξερα χρόνια. Ολη η ταινία ξετυλιγόταν στα μάτια μου, ολοκληρωμένη πια.

Η επιτυχία ήρθε με την προβολή της «Σιλένας» στις αίθουσες. Μ’ ένα LP από τη CBS που αγαπήθηκε πολύ και έγινε ανάρπαστο. Ακολούθησε η κασέτα, πάλι από τη CBS, κι ύστερα και το CD. Αγαπημένε μου Κυριάκο, όπου κι αν βρίσκεσαι, δεν θα σε ξεχάσω ποτέ για τη χαρά της συνεργασίας μας και γι’ αυτό το θαύμα που έκανες. Σαράντα χρόνια τώρα, όποιος βλέπει την ταινία, είναι αδύνατον να τη χωρίσει από τη μουσική της.

*Σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies ΒΑ ΜΑ, New York College Athens, University of Greenwich UK