Από τη θυσία στη σφαγή

Αυτό που κάνει ξεχωριστό σήμερα τον δίκαιο αγώνα ανδρών και γυναικών που εξασφαλίζουν από τη γη την τροφή μας, είναι μία κουλτούρα αλληλεγγύης για τους άλλους και για τον τόπο μας. Ετσι που η κουλτούρα (cultura), δηλαδή η καλλιέργεια της γης, να συναντά την κουλτούρα του πνεύματος (cultura mentis), δηλαδή τον πολιτισμό. (Κικέρων)

Η κοινή αυτή αλλά ξεχασμένη καταγωγή της κουλτούρας, δηλαδή της καλλιέργειας με τις δύο σημασίες της, μου ήρθε στον νου ακούγοντας τον Κώστα Θεοφίλου, τον κτηνοτρόφο που με τις μετρημένες λέξεις του ξετύλιξε μπροστά μας το κουβάρι για τη νόσο των προβάτων και τη νοσηρή απόφαση της θανάτωσής τους. Οδηγώντας μας στην έξοδο του λαβύρινθου των αποφάσεων οι οποίες, αποφεύγοντας το ρίσκο του καθεστώτος πανδημίας που θα είχε αντίκτυπο στις εξαγωγές γαλακτοκομικών, ρίχνουν τους κτηνοτρόφους στο μεγαλύτερο ρίσκο εξαφάνισης δοκιμασμένων, όπως μαθαίνουμε, στο κλίμα της περιοχής ειδών. Θα μπορούσαν είδη σαν αυτό του Ρουμουλκίου να ενταχθούν στην πολιτισμική κληρονομιά της Ελλάδας, όπως τα μνημεία παλιά και νέα, αλλά και τα καΐκια, οι τεχνικές, οι άνθρωποι; Και να τύχουν άλλης μεταχείρισης από την αυτόματη «συμπερίληψή» τους στα υπό θανάτωση αιγοπρόβατα;

Ο κ. Θεοφίλου μιλά για το πώς αντιμετωπίστηκε η ευλογιά το 1955. Τότε το κοπάδι του παππού του δεν θανατώθηκε ολοσχερώς, αλλά μετά τις απώλειες συνέχισε να πολλαπλασιάζεται. Οπως λέει «ο θάνατος είναι σίγουρος, η ζωή είναι που θέλει κάθε μέρα αγώνα». Και «δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπίζεται με θάνατο αυτό που θέλει να ζήσει». «Είναι λάθος η αντιμετώπιση» καταλήγει. (Εμπεριστατωμένη σχετική έρευνα σε ιστότοπο καταλήγει σε αντίστοιχα συμπεράσματα. Βλ. https://wearesolomon.com/el/mag/format-el/erevnes/eulogia-ellada-protimise-tis-thanatwseis/)

Λόγω των καιρικών συνθηκών αναβλήθηκε μέχρι σήμερα Τετάρτη η σφαγή των 450 ζώων, τα οποία κατάφερε μετά τις απώλειες να κρατήσει υγιή σε απόσταση χιλιομέτρων από άλλα μαντριά, με δεδομένο ότι ο ιός της ευλογιάς δεν μεταδίδεται στον άνθρωπο και όπως ο ίδιος διαπίστωσε ούτε στα γίδια. Γνωρίζοντας ο Κώστας Θεοφίλου ότι το τέλος είναι αναπόφευκτο δεν σταμάτησε να περιποιείται και να ταΐζει τα ζωντανά με τη γυναίκα του πάντα δίπλα του. Ετσι περιποιημένα και ταϊσμένα οδηγούνται σήμερα στη σφαγή. «Η προβατίνα» λέει ο Κώστας Θεοφίλου «είναι το ζώο της θυσίας, δεν τελειώνει ποτέ… Τα έσωσα από την πείνα, τα έσωσα από τους λύκους… Δεν έχω την ευθύνη γι’ αυτό το φονικό. Είναι χειρότερο το άδικο από τη ζημιά… Είμαι αθώος».

Η θυσία του ζώου που παίρνει μέσα στους αιώνες τη θέση του ανθρώπου προϋποθέτει τη σχέση του με τον άνθρωπο που το φροντίζει. Θυμάμαι τη θυσία στα Αναστενάρια της Αγίας Ελένης και του Λαγκαδά, όπου το ζώο στολίζεται και μεταφέρεται στους ώμους του ανθρώπου που επιλέγει η κοινότητα. Μια εικόνα που ζωντανεύει αυτήν της αρχαίας θυσίας όπως σμιλεύεται στη μορφή του Μοσχοφόρου και συμβολίζει το ζώο και τον άνθρωπο ενωμένους στην προσφορά.