Πέρα από τα άσπρα και τα μαύρα

Ενας άνεργος νέος με σπουδές και γλώσσες που ζει ακόμα όπως και τόσοι άλλοι από τον μόχθο των γονιών του τους κατηγόρησε σε μια έκρηξη πολιτικής ορθότητας ότι παίρνουν τα λίγα και δύσκολα κερδισμένα λεφτά τους «μαύρα». Καλά, αγόρι μου, απάντησε ο πατέρας του που τον λατρεύει, μακάρι εσύ να προκόψεις και να τα παίρνεις άσπρα.

Τα μαύρα και τα άσπρα. Τα μαύρα του ΟΠΕΚΕΠΕ και τα «μαύρα» του μεροκαματιάρη. Τα άσπρα των χαμηλόμισθων μέσα από ασπρόμαυρα προγράμματα και τα «άσπρα» των υπερεργολάβων μέσα από τις μαυρόασπρες μίζες. Πόσο μπορούμε να κρίνουμε πρόσωπα και πράξεις όταν το διχαστικό σχήμα που χρησιμοποιούμε είναι τυφλό σε ποιότητες;

Το δίπολο αυτών των αντιθετικών εννοιών προσφέρεται για να κρίνουμε με ευκολία. Παραπλανώντας και παγιδεύοντας. Χωρίζοντας κάθετα κατά τις προτιμήσεις και τα συμφέροντά μας ή κατά τις κυρίαρχες μόδες καλούς από κακούς. Ή καταφεύγοντας σε ρηχούς συμβιβασμούς που δεν μπορούν να αποδώσουν άλλο από τα χρώματα της ζωής παρά μόνον το γκρίζο, δηλαδή το χλιαρό και το ανούσιο.

Τα like και οι καρδούλες, είτε οι ύβρεις και οι αφορισμοί που σωρεύονται τόσο εύκολα και σχηματικά κάτω από τις διάφορες αναρτήσεις ακολουθούν αυτήν ακριβώς τη γραμμή, που ωστόσο απλώνεται και στις κοινωνικές, τις επαγγελματικές, τις οικογενειακές και τις όποιες άλλες σχέσεις. Μην επιτρέποντας να κατανοήσουμε το σφάλμα και την αποτυχία σαν κομμάτια της κάθε ζωής. Απαγορεύοντας να δούμε ότι αυτά αποτελούν το τίμημα που πληρώνουν κάποιοι που τολμούν να πράξουν.

Η λογοτεχνία μάς προειδοποιεί να αποφεύγουμε τις ταμπέλες άσπρο και μαύρο και να διαβάζουμε τη δυναμική που κρύβεται μέσα σε αυτό που μοιάζει μια αδιέξοδη αντίφαση. Τι είναι ο Γιάννης Αγιάννης των «Αθλίων»; Ενας κατ’ επανάληψη κλέφτης και δραπέτης των κατέργων ή ο άνθρωπος που ξαναγεννιέται ψυχικά και πράττει παραδειγματικά στον δημόσιο και τον προσωπικό χώρο; Τι είναι ο Ρασκόλνικοφ στο «Εγκλημα και τιμωρία»; Ενας ιδεοληπτικός φονιάς δύο ανυπεράσπιστων γυναικών ή αυτός που μεταμορφώνεται ηθικά μέσα από την αγάπη; Τι είναι ο Δον Κιχώτης του Θερβάντες; Ενας παλαβός γέρος που γελάστηκε σε ό,τι ονειρεύτηκε και απέτυχε σε ό,τι τόλμησε; Ή μήπως ο ήρωας του πιο σπουδαίου μυθιστορήματος, αυτού που ο Τσε Γκεβάρα κουβαλούσε στο σακίδιό του όταν πολεμούσε στη Σιέρα;

Μπροστά από τα μάτια μας, παρελαύνουν με καταιγιστικό ρυθμό δημόσια και ιδιωτικά θεάματα, κωμωδίες και τραγωδίες, πένθη και επιτεύγματα, που σε διαφορετικά επίπεδα και με διαφορετικούς τρόπους ανήκουν στην επικαιρότητα. Για να μη λειτουργούν για μας σαν απατηλές σκιές, όπως αυτές που κάνουν δεσμώτες τους έγκλειστους του πλατωνικού σπηλαίου, πρέπει να διακρίνουμε το ανθρώπινο που κρύβεται πέρα από τα άσπρα και τα μαύρα, στο σωστό και στο λάθος της κάθε ζωής.