Η πνευματική συναναστροφή μου με τον Γιώργο Κασιμάτη

Από την πρώτη στιγμή που συνάντησα τον Γιώργο Κασιμάτη (1933-2025) αισθάνθηκα ότι μαζί του μόνο ένας τύπος ανθρώπινης επαφής θα μπορούσε να υπάρξει. Αυτός ο τύπος ανθρώπινης επικοινωνίας είναι οι «εκλεκτικές συγγένειες» (Goethe). Θυμάμαι πως τότε, την πρώτη στιγμή της συναντήσεώς μας, ήθελα να φύγω με υποτροφία που είχα εξασφαλίσει για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ του Βερολίνου (Freie Universität). Για να μη χάσω την υποτροφία έδωσα όλα τα μαθήματα του πτυχίου μου σε μία και μόνο εξεταστική περίοδο. Το τελευταίο μάθημα των πτυχιακών εξετάσεων ήταν το Συνταγματικό Δίκαιο και ο καθηγητής που με εξέτασε ήταν ο Γιώργος Κασιμάτης. Το θεματικό αντικείμενο στην προφορική εξέτασή μου ήταν «τα ατομικά δικαιώματα». Ο καθηγητής μου με βαθμολόγησε με άριστα και την ίδια μέρα μού έγραψε «συστατική επιστολή». Είχα αποκτήσει φτερά για να φτάσω στο Δυτικό Βερολίνο τότε.

Αυτή η πρώτη μου συνάντηση με τον Γιώργο Κασιμάτη στάθηκε για μένα ο «πνευματικός οδοδείκτης» της πνευματικής πορείας μου. Οταν αργότερα στη διάρκεια των σπουδών μου στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης ο ίδιος ο Γιώργος Κασιμάτης μού εξομολογήθηκε ότι συνάντησε έναν φοιτητή της νομικής επιστήμης που ήθελε να ανοίξει τους πνευματικούς ορίζοντές του, διαμορφώθηκαν οι συνθήκες για τις πνευματικές δημιουργικές συναντήσεις μας και τις ανθρώπινες επαφές μας.

Δεν πρόκειται να αναφέρω σε λεπτομερή βάση πώς η πρώτη συνάντηση καθηγητή – φοιτητή μετατράπηκε στην εξέλιξη του χρόνου σε «πνευματική συντροφιά». Στο πλαίσιο της ανθρώπινης αμοιβαιότητας όταν εκδόθηκε ο «τιμητικός τόμος» για τον καθηγητή Κασιμάτη έγραψα ένα κείμενο με θέμα «τα ατομικά δικαιώματα». Η πτυχιακή εξέτασή μου και ο τιμητικός τόμος για τον Κασιμάτη μπορούν να έχουν το ίδιο θεματικό αντικείμενο, αλλά ταυτόχρονα λειτούργησαν και ως «χώρα» (κατά τον Πλάτωνα) για να συναντηθούν δύο άτομα με τις δικές τους επιδιώξεις, στόχους και βλέψεις το καθένα. Επιπλέον μεταξύ μας «θεσμοθετήθηκε» ένας επιστημονικός και πολιτικός διάλογος που έφτασε μέχρι το βιολογικό τέλος του καθηγητού μου Γιώργου Κασιμάτη.

Στη μνήμη του θα αναφέρω ένα χαρακτηριστικό στιγμιότυπο της κοινής πνευματικής ζωής μας. Ηταν ο μήνας Ιούνιος του έτους 2025. Τότε βρέθηκα στο σπίτι του Jürgen Habermas (Starnberg). Τότε ο καθηγητής μου Habermas με ρωτούσε με αίσθημα απόγνωσης ποιους γνωρίζω από τους πολιτικούς και τους πνευματικούς στη χώρα μου. Από τον κατάλογο που μου έδωσε μόνο ο Γιώργος Κασιμάτης απάντησε: είχε ο Κασιμάτης την ίδια άποψη που είχε και ο Habermas. Η φαντασιακή πολιτική του Schäuble, «η Ελλάδα θα οδηγήσει στην πτώση της Ευρωπαϊκής Ενωσης», ήταν η κοινή αντίληψη και των δύο: και του Habermas και του Κασιμάτη.

Κλείνοντας αυτές τις αναμνήσεις μου από την κοινή πνευματική πορεία μου με τον Κασιμάτη, τονίζω ότι κανένας βιολογικός θάνατος δεν θα ενταφιάσει τις ανεξαργύρωτες βιωματικές συνθήκες της ζωής μας.

*Πολιτικός φιλόσοφος