Η κατάσταση στη Λωρίδα της Γάζας το 2025 δεν συνιστά απλώς ανθρωπιστική κρίση. Συνιστά παράδειγμα εφαρμοσμένης βιοπολιτικής εξόντωσης. Σε ένα εδαφικό μόρφωμα 365 km², στο οποίο παραμένουν περίπου 2,2 εκατομμύρια άνθρωποι, έχουν καταγραφεί, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Γάζας και επικυρωμένους διεθνείς φορείς, πάνω από 175 θάνατοι από πείνα ή υποσιτισμό, εκ των οποίων 93 είναι παιδιά. Η UNICEF κατέγραψε τον Μάιο του 2025 ότι 1 στα 3 παιδιά κάτω των 5 ετών παρουσιάζει σημάδια σοβαρού, οξέος υποσιτισμού (SAM), ενώ πάνω από 6.500 παιδιά εισήχθησαν σε θεραπεία το τελευταίο δίμηνο μόνο. Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP) έχει κατατάξει τη Γάζα στη Φάση 5 του IPC (Integrated Food Security Phase Classification), δηλαδή σε κατάσταση λιμού.
Αυτά τα δεδομένα δεν συνιστούν «παράπλευρες απώλειες», ούτε ατύχημα επιχειρησιακού σχεδιασμού. Αντιθέτως, αποτυπώνουν την εσκεμμένη χρήση της πείνας ως πολιτικού εργαλείου. Η στρατιωτική πολιτική του Ισραήλ μετά τις 7 Οκτωβρίου 2023 έχει μετατρέψει την πρόσβαση σε τρόφιμα, νερό, ενέργεια και φαρμακευτικό υλικό σε διαπραγματεύσιμο όρο. Με απόφαση της κυβέρνησης Νετανιάχου, στις 9 Οκτωβρίου 2023 διακόπηκε πλήρως η παροχή ηλεκτρικού ρεύματος και υδάτων, ενώ η διέλευση φορτηγών ανθρωπιστικής βοήθειας από τη Ράφα ελέγχεται στρατιωτικά, με συχνές απαγορεύσεις εισόδου, ακόμα και σε προμήθειες υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.
Το Ισραήλ παραβιάζει κατ’ εξακολούθηση το Αρθρο 54 του Πρωτοκόλλου Ι του 1977 των Συμβάσεων της Γενεύης, που απαγορεύει ρητά την καταστροφή ή παρεμπόδιση «αντικειμένων απαραίτητων για την επιβίωση των αμάχων». Επιπλέον, η χρήση λιμού ως μεθόδου πολέμου καταγράφεται ως έγκλημα πολέμου σύμφωνα με το Καταστατικό της Ρώμης (Αρθρο 8.2.β.xxv) του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Τον Ιούνιο του 2024, ο εισαγγελέας του ΔΠΔ, Karim Khan, εξέδωσε αίτημα εντάλματος σύλληψης για τον πρωθυπουργό του Ισραήλ και τον υπουργό Αμυνας, με βάση «ευθύνη ανώτατης διοίκησης για την πρόκληση λιμού μέσω αποκλεισμού».
Η περίπτωση της Γάζας δεν μπορεί να αναλυθεί επαρκώς χωρίς αναφορά στην έννοια της «κρατικής κυριαρχίας ως διαχείρισης ζωής και θανάτου», όπως την εισάγει ο Michel Foucault. Το Ισραήλ επιβάλλει ένα καθεστώς εξαίρεσης όπου η διάκριση μεταξύ πολίτη και εχθρού χάνεται. Ολοι οι Παλαιστίνιοι θεωρούνται de facto «πολιτικά επικίνδυνοι», άρα θεμιτοί στόχοι στρατιωτικής πίεσης. Η αφαίρεση της πρόσβασης σε τροφή ή περίθαλψη δεν προκύπτει από στρατιωτικό αδιέξοδο, αλλά από λογική ελέγχου πληθυσμού. Πρόκειται για βιοπολιτική πρακτική, όπου η εξουσία δεν ασκείται πλέον μέσω πειθούς ή νόμου, αλλά μέσω της ικανότητας να αποφασίζει ποιος ζει και ποιος πεθαίνει.
Αυτός ο διαχωρισμός των πληθυσμών σε «άξιους φροντίδας» και «αναλώσιμους» φανερώνει τη μετάβαση από το κράτος δικαίου στο κράτος θανατικής διαχείρισης. Οι Παλαιστίνιοι της Γάζας είναι σήμερα «ιεροί άνθρωποι». Πρόσωπα εκτός δικαίου, για τα οποία η ίδια η ύπαρξη είναι ποινικοποιημένη. Η σιωπή μεγάλων κρατών της Δύσης, ΗΠΑ, Γερμανίας, Ηνωμένου Βασιλείου, που συνεχίζουν να χρηματοδοτούν ή να εξοπλίζουν το Ισραήλ αποδεικνύει ότι η ηθική γλώσσα του διεθνούς δικαίου έχει προ πολλού αποσυνδεθεί από τις υλικές εφαρμογές του.
Η επίκληση της ουδετερότητας σε ένα πλαίσιο συστηματικής πείνας, αποκλεισμού και μαζικής τιμωρίας δεν είναι στάση ισορροπίας αλλά συνέργεια. Η διεθνής κοινότητα, διακρατικοί θεσμοί και κράτη-μέλη που συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν το Ισραήλ ως «δημοκρατικό εταίρο», ενώ ταυτόχρονα καταγγέλλουν τη χρήση λιμού ως εγκληματική τακτική αλλού, επιλέγουν επιλεκτική εφαρμογή του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου.
Η κατάσταση στη Γάζα δεν είναι σύνθετη. Είναι η προβλέψιμη κατάληξη μιας πολιτικής που, επί δεκαετίες, προτάσσει την ισχύ απέναντι στην ανθρώπινη ανάγκη. Η πείνα που εξαπλώνεται σήμερα δεν είναι φυσικό φαινόμενο· είναι αποτέλεσμα επιλογών, σχεδιασμών και σιωπών. Και σε αυτές τις σιωπές δεν υπάρχουν ουδέτεροι.
*Υποψήφιος διδάκτορας Πολιτικών Επιστημών στο ΑΠΘ
