Ανέμελος τουρίστας

Είναι καλοκαίρι, οι τουρίστες κυκλοφορούν παντού γύρω μας με το γνωστό ανέμελο βάδισμά τους. Πρόκειται όμως για πραγματικότητα ή για βιτρίνα; Και αν είναι βιτρίνα, πόσο ανέμελα είναι τα πράγματα πίσω από αυτήν;

Η αλήθεια είναι ότι ο σύγχρονος καπιταλισμός, στη Δύση τουλάχιστον, έχει δημιουργήσει μια δομή που, για τη λογική του, έχει χαρακτηριστικά αξιοθαύμαστα. Από τη μια μεριά, και μέσω της τεχνολογίας, δίνει στη συντριπτική πλειονότητα ένα πιάτο φαΐ, ένα ψυγείο, ένα πλυντήριο, ένα κινητό τηλέφωνο, συμμετοχή σε έναν κόσμο επικοινωνίας μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, παρέχοντας σαφώς την εντύπωση της προόδου από μια σχετικά κοντινή εποχή όπου τα περισσότερα από αυτά δεν υπήρχαν και όπου ούτε το πιάτο φαΐ δεν ήταν δεδομένο. Από την άλλη μεριά, οι πενιχροί μισθοί που προσφέρει, ιδίως στις χώρες της περιφέρειας αλλά όχι μόνο, επιστρέφονται ολόκληροι, μέχρι τελευταίας δραχμής, σε αυτόν, πάλι με τη βοήθεια της τεχνολογίας. Επιστρέφονται με τη μορφή λογαριασμών στην ιδιωτικοποιημένη ενέργεια και τηλεφωνία, με τη μορφή αγορών στα μεγάλα σούπερ μάρκετ, με τη μορφή δόσεων σε τράπεζες, με τη μορφή πληρωμών διακοπών –αν υπάρχει οικονομική δυνατότητα– σε πλατφόρμες που εδρεύουν στη Σίλικον Βάλεϊ ή σε διαχειριστές πακέτων στη Γερμανία.

Τις παλιότερες εποχές οι άνθρωποι ήταν ανώνυμοι, είχαν όμως ισχυρή ταυτότητα. Το δημοτικό τραγούδι ήταν ανώνυμο, είχε όμως πάρα πολύ ισχυρή ταυτότητα και αποτελούσε μέρος μιας κοινωνικής συλλογικότητας με βαθιές ρίζες. Ο σημερινός άνθρωπος έχει ονοματεπώνυμο, ολοένα όμως και λιγότερο ισχυρή ταυτότητα. Η ταυτότητά του, όπως και οι ρίζες του, ξεθωριάζουν μπροστά στην όλο και πιο ισχυρή, όσο και άχρωμη, ιδιότητα του καταναλωτή, του καταναλωτή υπηρεσιών και ευτυχίας. Και αυτό το ξεθώριασμα της ταυτότητας δεν αλλάζει, όσο περισσότερα ταξίδια και αν κάνει, όσο μεγαλύτερα τατουάζ και αν χαράξει στο σώμα.

Ακόμα και τα πράγματα που μας φαίνονται εντελώς φυσικά, κρύβουν κάποια ιδεολογία πίσω τους. Ο ανέμελος τουρίστας κρύβει πίσω του την ιδεολογία της ατομικιστικής κοινωνίας, είναι μονάδα ακόμα και όταν αποτελεί μέρος ενός ομαδικού ταξιδιωτικού πακέτου. Στην πράξη μεταφέρει, όπου πάει, τα προβλήματα μιας βίαιης εργασιακής συνθήκης, μπορεί και μιας δύσκολης οικογενειακής κατάστασης. Ισως εργάζεται σε δύο δουλειές για να μπορέσει να έχει μια εβδομάδα ανεμελιάς. Οπότε αισθάνεται υπερήφανος που το πέτυχε, «επιλέγοντας» να δουλέψει περισσότερο, εξού και η ανεμελιά του.

Δεν ψάχνει, πάντως, να ζήσει σαν ερημίτης. Τη χαμένη συλλογικότητα την ψάχνει σε μια σέλφι μπροστά στον ανδριάντα ενός αρχαίου οπλαρχηγού, ποζάροντας κωμικοτραγικά σαν μοντέλο. Προσδοκώντας να κερδίσει όχι 15 λεπτά διασημότητας αλλά μια παράταση αναγνωρισιμότητας ανάμεσα στους 15 ινσταγκραμικούς φίλους του.

Παλιότερα δεν σημαίνει, σώνει και καλά, καλύτερα. Αυτό όμως που σίγουρα δεν είναι καλύτερο είναι να ζούμε σε ένα αιώνιο παρόν, καταναλώνοντας εικόνες που καθόλου δεν νιώθουμε. Αυτό που σίγουρα δεν είναι καλύτερο είναι να βλέπουμε άλλους να ρυθμίζουν τη ζωή μας κι εμείς να την κοιτάζουμε που φεύγει, σαν τουρίστες. Και μάλιστα ανέμελοι.