Γκουέρνικα

Στις 26 Απριλίου του 1937, κόσμος είχε συρρεύσει, όπως κάθε Δευτέρα, στη μικρή ιερή πόλη των Βάσκων για το μεγάλο παζάρι όπου οι μικρογαιοκτήμονες έφερναν να πουλήσουν τα προϊόντα τους. Στις 4.30 ήχησαν οι καμπάνες. Δέκα λεπτά αργότερα τα γερμανικά Χάινκελς 111 συνοδεία των Γιούνκερς 52 πρώτα βομβάρδισαν την πόλη και μετά συνέχισαν να πολυβολούν τους δρόμους της και ακόμη την ύπαιθρο όπου οι άνθρωποι έτρεχαν αλλόφρονες για να σωθούν (Χιου Τόμας). Το όνομα της πόλης μας είναι ίσως γνωστό περισσότερο από τον εμβληματικό πίνακα που συνεχίζει μέσα από μύριες αναπαραγωγές και σχολιασμούς να κάνει τον γύρο του κόσμου. Ο ζωγράφος ήταν ο Πικάσο και η πόλη λεγόταν Guernica, η οποία στα ελληνικά αποδόθηκε ως Γκουέρνικα. Με την υπεραιωνόβια βελανιδιά της όπου οι παλιοί βασιλιάδες έδιναν όρκο ότι θα σέβονταν τις ελευθερίες των Βάσκων (Ζορζ Ρου).

Το γεγονός που κατήγγειλε ο πίνακας ερμηνεύτηκε ως τεκμήριο της ναζιστικής θηριωδίας και της φρίκης του πολέμου. Εύλογα, εφόσον η από αέρος αυτή σφαγή των αμάχων ήταν έργο της γερμανικής λεγεώνας Κόντορ. Ο Χέρμαν Γκέρινγκ, αρχηγός της γερμανικής αεροπορίας, δήλωσε χωρίς τύψεις το 1946 ότι η Γκουέρνικα είχε επιλεγεί ως στόχος διότι ήταν «έδαφος κατάλληλο για πειράματα». Λέξη ιδιαίτερα προσφιλής στους ναζί αν σκεφτούμε τους «πειραματισμούς» του Μένγκελε και των ομοίων του στο πεδίο της «ευγονικής» που κυοφορούσε μια μελλοντική γενιά «υπεράνθρωπων» τεράτων.

Ως παράδειγμα το «πείραμα» της Γκουέρνικα βρήκε και συνεχίζει να βρίσκει σήμερα μιμητές. Μέσα στον Β’ Παγκόσμιο, Γερμανοί και Σύμμαχοι επανέλαβαν το κατόρθωμα της από αέρος καταστροφής εχθρικών πόλεων και εξόντωσης των άμαχων κατοίκων τους. Από το Λονδίνο μέχρι το Αμβούργο είναι γνωστά τα παραδείγματα με αποκορύφωμα τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, που εξολοθρεύτηκαν για να επισπεύσουν το τέλος του πολέμου και να αποφύγουν τη θυσία Αμερικανών στρατιωτών. Το Βιετνάμ λίγο αργότερα και σήμερα η Γάζα, το Κίεβο και άλλα «ελάσσονα» θύματα επιβεβαιώνουν την εφιαλτική συνέχεια. (Πάντως το άμαχο πλήθος ανθρώπων συνεχίζει να προκαλεί τη διαστροφική μανία και επίγειων δραστών.)

Οι αντιδράσεις της τότε διεθνούς κοινότητας, περιλαμβανομένων της Βουλής των Λόρδων και του Βατικανού, στο έγκλημα της Γκουέρνικα υπήρξαν «φρόνιμες», λελογισμένες και συχνά απλώς κυνικές. Οσο για την κατοπινή περίοδο μέχρι και σήμερα οι σπουδαίες προσπάθειες κατά της θηριωδίας του πολέμου ανθρώπων σαν τον Μπέρτραντ Ράσελ, τον Αϊνστάιν και τους συνεχιστές τους υπερκαλύπτονται από τη «σωφροσύνη» της διεθνούς διπλωματίας η οποία εκφράζει την ανησυχία και την επαγρύπνησή της, που βέβαια καθόλου δεν σκοτίζουν αυτούς που συνεχίζουν και βελτιώνουν όσα συνέβησαν τη Δευτέρα εκείνη του 1937. Σε μια σημερινή Ελλάδα που ζει περίπου αδιάλειπτα τις έξωθεν απειλές καταστροφικού πολέμου, εύλογα νιώθουμε ότι η φρίκη της Γκουέρνικα μας αφορά.