Τελευταίο πρωινό. Διανυκτερεύσαμε στα Τίρανα. Ξενοδοχείο στο κέντρο, Mondial, καλό. Μου θύμισε σκασιαρχεία στο Γυμνάσιο: Αλάσκα, Αθηναϊκό, Ελλάς, Μόντιαλ, Ροζικλαίρ· δύο έργα. Δύσκολα συναντάς στην Αλβανία άνθρωπο που να μην σκαμπάζει γρι ελληνικά. Η νόστιμη αστυνομικός του ελέγχου διαβατηρίων στα σύνορα με το Μαυροβούνιο μας ευχήθηκε: «Καλό δρόμο να έχετε!». Στο πρώτο καφέ που σταματήσαμε, στο ερώτημα αν υπάρχει καλαμάκι για το αναψυκτικό, ο νεαρός καταστηματάρχης απάντησε «Εννοείται!»· εργάστηκε χρόνια στη Μύκονο…
Πώς δένουν σχέσεις και φιλίες οι λαοί; Αυτό το ερώτημα με απασχόλησε πολύ –απασχόλησε όλη την παρέα– σ’ αυτό το ταξίδι στην παλιά Γιουγκοσλαβία, στα εκτός Ελλάδας Βαλκάνια. Πόσο διαφέρουν μεταξύ τους οι λαοί που έτυχε να ζουν ακόμα και χιλιάδες χρόνια στην ίδια χερσόνησο, στην εσχατιά μιας ηπείρου; Πόσο νιώθουν κοντά ο ένας στον άλλο ή απόμακροι και ξένοι; Οι λαοί. Οχι οι πολιτικοί με τις πολιτικές και τις διπλωματίες τους. Αυτοί είναι άλλη φυλή. Μια φυλή που διευκολύνεται (χωρίς σχέδια και συνωμοσίες και άλλα… ευανάγνωστα), απλά… διευκολύνεται πιο πολύ να χωρίζει παρά να ενώνει· να ποντάρει στις διαφορές παρά στις ομοιότητες.
Η θρησκεία, αλίμονο, σε ανάλογες περιπτώσεις είναι σε πρώτη προσφορά και ζήτηση· το ευέξαπτο φιτίλι. Μπορεί να ήταν το ταξίδι μικρό, αλλά αυτό το μεγάλο μάθημα το πήρα, με μεγάλη λύπη. Από τους ορατούς διαχωρισμούς στο Σεράγεβο μέχρι το μεγάλο, επιβλητικής πολυτέλειας, σύγχρονο τζαμί σε κεντρικό σημείο των Τιράνων· όπως άκουσα (δεν παίρνω και όρκο!), δώρο του Ερντογάν· αν είναι έτσι, όχι από την τσέπη του, φαντάζομαι! Το φιτίλι πάντως μπήκε. Και στα Βαλκάνια τα φιτίλια –αν χρειαστεί και για όσους χρειαστεί– ανάβουν γρήγορα, αστραπιαία· δεν τα προλαβαίνεις.
Πρωινός πάντα, βγήκα νωρίς από το ξενοδοχείο, να γνωρίσω, όσο προλάβω, τα Τίρανα. Κέντρο. Δρόμοι καλοί, φαρδιά πεζοδρόμια, δεντροστοιχίες. Τα κτίρια, ας τα αφήσουμε. Νέα σχετικά πόλη τα Τίρανα, οι πολυκατοικίες έχουν τη σφραγίδα της ανάγκης –πιστεύω και της προχειρότητας– του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και μάλιστα όχι στην καλύτερη εκδοχή του· είδαμε, στη Σκόδρα που περάσαμε, γειτονιά με πολυκατοικίες εποχής Χότζα κυριολεκτικά «ξεφλουδισμένες», γυμνά τούβλα και τσιμεντόλιθοι. Υπάρχουν βέβαια και… μοντέρνοι ουρανοξύστες, στην κεντρική πλατεία με τον έφιππο ανδριάντα του εθνικού ήρωα της Αλβανίας Γκεόργκι Καστριώτη Σκεντέρμπεη (νομίζω η μητέρα του ήταν Ελληνίδα· και αυτή η πληροφορία είναι για τους λαούς, δεν είναι για τους πολιτικούς· σε τι τους χρειάζεται!).
Κάθισα σε καφέ κεντρικού δρόμου, παράλληλου στην κοίτη του ποταμού Λάνα που διασχίζει τα Τίρανα και εκβάλλει στον ποταμό… Τίρανα· κάποτε είχε ψάρια ο Λάνα, τώρα… ανάπτυξη. Σκέφτηκα ότι για να γνωρίσεις ένα ξένο μέρος, που πας πρώτη φορά, ξεκινάς πρώτα από τον χάρτη: πού βρίσκεσαι. Μετά, πιάνεις την αριθμομηχανή στο κινητό και βγάζεις ισοτιμίες: λεκ (Αλβανία) ή δηνάρια (Σερβία) ή μάρκα (καθόλου τυχαία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη!) με ευρώ. Παίρνεις τον καφέ και μπαίνεις μες στο μαγαζί, γιατί έπιασε βροχή. Σκέφτεσαι ότι δεν διαφέρει και πολύ το καλημέρα στη Σερβία, ντόμπρο ούτρο, από τη Βοσνία, ντόμπρο ύτρο και την Ερζεγοβίνη, ντόμπρο γιούτρο. Ούτε και οι άνθρωποι διαφέρουν πολύ μεταξύ τους· δεν τους ξεχωρίζεις. Μόνο που, είπαμε, δεν αρκούν οι ομοιότητες για να μη φτάσουμε οι άνθρωποι στις εχθρότητες. Κατηφορίζοντας από τα βουνά της Βοσνίας για την κοιλάδα του Σεράγεβου σταματήσαμε και ανάψαμε τα φώτα της ομίχλης· αδιαπέραστη. Τη σκεφτόμουν μετά αυτή την ομίχλη. Αφού είδα, άκουσα κι έμαθα: Ομίχλη στα Βαλκάνια… Βαλκάνια είναι και ο Λαύκος Νοτίου Πηλίου, από όπου και η φωτογραφία, αυτής της εβδομάδας…
