Την ταινία τεκμηρίωσης του Χιλιανού σκηνοθέτη Σεμπαστιάν Μορέρο «Η πόλη των φωτογράφων» (La ciudad de los potógrafos, 2006) είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε στο 9ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης το 2007.
Στο ντοκιμαντέρ αυτό καταγράφεται η περιπετειώδης δράση μιας ομάδας αυτόκλητων φωτογράφων δρόμου στη Χιλή κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Πινοσέτ (1973-1990), οι οποίοι κατέγραψαν τα αντιδικτατορικά αιματηρά επεισόδια και τις διαμαρτυρίες μέρους του χιλιανού λαού. Επινοώντας τη δική τους φωτογραφική γλώσσα χρησιμοποίησαν τις φωτογραφικές μηχανές τους ως «όπλα» ενάντια στα όπλα των ειδικών δυνάμεων καταστολής του Πινοσέτ, προκειμένου να καταγράψουν και να διασώσουν μια κοινωνική μαρτυρία για τη φρίκη όσων διαδραματίζονταν στους δρόμους της χώρας τους εκείνη τη θλιβερή περίοδο, υπερασπιζόμενοι το βασικό ανθρώπινο δικαίωμα της ελευθερίας της έκφρασης.
Η ιστορία αυτών των φωτογράφων ξεκινά το 1978, όταν ένας από αυτούς, ο Λουίς Ναβάρο, ανακάλυψε σε ένα εγκαταλειμμένο ορυχείο τα απομεινάρια των πτωμάτων δεκαπέντε εργαζομένων, οι οποίοι είχαν βασανιστεί μέχρι θανάτου από το καθεστώς Πινοσέτ και επισήμως είχαν δηλωθεί ως «αγνοούμενοι». Με τη δημοσιοποίηση αυτών των φωτογραφιών ξεκίνησε η σταδιακή αποκάλυψη των απίστευτης βιαιότητας ακροτήτων που αποτελούσαν συνήθη και καθημερινή πρακτική του καθεστώτος. Η δύναμη μιας αυθεντικής φωτογραφίας είναι τέτοια που δύσκολα μπορεί κανείς να τη διαψεύσει, όση καθεστωτική νοοτροπία κι αν διαθέτει, όσο ισχυρός κι αν είναι ο προσδεμένος σε αυτόν και τροφοδοτούμενος από αυτόν προπαγανδιστικός μηχανισμός του.
Αυτό δημιούργησε ανυπέρβλητο πρόβλημα σε όσους καμώνονταν ότι όλα είναι «εντάξει» στη Χιλή προκειμένου να συνεχίζουν τις εμπορικές και πολιτικές «δουλειές» τους με το καθεστώς, το οποίο αντέδρασε προσπαθώντας να απαξιώσει τα ολοφάνερα φωτογραφικά ευρήματα, επιχειρώντας ταυτόχρονα να τα χρησιμοποιήσει επ’ ωφελεία του.
Η φωτογραφική κάλυψη των συγκεντρώσεων και των διαμαρτυριών των αντιφρονούντων αποτελούσε πρώτης τάξεως υλικό για την ταυτοποίηση όσων συμμετείχαν στις αντικαθεστωτικές κινητοποιήσεις, οδηγώντας στον ευκολότερο εντοπισμό και σύλληψή τους για τα «περαιτέρω». Ανάλογη κατάσταση περιγράφει ο Μίλαν Κούντερα στο μυθιστόρημά του «Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι» (1984), όπου οι φωτογραφίες των κινητοποιήσεων κατά την «Ανοιξη της Πράγας» στην υπό σοβιετική επιρροή Τσεχοσλοβακία του 1968 χρησιμοποιήθηκαν ως μέσο ταυτοποίησης και σύλληψης των αντισοβιετικών αντιφρονούντων.
Η δυσανεξία στον αντίλογο και τη διαμαρτυρία, στοιχεία θεμελιακά της δημοκρατίας, αποτελεί σαφή ένδειξη υιοθέτησης καθεστωτικής νοοτροπίας, έστω κι αν αυτό συμβαίνει «ανεπαισθήτως», έστω κι αν ξεκινά με την έξωση ενός επιστημονικού συλλόγου που κατά καιρούς «τολμά» να εκφράσει άποψη διαφορετική από αυτή των (εκάστοτε) κρατούντων. Πρόκειται για «στραβό» κατήφορο και οδυνηρό μονόδρομο, του οποίου την απαρέγκλιτη κατάληξη έχει καταδείξει η Ιστορία σε πλείστες παρόμοιες περιπτώσεις.
*(Ph.D)2, αναπληρωτή καθηγητή Ιατρικής Φυσικής – Υπολογιστικής Ιατρικής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης
