Ενας «μη σκεπτόμενος άνθρωπος»!

«Δείγμα εξευτελισμού της Λογοτεχνίας, υποβάθμισης της ανθρώπινης Σκέψης», «απευθύνονται σε μη σκεπτόμενους ανθρώπους ή διαμορφώνουν μη σκεπτόμενους ανθρώπους…»

Για ποια έντυπα γράφτηκαν άραγε αυτά τα σχόλια; Πιστέψτε το ή όχι, αφορούν τα αγαπημένα αναγνώσματα των παιδικών μας χρόνων, τα «Κλασσικά Εικονογραφημένα»! Αφορμή, η παρουσίαση από τον Δημήτρη Γκιώνη των αδελφών Πεχλιβανίδη και των εκδόσεών τους («Εφ.Συν.», 16-17/1/2021), και συγγραφέας των «εντονότατων αντιρρήσεων» ένας ομότιμος καθηγητής του Πολυτεχνείου («Εφ.Συν.», 18/1/2021).

Υπήρξα κι εγώ μανιώδης αναγνώστης των «Κλασσικών», ένας δηλαδή από τους χιλιάδες «μη σκεπτόμενους Ελληνες»! Στα «Κλασσικά» χρωστώ κυρίως και την αγάπη μου στη λογοτεχνία. Και για χάρη τους, οφείλω μια απάντηση σ’ ένα κείμενο παρωχημένο, που μοιάζει να βγαίνει από τη δεκαετία του ’50.

Ουδείς ισχυρίστηκε ποτέ ότι τα «Κλασσικά» είχαν «λογοτεχνική» αξία. (Ούτε, εξάλλου, οι αμέτρητες μεταφορές λογοτεχνικών βιβλίων στην οθόνη.) Είχαν όμως άλλες αξίες, άλλων μορφών τέχνης – της 7ης (κινηματογράφος) ή της 9ης (κόμικς). Είχαν αξία τα «Κλασσικά». Σχέδιο, χρώμα, σενάριο, ντεκουπάζ. Ζωντάνευαν χαρακτήρες και γεγονότα με τον δικό τους τρόπο: με τη σύνθεση της εικόνας, τον διάλογο, την ελλειπτικότητα – όλα όσα τους επέτρεπαν να αφηγηθούν με θαυμαστή σκηνική οικονομία ολόκληρα κεφάλαια λογοτεχνικών βιβλίων. Το βιβλίο κρίνεται για τη δουλειά του συγγραφέα του, ο κινηματογράφος για τη δουλειά του σκηνοθέτη του, το κόμικς για τη δουλειά του κομίστα του. Δεν τα μπλέκουμε αυτά. Εχουν ξεμπλεχτεί χρόνια τώρα.

Κι ας μην ξεχνάμε ούτε στιγμή ότι τα «Κλασσικά» απευθύνονταν σε παιδιά. Τους πρόσφεραν πλουσιοπάροχα ιστορίες που γοήτευαν, δίδασκαν, συγκινούσαν. «Οι Αθλιοι» ήταν το πρώτο μου «Κλασσικό» στα 8 μου χρόνια. Με συντάραξε. Η αντίθεση ανάμεσα στον Γιάννη Αγιάννη και τον Ιαβέρη, η εφιαλτική φιγούρα του Θερναδιέρου, η κοινωνική αδικία, μια επανάσταση… Ολα αυτά με έσπρωξαν πολύ αργότερα να διαβάσω το βιβλίο. Το στιλ, η γραφή ήρθαν μετά. Και ήταν φυσικό. Είναι ποτέ δυνατόν να διαβάσει και να αξιολογήσει ένα οκτάχρονο παιδί το πρωτότυπο κείμενο του αριστουργήματος του Ουγκό;

Παραπλανητική η ανάμειξη του «Φαρενάιτ 451», του δυστοπικού μυθιστορήματος του Μπράντμπερι, για τους κινδύνους της τεχνολογίας όταν αυτή ελέγχεται από ένα απολυταρχικό καθεστώς: ούτε αυτός ούτε ο Τριφό (με την ομώνυμη διασκευή του) υπήρξαν ποτέ πολέμιοι των κόμικς.

Εχω φανταστεί (γιατί δεν την έζησα) πολλές φορές εκείνη τη χρονιά του 1951, όταν κυκλοφόρησαν τα πρώτα πολύχρωμα εξώφυλλα των «Κλασσικών» στα περίπτερα. Τα παιδιά κάθε ηλικίας, σε μια χώρα χωρίς τηλεόραση, κινητά τηλέφωνα και με τα μισά κινηματογραφικά έργα «ακατάλληλα», θα πρέπει κυριολεκτικά να μαγεύτηκαν μ’ αυτόν τον πρωτόγνωρο κόσμο που ανοιγόταν στα μάτια τους. Και λυπάμαι πραγματικά αυτούς που δεν κράτησαν κάτι μέσα τους από εκείνο το παιδί που υπήρξαν κάποτε.

* Σκηνοθέτης, διευθυντή Film Studies BA, MA New York College, Athens, University of Greenwich, UK