Η ατζέντα

Ο πρωθυπουργός εξήγγειλε προχτές ευρύτατη συνταγματική αναθεώρηση· από πολλούς, και από την εφημερίδα μας, αυτό θεωρήθηκε «προσπάθεια για αλλαγή της ατζέντας». Ταυτόχρονα, η είδηση ότι μια μαύρη ηθοποιός ίσως υποδυθεί την Ωραία Ελένη στην «Οδύσσεια» του Νόλαν θεωρήθηκε εφαρμογή της περιβόητης γουόκ ατζέντας. Οπότε, βρήκαμε λέξη για το σημερινό μας σημείωμα.

Στα νιάτα μου, όταν κάποιος έλεγε «ατζέντα», εννοούσε αποκλειστικά ένα μικρό σημειωματάριο όπου σημειώνει κανείς διευθύνσεις και τηλέφωνα. Αργότερα βγήκανε πολυθεματικές πανάκριβες ατζέντες, και ηλεκτρονικές ακόμα, αλλά η αρχετυπική ατζέντα ήταν το μικρό τεφτεράκι στο οποίο γράφουμε τηλέφωνα.

Ομως η λέξη έχει κι άλλες σημασίες. Σημαίνει επίσης έναν προκαθορισμένο κατάλογο θεμάτων προς συζήτηση, π.χ. σε μια διάσκεψη ή σε συνάντηση πολιτικών: «Το Κυπριακό περιλαμβάνεται στην ατζέντα της συνάντησης των δύο πρωθυπουργών». Και με τη σημασία αυτή, της ημερήσιας διάταξης που θα λέγαμε επίσης, λέμε ότι ένα θέμα «βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα», αν πρόκειται για κάτι σημαντικό και επείγον.

Τρίτη σημασία, ακόμα πιο γενική, της λέξης «ατζέντα» είναι ένας κατάλογος πραγμάτων που πρέπει να γίνουν σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, μ’ άλλα λόγια ατζέντα με τη σημασία αυτή είναι το πρόγραμμα. Παρακλάδι αυτής της σημασίας είναι και η κρυφή ατζέντα, το κρυφό πρόγραμμα που έχει κάποιος. Κάπου εδώ εντάσσεται και η ανύπαρκτη στην πραγματικότητα γουόκ ατζέντα, όρος που χρησιμοποιείται σαν φόβητρο από τους απανταχού συντηρητικούς.

Η λέξη «ατζέντα» είναι βέβαια δάνειο, ίσως από τα ιταλικά ή τα γαλλικά ή τα αγγλικά. Σε όλες αυτές τις γλώσσες η λέξη είναι agenda και προέρχεται από τα λατινικά, όπου έχει τη σημασία «πράγματα που πρέπει να γίνουν, πρακτέα» και είναι πληθυντικός ουδέτερου γένους του γερουνδιακού agendus του ρήματος agere «πράττω», που ανάγεται στην ίδια ινδοευρωπαϊκή ρίζα με το δικό μας άγω.

Στα γαλλικά, η λέξη εμφανίζεται τον 16ο αιώνα, με τη σημασία «βιβλίο όπου καταχωρούνται οι λογαριασμοί μιας πόλης». Στην ορολογία της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η Κομισιόν αρέσκεται να παρουσιάζει διάφορα προγράμματα που τα ονομάζει agenda – θεματολόγιο ή πρόγραμμα τα μεταφράζανε οι ελληνικές μεταφραστικές υπηρεσίες, αλλά όλο και περισσότερο εμφανίζεται η εύκολη λύση, «ατζέντα». Γιατί όχι, τελικά.

Ομόρριζος της ατζέντας είναι και ο ατζέντης, από το ιταλικό agente, που προέρχεται από το λατινικό agens, μετοχή ενεστώτα του ρήματος agere, για τους επαγγελματίες που πρακτορεύουν τις υπηρεσίες και αναλαμβάνουν τις διαδικασίες σύναψης συμβολαίων για αθλητές, ιδίως ποδοσφαιριστές, όπως και για καλλιτέχνες, αλλά και για λογοτέχνες. Ο επίσημος όρος είναι πράκτορας, αλλά δεν λέγεται και τόσο πολύ επειδή θυμίζει τον Τζέιμς Μποντ (που κι αυτός ήταν agent βέβαια).

Θα πετύχει τον σκοπό της η εξαγγελία για συνταγματική αναθεώρηση; Αμφίβολο, διότι τα προβλήματα δεν τα διώχνει μια κίνηση αντιπερισπασμού. Και βέβαια, μια κυβέρνηση που έχει καταστρατηγήσει πολλάκις το Σύνταγμα δεν πείθει ότι κόπτεται για τη βελτίωσή του. Η ατζέντα αυτή δεν αλλάζει.