Παραμονή των Χριστουγέννων σήμερα, το κλίμα είναι δικαίως εορταστικό. Να ξεχάσουμε για λίγο τα προβλήματα και να λεξιλογήσουμε, ακριβώς, για τη γιορτή.
Γιορτή λέμε στη νεότερη γλώσσα· η αρχαία λέξη είναι εορτή, ήδη ομηρική· στη ραψωδία φ της «Οδύσσειας» ο Αντίνοος λέει ότι «νῦν μὲν γὰρ κατὰ δῆμον ἑορτὴ τοῖο θεοῖο ἁγνή», ο κόσμος ξεφαντώνει με του θεού μας την ιερή γιορτή, μεταφράζει ο Δ. Μαρωνίτης. Οι αετομάτηδες αναγνώστες θα πρόσεξαν πως η λέξη έπαιρνε δασεία, γι’ αυτό και σήμερα λέμε π.χ. μεθεόρτια. Πάντως, υπήρχε και ο ιωνικός τύπος «ορτή», π.χ. στον Ηρόδοτο.
Η εορτή έγινε γιορτή στα μεσαιωνικά χρόνια, με τροπή του εο σε ιο, συνίζηση και ημιφωνοποίηση του αρκτικού φθόγγου, όπως ο ιατρός έγινε γιατρός. Στη σημερινή γλώσσα συνυπάρχουν δύο τύποι, εορτή και γιορτή, χωρίς διαφοροποίηση σημασίας, απλώς ο πρώτος είναι επίσημος και σπανιότερος. Το ίδιο συμβαίνει και με τα παράγωγά τους, αφού έχουμε γιορτάζω και εορτάζω, εορταστικό αλλά και γιορταστικό, γιορτασμό πλάι στον εορτασμό, γιορτινά ρούχα αλλά εορτολόγιο.
Το εορτοδρόμιο είναι το βιβλίο της εκκλησίας που περιέχει το σύνολο των ευαγγελικών περικοπών που διαβάζονται σε κάθε γιορτή του έτους. Ο εορτάζων (και η εορτάζουσα) είναι η πρώτη αρχαιότροπη μετοχή που μαθαίνουν τα παιδιά, πριν ακόμα πάνε σχολείο, αφού στο παιδικό πάρτι ο εορτάζων παίρνει τα δώρα και σβήνει τα κεράκια, αν πρόκειται για γενέθλια. Μπορεί βέβαια να πρόκειται για την ονομαστική εορτή του – έχω τη γιορτή μου σήμερα, θα πει το παιδί.
Γιορτή λοιπόν είναι η ημέρα που έχει αφιερώσει η εκκλησία στη λατρεία ενός αγίου ή για να τιμηθεί ένα θρησκευτικό γεγονός -έχουμε δεσποτικές και θεομητορικές εορτές, έχουμε και κινητές γιορτές, που εξαρτώνται από την ημερομηνία του Πάσχα. Ομως γιορτή είναι και ένα σύνολο από χαρούμενες εκδηλώσεις, τελετές ή πανηγυρισμούς που έχουν χαρακτήρα αναμνηστικό για κάποιο σπουδαίο, δημόσιο ή ιδιωτικό γεγονός: χριστουγεννιάτικη γιορτή, σχολική γιορτή, εθνική εορτή. Γιορτή μπορεί να λέγεται και μια ψυχαγωγική-εμπορική εκδήλωση, συχνά για την προώθηση τοπικών προϊόντων: γιορτή κρασιού, γιορτή κάστανου, γιορτή σαρδέλας, ο κατάλογος είναι ανεξάντλητος.
Κατόπιν εορτής, λέμε για κάτι που γίνεται με καθυστέρηση, εκπρόθεσμα, και επομένως δεν έχει το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Κυριακή κοντή γιορτή, λέμε για κάτι που περιμένουμε να συμβεί πολύ σύντομα. Οι γιορτές, χωρίς άλλον προσδιορισμό, ή η περίοδος των εορτών, είναι ακριβώς οι μέρες που περνάμε τώρα, οι μέρες των Χριστουγέννων, όπως και οι αντίστοιχες του Πάσχα.
Τον καιρό της επίπλαστης ευμάρειας, οι τράπεζες έδιναν και «εορτοδάνεια», καταναλωτικά δάνεια για τις έκτακτες δαπάνες στις γιορτές – το Χρηστικό Λεξικό καταγράφει τον όρο με τη σημείωση ότι είναι «παλαιότερος», διότι τώρα οι τράπεζες δεν δίνουν ούτε απαραίτητα δάνεια. Βίος ανεόρταστος μακρή οδός απανδόκευτος, είχε πει ο Δημόκριτος· χωρίς γιορτές η ζωή είναι δρόμος μακρύς χωρίς πανδοχείο. Να γιορτάσουμε, αγαπητοί αναγνώστες. Καλές γιορτές, με υγεία και αγάπη!
